Telegram-канал baharestan_thinktank - اندیشکده بهارستان: Unsorted

اندیشکده بهارستان

23 February 2024 08:31

پرسش از ماهیت فلسفه و پاسخ به این سوال که فلسفه چیست، یکی از عجیب‌ترین و البته سخت‌ترین فعالیت‌های دنیاست، از طرفی تابحال تعریف دقیقی ارائه نشده است که همگان بر سر پذیرش آن به توافق رسیده باشند و از طرفی فلسفه ورزی و فلسفیدن را تقریبا همه‌ی‌ انسان ها به طور روزانه و البته معمولا ناخودآگاه انجام می دهند، حتی اگر خودشان متوجه فلسفه ورزی خود نباشند و حتی اگر ندانند که فلسفه چیست! در یک معنای عام و فراگیر مى توان گفت پرسش‌ هایی که در طول زندگی روزانه و معمولا به طور ناخودآگاه در ذهن ما شکل می‌گيرد و ما را برای مدتی به خود مشغول می کند، نوعی فلسفه‌ورزی است حتی اگر سطح آن را ابتدایی بدانیم.
اغلب مورخان فلسفه معتقدند که فلسفه در ابتدا در زندگی روزانه‌ی مردمان یونان باستان رواج داشت و صرفا محصور در آکادمی‌ها و در جمع‌های نخبگانی نبود بلکه فعالیتی عادى‌تر و البته عامی‌تر بوده است، بهترین مثال و نمونه برای این مساله سقراط است که معمولا فعالیت فلسفی خود را در دل زندگی روزانه و در کوچه و خیابان‌های آتن و در تعامل با مردم غالبا عادی انجام می داد. رفته رفته فلسفه به مسائل پیچیده‌تر و تخصصی‌تر دچار شد و فاصله خود را با سطوح مردم عامی و غیرمتخصص افزایش داد و به مباحثی پرداخت که گاهی حتی برای متخصصان و اساتید فلسفه نیز سخت‌فهم است.
با این‌همه باید بدانیم که شاید مباحث فلسفی و مطرح شدن آن‌ها در سطح اجتماع كمرنگ‌تر شد اما به جرات می توان گفت اثرگذاری آن بر زندگی یکایک افراد بشر نه تنها کاهش نیافت بلکه افزایش نیز یافت، اکثر فیلسوفان از سطح جامعه فاصله گرفتند و دیگر کمتر همچون سقراط همکلام افراد کوچه و بازار می‌شدند اما با ایده‌ها و نظریات خود سرنوشت آنان و حتی نسل‌های بشری را تحت‌تاثیر قرار داده و می‌دهند. فیلسو‌فان می‌توانند با ایده‌های خود یک حاکم یا حکومتی آزاد ایجاد کنند و یا یک دیکتاتوری وحشت بیافرینند، مى توانند آینده‌ای روشن برای جامعه یا جوامعی ترسیم کنند و یا جهنمی ابدی برایشان تدارک ببینند. شاید سالهاست که ما از فلسفه فاصله گرفته‌ایم اما فلسفه هنوز با ما در ارتباط است و بر ما و زندگی‌هایمان اثر می‌گذارد.
شاید تخصصی‌تر شدن علوم و یا عینی و تجربی شدن آن‌ها در قرن‌های اخیر باعث شده باشد که فلسفه که روزگاری به‌عنوان مادر علوم تلقی می‌شد، جایگاه برتر خود را از دست داده باشد و توجهات را آن‌چنان که باید و در گذشته جلب می‌کرد را جلب نکند اما هنوز لازم است که آن را خواند و از تاثیرات و امکاناتی که می‌تواند برای ما فراهم آورد باخبر بود و از آن‌ها استفاده برد.
اما فلسفه چیست؟
تمام این مقدمات را آوردم تا از پاسخ به این پرسشِ سخت طفره بروم و یا حداقل با این مقدمات از سختی پاسخ به آن بکاهم.
حقیقتا تعریف دقیق و جامعی از چیستی فلسفه موجود نیست، شاید بهترین راه فهم چیستی فلسفه مواجهه و برخورد با آن و یا ارائه‌ی کاربردها و تاثیرات آن است، کاری که سعی کردم در بالا آن را انجام بدهم.
معنای تحت‌اللفظی فلسفه که یک كلمه ی یونانی است می‌شود "دوستدار حکمت یا آگاهی". شاید همین معنای لغوی بتواند تا حدودی راهگشای ما باشد. فلسفیدن عشق ورزیدن به آگاهی و دانش و فهم حقیقت است.
پس شاید ارائه ى یک تعریف از فلسفه سخت و حتی اشتباه باشد اما مى توان گفت یکی از ده‌ها تعریف ممکن این است: علاقه و کنجکاوی برای پى‌جویی حقیقت و کشف راهی برای زندگی بهتر و سنجیده تر.

✍️ حسین پرورده، پژوهشگر حوزه علوم سیاسی و فلسفه

🌻 𝘽𝙖𝙝𝙖𝙧𝙚𝙨𝙩𝙖𝙣 𝘼𝙘𝙖𝙙𝙚𝙢𝙮