621
نقل متن های معتبرعلمی, فرهنگی,انتقادی از درگاه ها و گروه های تلگرامی با درج شناسه اشتادان در زمینه ایرانشناسی,فرهنگ و زبان های ایرانی ,میراث فرهنگیی* @Tabaa24
#میر_جلال_الدین_کزازی:
در اندوهنامه «سرنوشت» همواره نیرومند است
پاره ای از داستان های شاهنامه گونهای از ادب داستانی است که آن را «اندوهنامه» مینامیم یا تراژدی! اندوهنامه های شاهنامه در شمار سنجیده ترین و به آیین ترین اندوهنامه ها یا تراژدی هایند. از آن میان به ویژه داستان رستم و سهراب! آنچه می شاید در زمینه این گفتار درمیان بنهم آن است که در اندوهنامه یا تراژدی، گذشته از دو چهره بنیادین که هم آوردند، با یکدیگر نبرد میآزمایند، سرانجام به ناچار یکی بر دیگری چیره می جوید و او را از پای در می آورد. چهرهای دیگر، بنیادین و ناگزیر نیز همواره در کار است. اما این چهره در پرده است. نهان است. هرچند رخدادها را اوست که سامان می دهد و به پیش می برد. آن چهره «سرنوشت» است. پس، بایسته این گونه ادبی آن است که «سرنوشت» همواره نیرومند در کار باشد. زیرا اگر چنین نباشد، آن رخدادِ فرجامینِ اندوهبار روی نخواهد داد. از همین روست که بایسته این گونه ادبی، کارایی و چیرگی سرنوشت است. سهراب میباید مُرد! سهراب آفریده شده است، به جهان آمده است برای آن که بمیرد!
@shahnamehpajohan
🔹/channel/eshtadan
بیست و سوم آبانماه سالروز درگذشت سعید نفیسی
«به ایرانم، به ایران گرامیام، به ایران جاودانیام»
سعید نفیسی
نفیسی صاحب صفات برجستهای بود که جمع آن صفات در یک فرد کمتر دیده میشد. تندکار و پرکار بود. از بسیاری کار احساس خستگی نمیکرد. کتابها و رسالهها و مقالههایی که چاپ کرده، مصاحبههایی که از او نشر شده، گوشهای است از مقدار کار او، جز این مقادیر کثیری نوشتههای چاپنشده و کتب استنساخشده از او به جای مانده که مقدارش کمتر از آثار چاپشدۀ او نیست.
نفیسی تندکار بود. در نوشتن توانا بود. مقالهها و خطابههای خود را سریع و بی قلمخوردگی مینوشت. نثرش زیبا و استوار و فصیح بود. بسیاری از نوشتههای او از بهترین آثار نثری عصر کنونی به شمار میآید. حافظهاش سریع و قوی بود.
نفیسی مرد مادّی نبود. برای مال دنیا ارزشی قائل نبود. گشادهدست بود. کتب عزیز و نفیس خود را بی هیچ نگرانی و خسّتی به دوست و آشنا میسپرد و کم اتفاق میافتاد که خواستار برگرداندنش باشد، مگر اینکه بدان نیازمند شود.
زندگی را آسان میگرفت. برآمدن آرزو و خوشآمدن دوستان را بر هر چیزی برتری مینهاد.
کتابخانۀ نفیسی خزانهای بود با ارج و ارزش، از هر دست کتاب و نشریه به هر زبان و خطی در آن دیده میشد، که محقق و دانشجو و دوست و بیگانه از آن استفاده میکردند.
نفیسی شوق وافر و عطشی شدید به تحقیق و تجسس داشت. به همین ملاحظه بود که مشارکت در هر مجمع و کنگرۀ علمی را واجب میشمرد. میخواست که همواره با جریان تحقیقات مرتبط با ادب ایران همراه باشد.
نفیسی به ادبیات گذشتۀ ایران پیوستگی و دلبستگی تام داشت. از آن آثار مایه گرفت و مایۀ حیات خویش را در احیای آن آثار ریخت. بزرگترین خدمت او همین بود که عدهای زیاد از نوشتههای منثور و منظوم بزرگان ایران را منقّح ساخت و به چاپ رسانید.
پختگی و شیرینی نثرش بیگمان از آن بود که متون قدیم را خوب میشناخت و از بس چنان آثار را استنساخ کرده بود ذهنش و قلمش تأثر پذیرفته بود.
نفیسی با تاریخ ایران نیک آشنا بود و روحش از وقایع تاریخی اثرپذیر شده بود. مجموعه داستانهای تاریخی که به نام ماه نخشب نوشت، نشانی است از دید او در تاریخ و نمونهای است از زیباترین نثر فصیح معاصر و بهترین نوشتۀ نویسندۀ آن. عبارتی که در صدر این مقاله به نقل درآمده یکی از زیباترین و عمیقترین جملات آن کتاب است.
[نادرهکاران: سوگنامۀ ناموران فرهنگی و ادبی (۱۳۸۹-۱۳۰۴)، ایرج افشار، زیر نظر بهرام، کوشیار و آرش افشار، به کوشش محمود نیکویه، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ سوم ۱۴۰۴، ج ۱، ص ۲۳۴-۲۳۸]
@AfsharFoundation
🔹/channel/eshtadan
مهر و داد و بهار،
یادنامه دکتر مهرداد بهار،
به کوشش امیر کاووس بالا زاده
/channel/abcdef123456_Hafthezarsalegan
۲۱ آبانماه، زادروز پدر شعر نوی فارسی، گرامی باد.
«نیما، شصت و چند سال عمر کرد و نزدیک چهل سال به شاعری پرداخت. در سراسر این دوران، چون کیمیاگر صبوری که در کنج دکۀ خویش انزوا گیرد، نشست و به کشف کیمیای شعر کوشید.
نیما شاعرترین شاعران روزگار ما بود؛ به شعر عشق میورزید. شعر را سزاوار آن میدانست که بتوان عمری در خدمت آن به سر برد، بیچشمداشت اجر و پاداشی. او میدانست که شعر بزرگ میتواند ثمرهای بزرگ پدید آورد،به نیروی زبانِ شعر و رسالت آن خوب واقف بود.
نیما پشت پا بر تنعم و مقام و نام زد، زخم زبانها و ناکامیها را بر خود هموار کرد، زیرا برخلاف بسیاری از کهنهپردازان و نوپردازان، هنر شعر را به جد میگرفت، اهل بازیگری و مسخرگی و سودطلبی نبود.
در روزگار ما که صداقت و اصالت چون سکۀ منسوخی از رواج افتاده، و هر کسی در ازای اندک کار کرده و ناکردهای چندین برابر مزد میخواهد، وجود نیما نمونه کیمیایی بود و عجبی نیست که اینگونه تنها زندگی کرد.»
📚«ایران را از یاد نبریم و به دنبال سایهٔ همای، ص ۱۱۶»
🎵موسیقی پیوست: شعر «تو را من چشم در راهم» اجرای گروه پالت
----------
کانال دکتر اسلامی نُدوشن
@dr_eslaminodoushan
🔸/channel/eshtadan
🔻🔻شعرهای نیمایوشیج را «صد سال دگر» بخوانید
نگاهی به کتاب «صد سال دگر»؛ دفتری از اشعار منتشر نشده نیمایوشیج؛ به بهانه بیستویکم آبان ماه، زادروز نیمایوشیج
کتاب «صد سال دگر»؛ مجموعهای از اشعار پراکنده و منتشرنشده نیمایوشیج است که در سال ۱۳۹۶ با تصحیح سعید رضوانی و مهدی علیائیمقدم و با اهتمام فرهنگستان زبان و ادب فارسی به چاپ رسیده است.
تذکاری برای ادبیات
یکی از نکتههای مهم این کتاب، مقدمه آن به قلم استاد احمد سمیعی گیلانی است که در ۲۵ابان ماه ۱۳۹۵ آن را نوشته و «تذکار»نام نهاده است. در حقیقت هم تذکاری برای همه نویسندگان و هنرمندان است.
ارزش دستنوشتهها و اسناد
سمیعی گیلانی با ارج نهادن بر تلاش فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای جمعاوری و تصحیح اشعار پراکنده نیمایوشیج، به ارزش و اهمیت دستنوشتههای شاعران و نویسندگان بزرگ اشاره میکند. وی بر این نکته تاکید میکند که در فضای پژوهشی ایران، گردآوری و تدوین اوراق پراکنده باقیمانده از نویسندگان و شاعران بزرگ؛ همچون نیمایوشیج، سابقه چندانی نداشته است و گاهی نزدیکان اهل هنر، ارزش این یادداشتها و چرکنویسها را نمیدانند و ممکن است آنها را از بین ببرند یا به دست نااهل بسپارند.
اهمیت سیاهمشقها
این دستنوشتهها و حاشیهها، برخلاف تصور عامه که آنها را بیارزش میدانند، حکم «اتود» و اجزای تکوینیِ آثار هنرمند را دارند (همچون طرحهای اولیه نقاشان یا سیاهمشقهای خوشنویسان). بررسی این مدارک به پژوهشگران کمک میکند تا با ریشهها، بستر پیدایش اثر و سیر تکامل فکری شاعر یا نویسنده آشنا شوند و مآخذ اشعار را راحتتر پیدا کنند.
شکاف میان تاریخ عمومی و تاریخ ادبیات/فرهنگ
برخلاف تاریخ عمومی، مواد تاریخ ادبیات و فرهنگ اغلب به صورت شفاهی پدید آمده و مکتوب نشدهاند. به همین دلیل، عدم ثبت و ضبط مجالس، مواعظ و یادداشتها، خلأهای محسوسی در تاریخ فرهنگی و فکری ما ایجاد میکند؛ چرا که آنچه امروز میگذرد، فردا به تاریخ میپیوندد.
طرحی برای آینده تاریخ ادبیات
سمیعی گیلانی این طرح فرهنگستان زبان و ادب فارسی را برای تنظیم و ترتیب اوراق پراکنده از نیما را طلیعه اقداماتی برای آینده میداند که اگر محققان به آن مبادرت ورزند، مواد تازه و ارزشمندی برای نقد ژنتیک و تاریخ ادبیات زبان فارسی فراهم میآید.
دکتر فاطمه محمدزاده _ قطب علمی فردوسی و شاهنامه
/channel/ghotbeelmiferdowsi
🔻جهان، بدون شاهنامه چگونه بود؟
بیپناهی زبان فارسی
زندگی بدون شاهنامه، پیش از هر چیز، زندگی در بیپناهیِ زبانی و روحی است.
زبان، تنها ابزار رفع نیاز روزمره نیست؛ ظرفِ تخیل، تفکر و شکوه زیستن است. بدون شاهنامه، زبان فارسی شاید زبان مکالمات روزمره یا نهایتاً ادبیاتی تغزلی و پراکنده میماند، اما آن قامت استوار، آن ضربآهنگ محکم، و آن واژگان ریشهدار و زلال که قرنها هویت و شأن کلام ما را زنده نگه داشتند، غایب بودند. ما طعم کلمات را با آن وقار حماسی نمیچشیدیم؛ کلامی که نه ضعیف است و نه اهل تسلیم.
هویت افسرده
ملت یا انسانی که اسطوره ندارد، مانند فردی است که دچار فراموشی شده است. شاهنامه شناسنامه و حافظهٔ تاریخی–اساطیری ماست. بدون آن، ریشههای خیالی و عاطفی ما در خاک نااستوار میماند. نمیدانستیم جشنها و آیینهایمان (از سده و نوروز تا مهرگان) از دل کدام خرد و رنج برآمدهاند؛ کاوه، فریدون، سیاوش و زال را نداشتیم تا در روزهای تنهایی یا گردنفرازی، به پشتوانهشان لبخند بزنیم یا اندوهگین شویم.
جهانِ بیتراژدی و سطحیشدن غم و امید
ادبیاتِ بعد از شاهنامه سرشار از اندیشههای گوناگون است، اما آن عمق تراژیک و اخلاقیِ سهمگین—سوگ سیاوش، مرگ سهراب، داغ اسفندیار و نبرد سخت رستم با تقدیر—تنها در شاهنامه است که انسان را در آزمونی چنین بزرگ با «اخلاق»، «پیمان» و «سرنوشت» روبهرو میکند.
رنگباختن حماسه
حماسه به قصههای سطحی تنزل میکرد؛
مفهوم «پهلوان» با «جنگجو» اشتباه گرفته میشد؛ پهلوانی که شأنش در خرد، راستی، جوانمردی و پاسداری از ستمدیده است، نه فقط زور بازو.
شکاف در جغرافیای فرهنگی
شاهنامه، حلقه پیوتدی است که دلهای دوشنبه، سمرقند، کابل، بدخشان، خراسان و سراسر فلات ایران را قرنها کنار هم گرم نگه داشته است. بدون شاهنامه، این جغرافیای بیکرانِ همدلی، مرزهای سیاسی سختتری پیدا میکرد و میان این خویشاوندان کهن، فاصلهای سرد و غریب میافتاد.
زندگی بدون شاهنامه، مثل خانهای است که سقف دارد، اما پی و ستون سنگین و تبار کهن ندارد؛ میتوانی در آن سر کنی، اما در بادهای سخت تاریخ، همیشه دلت از فروریختن هویت و غرور میلرزد.
شاهنامه به ما یاد داد که حتی اگر جهان بر مدار بیوفایی و چرخ بازیگر بچرخد، میتوان تا واپسین نفس «با خرد، داد و شکوهمندی» زیست.
تهیه شده در قطب علمی فردوسی و شاهنامه
/channel/ghotbeelmiferdowsi
زنده یاد استاد مجتبی مینوی
در کتابخانه اش
#یاد_بود_بزرگان
@tarikhfarhanghonariranzamin
🔻🔻محمدعلی جمالزاده؛ کسی که آسمان و ریسمان را به هم بافت
🔻به بهانه هفدهم آبانماه، سالروز درگذشت محمدعلی جمالزاده
محمد علی جمالزاده از آن نویسندگان واقعی بود، از این جهت که او واقعیت زمانه را خوب درک میکرد. از یکسو، میدانست که روزگار تغییر کرده و همه جوانب زندگی و دانش باید پیشرفت کند؛ بنابراین شیوه نوین داستاننویسی را بنیان نهاد. از سوی دیگر او خوب میدانست که نوشتن، باید مخاطب داشته باشد و این مخاطبان، مردم هستند؛ بنابراین تلاش کرد که فرهنگ و زبان مردم فراموش نشود.
آسمان و ریسمان
یکی از آثار شاخص و خواندنی سید محمدعلی جمالزاده (۱۲۷۰–۱۳۷۶ ش)، است که نخستین بار در سال ۱۳۴۳ خورشیدی منتشر شد. این کتاب، مجموعهای از داستانهای کوتاه، حکایات تمثیلی، خاطرهنگاریها و تأملات اجتماعی و انتقادی نویسنده است که با زبانی زنده و سرشار از اصطلاحات عامیانه نوشته شده است.
عنوان کتاب
عنوان کتاب برگرفته از ضربالمثل معروف فارسی «آسمان و ریسمان را به هم بافتن» است؛ کنایه از پیوند دادن موضوعات ظاهراً نامربوط و ناهمگون به یکدیگر. جمالزاده خود با فروتنی و طنز همیشگیاش به این نکته اشاره میکند که در این کتاب موضوعات گوناگونی را—از خاطرات ایام جوانی و مشاهدات فرهنگی در فرنگ گرفته تا نقد عادات و خلقیات جامعهٔ ایرانی—کنار هم چیده است. در حقیقت این کتاب را میتوان آسیبشناسی سنت در مواجهه با مدرنیته نامید.
این مجموعه شامل داستانها و قطعات متعددی است که از نامآشناترین آنها میتوان به داستانهای «پینهدوز شیراز»، «قصهای به دو زبان»، «شیرینکاریهای میرزا قلمدون» و «دفتر خاطرات» اشاره کرد.
مضامین کتاب
نقد ریاکاری
مانند اکثر آثار جمالزاده، تیغ تیز طنز او در این کتاب متوجه کسانی است که دین، اخلاق یا روشنفکری را نقابی برای منافع شخصی، فریب عامه و تحمیق دیگران قرار میدهند.
برخورد سنت و تجدد
جمالزاده که سالها دور از وطن و در ژنو زیست، همواره ناظر بیطرف و در عین حال دلسوز این تلاقی تمدنی بود. در «آسمان و ریسمان» مواجههٔ ایرانیان سنتی با مظاهر تمدن غربی، غربزدگی سطحی و بحران هویت نسل جدید با دقت و در قالب طنزهای گزنده تصویر شده است.
تعارفهای بیمحتوا، ظاهرپرستی، و کمکاری اداری از دیگر محورهایی است که جمالزاده با نگاهی جامعهشناسانه به آنها پرداخته است.
ویژگیهای سبکی و زبانی
جمالزاده که با «یکی بود یکی نبود» بر سادهنویسی و کاربرد زبان کوچه و بازار تاکید کرده بود، در «آسمان و ریسمان» به اوج پختگی این سبک دست یافته و
گنجینهای از واژگان عامیانه، کنایات، ضربالمثلها، تکیهکلامها و واژههای کهن و مردمی را در آن گنجانده است.
به طور کلی این کتاب، بازتابدهندهٔ وضعیت روحی و فکری جامعهٔ ایران در دهههای میانی سدهٔ چهاردهم خورشیدی است؛ جامعهای که به جمالزاده نیاز داشت تا در دنیای مدرنیته، سنتهای خود را از یاد نبرند.
تهیه شده در قطب علمی فردوسی و شاهنامه
/channel/ghotbeelmiferdowsi
🔹/channel/eshtadan
🔰«دانش کشورداری؛ ریشههای اندیشه سیاسی در ایران باستان»
✍️محمدعلی امام شوشتری
📗عهد اردشیر؛ به کوشش احسان عباس؛ ترجمه محمد علی امام شوشتری؛ انتشارات انجمن آثار ملی: ۱۳۴۸؛ ص ۱۲.
کتاب ارجدار «عهد اردشیر» این مطلب را مینمایاند که دانش کشورداری و شهریاری در ایران باستان تا چه تراز بالا رفته بوده و برخلاف آنچه ناآگاهان پنداشتهاند، چرخ حکومت در ایران بر پایهی خودکامگی نمیگردیده و نیروی فرمانروایان در چنبر آیینها و سنتها پابسته بوده است.
بیشتر گفتارهایی که به شکل سخنانِ کوتاه در زمینه کشورداری (سیاست مدن) در کتابهای فارسی پس از اسلام مانند: سیاستنامه نظامالملک، مرزباننامه حتی گلستان و بوستان سعدی و دیگرها آمده است، بیشتر از سرچشمههای عربی گرفته شده که برگشت همهی آن کتابها در این زمینهها، به کتابهای روزگار ساسانی است. چنانکه پیشینهی بسیاری از این گونه اندیشهها را در اندرزنامه اردشیر میبینید.
در این کتابها سخن بیشتر بهشکل مسایل اخلاقی مطلق در قالب گفتههای پندآمیز ریخته شده است و از جنبههای سیاسی و تاریخی پاک لخت گردیده تا آنجا که خواننده ناپژوهشگر از خواندن این کتابها چنین گمان میکند که همهی آن مطالب از تراویدههای مغزی نویسندگان آن کتابها است. درحالیکه بودن پیشینهی بسیاری از آن اندیشهها در اندرزنامهی اردشیر، ما را به قدمت عمر هر کدام از آن اندیشهها آگاه میسازد.
رفتار نویسندگان آنگونه کتابها، خواه در عربی و خواه در فارسی، که مطالب را از جنبههای سیاسی و کشورداری و تاریخی لخت کرده و بهشکل اندرزهای مطلق درآوردهاند، دشواری بزرگی در فهم تاریخ پیدایش و پیشرفت دانشها پدید آورده است.
با بودن این دشواری، باز اگر برخی جوانان دانشپژوه همتی بنمایند و در سرچشمههای تاریخی و ادبی در زمینهی کشف زمان پیدایش و راه پیشرفت اندیشههای اجتماعی و اخلاقی در کتابهای فارسی و عربی جستجو کنند، گوشههایی از تاریخ تمدن و فرهنگ کهن این سرزمین را روشن خواهند کرد که بسیار افتخارآمیز خواهد بود.
@ThoughtAboutIRAN
🔸/channel/eshtadan
🔴 دربارهٔ معمای ایران
✍️ جواد طباطبایی؛ فیلسوف سیاسی ایران
این رویکرد به بحثِ نظری، اگر اجازه بدهید، از آن به جهاد اکبر تعبیر خواهم کرد. جهاد اکبر همانطور که میدانید یعنی در پیکار با خود.
اینجا باید بگویم که پرسش از ایران، طرح یک مسئله نیست، بلکه وضع ایران به عنوان یک مشکل است. دکتر محمود هومن مشکل را به عنوان معادلی برای Problem در زبانهای اروپایی به کار برده بود. او این بیت از حافظ را مثال میزند که:
مشکلِ خویش برِ پیرِ مغان بُردم دوش
کو به تأيیدِ نظر حلِ معمّا میکرد.
مشکلِ من، مسئله نیست که راهحل روشن و مشخصی دارد، بلکه «معمایی» است که «به تأیید نظر» میتوان حل کرد! گمان میکنم که ایران، افزون بر این که مسائلی دارد که در دانشگاهها زیر عنوان مسائلِ ایران بررسی میکنند، به عنوان یک مشکل نیز مطرح است. بدیهی است که هر ایرانی دریافتی شهودی از کشور خود و جایگاه آن دارد، اما ایران به عنوان یک مشکل، پرسشی از نوع دیگر است.
نمیخواهم ادعا کنم که چیزی را فهمیدهام که دیگران نفهمیدهاند! میخواهم بگویم با ور رفتن پنجاه ساله با منابع تاریخ و ادب ایران، یک حس از معمّایی پیدا کردهام که کوشش میکنم زبانی برای بیان آن پیدا کنم. به عنوان مثال، در جایی از تاریخ جهانگشای جوینی نقل کردهام که برای توصیف یورش مغولان تعبير «وزیدن باد بی نیازی خداوند» را به کار برده و با توجه به این تعبیر گفتهام که به لحاظ استراتژیکی ایران در مسیر وزیدن دائمی باد بینیازی خداوند قرار گرفته است. همه کشورها چنین نیستند. این وضع به عنوان مثال با انگلستان قابل مقایسه است که جزیره است و بلاهایی از نوع دیگری بر آن جزیره میوزد و آن بادها - ناچارم تعبير عطاء مَلک را در همان یورش مغولان به کار گیرم - «صندوق مصحفها را به کاهدان چهارپایان» تبدیل نمیکند و عبارت شگفت دیگری را از مولانا در مجالس او آوردهام. میگوید مریدی بر مرشد خود وارد شد و گفت ای شیخ در راه که میآمدم عجایبها دیدم و در پاسخ به این که چه دیده میگوید: قومی را دیدم که کِشت کرده بودند، چون محصول برداشتند به آن آتش زدند. مولانا این را به مناسبت دیگری گفته، اما بر من معلوم نیست که چرا این تعبیر عجیب را به کار برده است.
من وقتی این دو را در کنار هم میگذارم - تقارن زمانی بیان هم جالب توجه است - از خود میپرسم این چه باد بینیازی خداوند است که بر این آتش افتاده است؟ عذر تقصیر میآورم و مثل بیهقی با اندک تصرفی میگویم: سخت است که بر زبان من این سخن میرود، اما چه کنم در تاریخ محابا نیست. این باد افتاده در آتش باید منطقی داشته باشد. ایضاح این منطق هم چون دیباچهای بر پرسش از مشکل ایران یا بهتر بگویم ایران به عنوان یک مشکل است؟ این که گفتم بحث من در ذیل روشنفکری جای نمیگیرد معنایش این است. این بحث فعال سیاسی و اجتماعی نیست. یعنی پرسش بنیادین است که جایی در مناسبات قدرت ندارد.
🔴 بُنمایه:
ماهنامهٔ مهرنامه (ش ۳۲)، ص ۳۷
@IranDel_Channel
🔹/channel/eshtadan
🔻چقدر شاهنامه میخوانیم؟ چقدر منشور کوروش؟
🔸دکتر ژاله آموزگار از دغدغههای فرهنگی خود سخن میگوید.
ملتها؛ دوستان یکدیگرند
دکتر ژاله آموزگار در ابتدای سخنان خود به مرزهای فرهنگی آریاییها اشاره میکند و اینکه مرزهای سیاسی و فرهنگی با یکدیگر همخوانی ندارند، زیرا همزبانی و اشتراک باورها و سنتها، امکان زندگی مسالمتآمیز را میان ملتها فراهم میکند و ملتها هیچوقت با یکدیگر دشمنی ندارند.
گستره فرهنگ آریایی
وی جهان فرهنگ آریایی را بسیار گسترده میداند، چنانکه این فرهنگ از شرق تا کنارههای سیحون و جیحون، در شمال تا قفقاز، در جنوب تا خلیج فارس و دریای عمان را در برمیگرفته است.
کوروش در هالهای از اسطوره
دکتر آموزگار زندگی کوروش را احاطهشده در هالهای از اسطوره میداند که نوع پرورش یافتن و نسب پدر و مادر او برتریهای او را رقم زده است.
کوروش و با مردم زیستن
دکتر آموزگار، نوع زندگی کوروش را یکی دیگر از ویژگیهای برجسته او عنوان میکند. کوروش با شبانان زندگی میکند و بزرگ میشود؛ نه مانند یک شاهزاده. او در سرزمینی زندگی میکند که فرهنگ شبانی دارند و دقیقا مانند مردم بزرگ میشود. این مورد درباره زندگی او اگر واقعیت داشته یا ساختگی بوده، یکی از برتریهای او به شمار میآمده است.
کوروش؛ نماد پدرانگی
آموزگار اشاره میکند که کوروش به مرور زمان، از حالت زمامداری و پادشاهی خارج میشود و مردم، احساسات فروخورده خود را در وجود او میبینند و به نمادی از پدرانگی تبدیل میگردد.
کوروش و اندیشه سازندگی
آموزگار درباره نوع سیاست کوروش اظهار میکند که روش کوروش، تسامح و تساهل و کار او سازندگی است. او به همه مردم احترام میگذارد. اسرا را نمیسوزاند و به دگراندیشان آسیب نمیزند. منشور کوروش، منشور حقوق بشر نیست؛ بلکه کهنترین سندی است که در آن، به فرهنگ اقوام دیگر احترام گذاشته شده است.
چقدر شاهنامه و منشور کوروش را میخوانیم؟
دکتر آموزگار، با بیان این نکته که راز جاودانگی کوروش در حافظه تاریخی مردم، داشتن حکومتی بر پایه احترام به فرهنگ دیگران است، سخنان خود را با گلایهای فرهنگی به پایان میبرد. وی عنوان میکند که این قدر از فردوسی و شاهنامه سخن میگوییم، اما آیا همه ده ورق از شاهنامه را خواندهایم؟ و این قدر از کوروش و منشور کوروش نام میبریم، اما آیا همه منشور کوروش را مطالعه کردهایم؟
🔸لازم به ذکر است که دکتر ژاله آموزگار این سخنرانی را در دویستودهمین نشست موسسه پژوهشی میراث مکتوب با عنوان«منشور کوروش و میراث تمدن ایرانی»در دهم آبانماه ۱۴٠۵ ایراد کرده است.
دکتر فاطمه محمدزاده _ قطب علمی فردوسی و شاهنامه
/channel/ghotbeelmiferdowsi
🔹/channel/eshtadan
#علیرضا_قیامتی :
«نام نیک» در شاهنامه بسیار مهم است و پهلوانان برای «نام نیک» تلاش میکنند تا آرمان متعالی انسانی و جاودانگی را حفظ کنند. بنابراین نام و جاودانگی در شاهنامه به نوعی در هم پیوسته است.
به نام نکو گر بمیرم رواست
مرا نام باید که تن مرگراست
تن و جان فدای سپهبد کنم
طلسم دل جادوان بشکنم
هرانکس که زنده است ز ایرانیان
بیارم ببندم کمر بر میان
پهلوانان بدون اینکه از مرگ ترسی داشته باشند زندگی را دوست دارند و از زندگی بهره میگیرند و بیاعتباری جهان را از یاد نمیبرند، اما در عین حال برای «نام» میکوشند. شاهنامه به ما میآموزد که هیچ انسانی نمیتواند بزرگ باشد مگر اینکه بداند که چگونه مرگ را خوار بشمارد. در شاهنامه ارزش زندگی هرکس تنها به این نیست که چگونه زندگی کرده بلکه به این هم وابسته است که چگونه مرده است.
به نام نکو گر بمیرم رواست
مرا نام باید که تن مرگراست
ز تو نام باید که ماند بلند
نگر دل نداری بگیتی نژند
@shahnamehpajohan
🔹/channel/eshtadan
آزادی از نظر کوروش «آزادیِ جمعی و ملّی» بود که قومی به جای فرمانبر، فرمانروا باشد، و آن در سایهی سختکوشی و تلاش به دست میآمد، و دشمنِ آن «رفاه» بود. کوروش در پاسخِ ایرانیانی که به او پیشنهاد میکنند که پارسیان برای داشتنِ آسایشِ بیشتر، رخت به سرزمینِ آبادتری بکشند، میگوید:
«سرزمینهای آسان، انسانهای تنآسا میپرورند. این استعداد به هیچ خاکی داده نشده است که میوههای خوب و سربازانِ خوب را با هم تولید کند».
هرودوت که این عبارت را از او نقل کرده، کتاب خود را بدینگونه پایان میدهد:
«ایرانیان به او حق دادند، و این راه را برگزیدند که در سرزمینِ ناآبادی زندگی کنند و فرمانروا باشند، تا آنکه در دشتهای باروَر تخم بکارند و از آن بردگی بدرَوَند.»
📚ایران و یونان در بستر باستان
@dr_eslaminodoushan
🔹/channel/eshtadan
ابوالفضل خطیبی :
مساله نژادپرستی چنانکه در قرن بیستم و در جنگ جهانی دوم بسیاری از انسانهای بیگناه را به خاک و خون کشید در شاهنامه نیست، شاهنامه ورای نژادها و قومها و حتی زبانهای مختلف روایتگر انسانیت انسان است و بس. اگر احیانا ما دیدگاههایی را میبینیم که تصور نژادپرستی را القا میکنند، یا الحاقیاند مثل دو بیت معروفِ «ز شیر شتر خوردن و سوسمار…» یا سخن و نظر برخی از قهرمانان داستان و شخصیتهای داستانی است که ممکن است حتی ایرانی هم نباشند یا ممکن است ایرانی هم باشند، اینها از زبان شخصیتهاست و چه ربطی به وجود اندیشههای نژادپرستانه در شاهنامه دارد؟! یا اصلا چه ارتباطی با نژادپرستی در فکر و اندیشه فردوسی دارد؟ فردوسی خداینامه را به نظم درآورده است که شخصیتهای مختلف با نظرگاههای مختلفی دارد، از جمله همین بیت مورد بحث، که میگوید: «هنر نیز زایرانیان است و بس…»، چنانکه گفتم این سخن بهرام گور در نامه او به خاقان چین است، خاقان چنین نمیخواهد نوهاش که دختر پادشاه هند است با بهرام ازدواج کند و نامهای به بهرام مینویسد تا او را از این ازدواج منصرف کند. در آن نامه مینویسد ما شنیدیم که شما آمدید در هند و یک کرگدن خطرناک را کشتید و از این حرفها، بهرام هم به خاقان پاسخ میدهد و بیت موردنظر بخشی از همان پاسخ است. هنر در بسیاری از جاهای شاهنامه به معنای امروزی فرهنگ نیست یا کمتر به کار رفته است، هنر یعنی جنگجویی، یعنی هنر جنگ، در اینجا هم بهرام گور اشاره به همین دارد، میگوید که بله در هنر جنگ هم، ایرانیان سرآمد هستند و بلافاصله با گفتن اینکه کرگدن خشمناک را به هیچ میگیرند، نشان میدهد که منظورش از هنر چیست. کسانی که این ادعاها را دارند، نه شاهنامه را خواندهاند و نه فهمیدهاند، وقتی که شاهنامه را نخوانده باشند، و براساس یک سری نظرات غرضورزانه هم داوری کنند، به همین جا منجر میشود. سالهاست که این بیت را میخوانند و بدون مراجعه به شاهنامه و خواندن بیتهای پس و پیشِ آن، میگویند فردوسی نژادپرست بوده است. در شاهنامه ابیات ضد ایرانی هم هست از زبان قهرمانان دیگر و از جمله عربها. حتی برخی از همین بیتهای ملی- میهنی هم الحاقی است، از جمله بیتِ «عجم زنده کردم بدین پارسی». حتی بیت پرآوازه «چو ایران نباشد تن من مباد …»؛ به این صورت در شاهنامه نیست. مقالهای در همین مورد نوشتهام باعنوان «سرگذشت یک شعر» که در بخارا چاپ شده است، ولی اینگونه هم نیست که بیتهای عربستیزانه در شاهنامه نداشته باشیم، با این توضیح که در آنجا از زبان قهرمانها و شخصیتهایی مثل رستم فرخزاد در مقابل سعد وقاص گفته شده است، نه آنکه نظر خود فردوسی باشد.
@shahnamehpajohan
🔸/channel/eshtadan
.
خواجه رشیدالدین فضلالله
چهارم آبان ۱۴۰۵
#محمود_فاضلی_بیرجندی
پدرش پزشک یهودی بود و پدربزرگش عطار. پزشک شد و به پشتوانه پزشکی پا به دیوان مغولان نهاد. پزشک اباقا خان شد. غازان خان بر جایگاه وزارتش نشاند و هم بدو سپرد تا تاریخ بنویسد. از پس نگارش دوره تاریخی برآمد، که از بختیاری ما بر جای بمانده.
پس از غازان، در فرمانروایی الجایتو هم وزیر ماند. اما روزگارش از بلندا برگشت. دودستگی در حکومت افتاد و گروهی از در دشمنایگی او درآمدند که وزارت را بهر خواجه تاجالدین گیلانی میخواستند. آن دودستگی به بهای جان او، فرزند و شماری از بستگانش تمام شد، و هم غارت هر چه از مال و خواسته که به نامش بود.
تا بود بدنامی یهودیت را هم با خود میکشید و آن بدتر اتهامها بود در سرزمینی که جز مسلمان، حق بودوباش نداشت. گو زرتشتی باشد که کهنتر باشندگان این سرزمین بود، و هست. بدنامی یهودیت پس از مرگ هم دست از او برنداشت، تا یک سده بعد تیمورلنگ که فرمانروا شد دستور داد بازمانده پیکرش را از خاک به در آورند و به خاک گورستان یهودیان بسپارند.
از خواجه رشید آنچه باید گفت، و بازگفت، پشتکار اوست در نگارش تاریخ. چندین سده برآمده بود که محمد جریر طبری دوره تاریخ جهان را نوشته بود. پس از او ایرانیان تاریخی بدان فراگیری ننوشتند. خواجه رشید کتابش را «جامعالتواریخ» نامید. دلی داشت در گرو مهر ایران. کتابش را به زبان پارسی سختهای نوشت. زبانی که با کاربست زبانزدها و واژگان یگانه، ویژه اوست، و باید اندر آن باریک شد، خواند و آموخت. نام پاک «ایران» و گزاره «مُلک ایرانزمین» را بارها آورده.
دانیم چند سده بود نگارش پارسی برافتاده بود. مورخان به تازی مینوشتند و از مردم و میهن خویش به نام عجم یاد میکردند. شاعران نام ایران را در کار نمیآوردند. خواجه آن تاریکای زبان پارسی را درید تا بامداد دیگری در تاریخ زبان پارسی سر زد. گفته شده هر بامداد بر سر کار تاریخش میشد و پس به دیوان میرفت.
«جامعالتواریخ» جایگاهی دیگر در سنت تاریخنگاری پساساسانی دارد. در آن هفت سده که از انجام ساسانیان برآمد جز تاریخنگارانی که داستاننگار یا خیالنگار تازیان بودند، مورخان ایرانیتبار، کمتر کار نو کردند. یکی چون حمزه در «سنی ملوکالارض» راه خودش را در تاریخ رفت، یا بوالفضل بیهقی که تاریخنگاری ایران را به بالستی رساند. چنان که شود او را در میان تاریخنگاران بلندقامت دنیا برنشاند. جز آن نادرگان، بیشتر تاریخنگاران خبر یا سخنی تازه نداشتهاند.
خواجه رشید با «جامعالتواریخ» راه و آیینی در نگارش تاریخ باز کرد. در تاریخنگاری او جهان به روش کهنه دینورزان، به دو بخش دارالکفر و دارالایمان نشده. او دنیا را بر پایه جغرافیا دیده و شناسانده. جغرافیایی که تا دوردستها را میبیند و نشان میدهد. آن هم در سدههای میانه در سرزمین بلازده ایران که کمتر آگاهی از دنیا در دست بود. در یک مجلد هم تاریخ یهود یا بنیاسراییل را نوشت که پاره شگرف کار اوست، در دنیایی که سخن از یهود برابر با همراهی با دشمنان دین مبین شمرده میشد.
خواجه رشید تاریخ ملتهای دیگر دنیا را با افسانهها، آداب و سنتها، و تاریخ پادشاهان و پیامبران هر ملت نوشت. آنچه از تاریخ و آداب مغولان آورد هم ویژگی تاریخ اوست.
خواجه رشیدالدین فضلالله، سال ۶۲۹ خورشیدی در همدان بزاد. سال ۶۹۶ خورشیدی او را بکشتند. در دوره وزارتش جز گشادوبست کار دولت و مملکت در سرزمینهای پهناوری که مغول در چنگال گرفته بود، آبادانی هم کرد. رَبع رشیدی که در تبریز ساخت، به زبان امروز شهرک علم و فناوری بود. کتابخانه بزرگی در تبریز بنهاد با کتابهای نفیس و نقشهها. مسجد ساخت و بیمارستان ساخت. روزی که آماج کینه و تندخویی شد و جانش را بستاندند آبادیها که کرده بود را ویرانه کردند.
دوره «جامعالتواریخ» را چند سال پیش انتشارات میراث مکتوب در هفده مجلد چاپ و منتشر کرد. مجلد تاریخ بنیاسراییل را هم از قلم نینداخت!
کتاب بزرگ خواجه در دست ماست، با آن نگاه فراگیر به جهان سده هفتم، و آگاهیهایی که از هر سرزمین دارد. یاد آوریم که او از بام تا شام گرفتار حکمرانی بود، به روزگار مغولان که بر کرانه رفتن از رای ایشان سزاوار مرگ بود. چیزی که در انجام گریبانش را گرفت. با آن فرمانبرداری و تیمارداری که کرده بود.
خواجه رشیدالدین فضلالله رویش بود، روشنایی بود، و هوای تازه بود در پارگینی که از زمان خلافت بغداد تا عصر مغولان، دل دنیا را گرفته داشت. ایران را.
/channel/dejnepesht4000
#محمد_علی_اسلامی_ندوشن :
شاهنامه کتاب مردم ایران است
شاهنامه کتاب مردم ایران است. گرچه به دست یک نفر پدید آمده، گوئی هزاران هزار نفر در ایجاد آن دست داشتهاند، زیرا عمق روح ایرانی و کامها و ناکامیهای او را سروده است. همانگونه که گفتم، اگر شاهنامه هم نبود، ایران با همین آب و همین خاک و همین کوه، بر جای میماند. البرز همان البرز میبود، ولی کو آن سیمرغ که زال را در آن پرورد، تا رستم از آن پدید آید، و کو آن غار که ضحّاک در آن به بند کشیده شد؟ در آن صورت کشوری میشد بیزبان که هرچه به او میگفتند، جواب نداشت، و بیپنجره، که افق در برابرش نبود.
@shahnamehpajohan
🔸/channel/eshtadan
۲۳ آبان – سالگرد درگذشت زندهیاد استاد #سعید_نفیسی
سعید نفیسی (۱۸ خرداد ۱۲۷۴ در تهران – ۲۳ آبان ۱۳۴۵ در تهران) زبانشناس، پژوهشگر ادبیات فارسی، تاریخنگار، نویسنده، مترجم و شاعر ایرانی بود.
او جزو نسل اول استادان دانشکده حقوق و دانشکده ادبیات دانشگاه تهران بود و نقش مهمی در پایهگذاری و توسعه آموزش عالی در ایران داشت. نفیسی به خاطر تسلطش بر زبان و ادبیات فارسی، تاریخ ایران و زبانهای خارجی، آثار متعددی در این زمینهها از خود به یادگار گذاشت.
برخی از مهمترین آثار سعید نفیسی:
در سال ۱۲۹۰، اولین اثر سعید نفیسی؛ یعنی ترجمه کتاب «معالجه تازه برای حفظ دندان و دهان» با پشت جلد «ترجمه سعید بن ناظمالاطباء» منتشر گردید.
ترجمههایی؛ همچون ایلیاد و اودیسه، آرزوهای بر باد رفته، فرو افتادگان، عشق چگونه زایل شد، نایب چاپارخانه و غیره...
تصحیح و مقابله و انتشار متون ارزنده فارسی نظیر: تاریخ گیتی گشا، تاریخ مسعودی، دستور الوزراء، دیوانهای انوری، رشید وطواط، اوحدی مراغی، نظامی، خیام و غیره..
آثار باقیمانده از سعید نفیسی اعم از تاریخ و ادبیات و ترجمه، بالغ بر یکصد و بیست جلد میباشد.نامبرده حدود ۵۰ سال به تدریس و تحقیق اشتغال داشت.
از نفیسی دو مجموعه داستان (ستارگان سیاه و ماه نخشب)، یک نمایشنامه کوتاه (آخرین یادگار نادرشاه)، سه رُمان (فرنگیس، نیمه راه بهشت و آتشهای خفته) و چند قصه ادبی و تاریخی به یادگار مانده است.
سبک ساده و روان، لحن پُرنیشخند، تصویر زنده وگویای مردم کوچه و بازار، شرح ماجراهای تاریک زندان، فقر معنوی و فساد اخلاقی گروههای حاکمه و خانوادههای اشرافی، مقایسهها و تشبیههای زیبای بیشمار و آوردن مثلها و ضربالمثلهای بجا و مناسب، ارزش خاصی به این اثر انتقادی و هجایی بخشیده است.استدلالها، قاطع، عمیق و قانع کننده است.هیچ گونه پردهپوشی و ملاحظه وجود ندارد.افراد داستان که غالبا وجود خارجی ندارند با نامهای مستعار معرفی میشوند و «بهشت موعود» داستان کشور آمریکاست که سرسپردگان و آرزومندان آن در نیمه راه آن جان میسپارند.
نفیسی شعر نیز میسرود و نخستین اشعارش را با نام «سعید بن ناظمالاطباء» امضا میکرد.
نفیسی گلچینی از اشعار خویش تدارک دید و در سال ۱۳۳۳ چاپ و منتشر کرد.
نفیسی همچنین به خاطر ترجمههای متعددش از آثار ادبی جهان به زبان فارسی شناخته میشود. او ایلیاد هومر، شاهزاده خانم و گدا مارک تواین، بینوایان ویکتور هوگو و مرگ پاریس ایوان تورگنیف را به فارسی ترجمه کرده است.
نفیسی در سال ۱۳۴۵ در تهران درگذشت و در آرامگاه سرقبر آقا به خاک سپرده شد.
برخی از نکات جالب درباره سعید نفیسی:
• او در خانوادهای فرهیخته متولد شد. پدرش، میرزا علیاکبر ناظمالاطباء، از پزشکان نامدار ایران بود.
• نفیسی در دوران تحصیل خود در اروپا با زبانهای فرانسوی، آلمانی، لاتین و یونانی آشنا شد.
• او در سال ۱۲۹۸ به ایران بازگشت و به تدریس در مدارس و دانشگاهها پرداخت.
• سعید نفیسی در سال ۱۳۰۸ به کار در وزارت فرهنگ مشغول شد.
• او در سال ۱۳۳۶ به خاطر خدمات برجسته خود به فرهنگ و ادب ایران، نشان درجه یک علمی را دریافت کرد.
• نفیسی از جمله معدود ایرانیانی بود که به زبان پهلوی مسلط بود.
پایان زندگی پربار:
او در اواخر عمر خود به بیماری آسم مبتلا شد و برای معالجه به پاریس رفت.
نفیسی در زمان بازگشت به ایران در تهران درگذشت.
جوایز و افتخارات سعید نفیسی:
• نشان درجهی اول علمی
• جایزهی سلطنتی دربار ایران برای ترجمهی کتاب آرزوهای بربادرفته اثر انوره دوبالزاک
• نشان لژیون دونور فرانسه به پاس پژوهش دربارهی زبان و ادبیات فرانسه
• نشان ویژهی واتیکان برای کتاب «مسیحیت در ایران تا صدر اسلام»
• عضویت در آکادمی علوم فرانسه
سعید نفیسی یکی از برجستهترین چهرههای فرهنگ و ادب ایران در قرن بیستم بود. او با آثار و خدمات خود به شناخت و معرفی تاریخ، ادبیات و زبان فارسی به جهانیان کمک کرد.
🆔 @XeradsarayeFerdosiYazd
🔸/channel/eshtadan
بد و خوب
با یاد ایرانشناس و اسطورهشناس فقید؛
زندهیاد استاد مهرداد بهار
در سالروز درگذشت ایشان
داستان سوگآور محبوب ایرانی داستان برخورد دو آدم بد و خوب است، همان مضمون کهنِ اهورا و اهریمن، همان بد و خوبی که در تفکّر ایرانی پیوسته محرک و باعث تحول داستانها است و مضمون اصلی اساطیر و حماسه قرار میگیرد. نبردهای ایران و توران برخورد افراسیاب و پادشاهان ایرانی، دشمنیِ ضحاک و فریدون تماماً معرف نبرد بد و خوب است. ما میتوانیم به عزاداریهای حسینی توجه کنیم که واقعاً برای ما مقدس و محترم است. در اینجا هم ما یک یزید و شمرِ لعنتی را در برابر امام شهیدمان قرار میدهیم و در واقع، این اشکی که از چشمهای ما در عزاداریهای حسینی میریزد، نشان میدهد چگونه در نزد ما اینگونه مضمون و شخصیت داستانهای سوگآور محبوب است. برخورد شخصیتی دیوسیرت و شخصیتی فرشتهآسا و مرگ انسان شریف به دست عنصر دیوسیرت با همه شقاوت و توحشِ ممکن.
این ساختِ روایات سوگآور ما است.
از اسطوره تا تاریخ
مهرداد بهار
صص ۲۴۲–۲۴۱
#شاهنامه
#مهرداد_بهار ( ۱۳۰۸-۱۳۷۳)
🔸نقل از کانال تلگرامی شفیعی کدکنی
/channel/eshtadan
بیست و یکم آبانماه زادروز نیما یوشیج
نیما یوشیج پدر شعر نو، نظریهپرداز برجستۀ آن و متحولکنندۀ اصلی شعر معاصر فارسی و عروض آن است. از مجموعههای شعری او میتوان به قصۀ رنگپریده، افسانه، ماخ اولا، ناقوس و آب در خوابگه مورچگان اشاره کرد. شعری که میخوانید از سرودههای اوست:
مهتاب
میتراود مهتاب
میدرخشد شبتاب
نیست یکدم شکند خواب به چشمِ کس و لیک
غمِ این خفتۀ چند
خواب در چشمِ تَرَم میشکند
نگران با من اِستاده سحر
صبح میخواهد از من
کز مبارکدمِ او آورم این قومِ بهجانباخته را بلکه خبر
در جگر لیکن خاری
از رهِ این سفرم میشکند
نازکآرایتنِ ساقِ گلی
که به جانش کِشتم
و به جان دادمش آب
ای دریغا! به بَرَم میشکند
دستها میسایم
تا دری بگشایم
بر عبث میپایم
که به در کس آید
در و دیوار بههمریختهشان
بر سرم میشکند
می تراود مهتاب
میدرخشد شبتاب
مانده پایآبله از راه دراز
بر دَمِ دهکده مردی تنها
کولهبارش بر دوش
دست او بر در، میگوید با خود:
غمِ این خفتۀ چند
خواب در چشمِ تَرَم میشکند
بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی
@AfsharFoundation
🔸/channel/eshtadan
#ابوالفضل_خطیبی :
فریدون یکی از پرآوازهترین شاهان و پهلوانان هند و ایرانی است. کردههای او در شاهنامه که سراسر ستایش انگیز است، شکل نهایی خود را مییابد اما در دو متن مهم پهلوی مینوی خرد و روایت پهلوی، روایت شگفتی درباره او آمده است.در دو متن مهم پهلوی با نامهای«مینوی خرد» و «روایت پهلوی» روایات شگفتی درباره فریدون آمده است که بنا بر این دو متن فریدون جاودانه بود ولی مانند جمشید و کاووس «اورمزد» را تحقیر کرد و ناسپاس شد و از بهشت بیبهره شد.روایت مربوط به ناسپاسی فریدون شاید از آن رو در تاریخ ملی ایرانیان بازتاب نیافته که تدوینکنندگان این تحریر از نویسندگان «خدای نامه» نمیخواستند که شاه پهلوان بلندآوازهای چون فریدون که به فرمانروایی هزار ساله ضحاک ستمگر پایان داده است، ناسپاس به یزدان و گناهکار جلوه داده شود.گناه فریدون شاید به نیروهای جادویی او مربوط باشد که بنا به روایات متعدد از این نیروها بهره میبرده است.در دیانت زرتشتی جادوگری از کارهای اهریمنی است ولی در مواردی که فریدون برای حفظ جان خود یا برای مقابله با دشمنان از نیروهای جادویی بهره میبرد،میتوان گفت که خواست یزدان بوده است.
/channel/shahnamehpajohan
🔹/channel/eshtadan
... دارالفنون از خانه دور بود و آن زمان وسیلهی نقلیّهی عمومی وجود نداشت تا مجتبی بتواند برای ناهار به خانه بیاید و دوباره به مدرسه برگردد. پدر روزی یک قران برای پولِ ناهار به او میداد. مجتبی هر روز یک نانِ خانگی با خود به مدرسه میبرد، ظهر آن را با ترتیزکهایی که از باغچهی مدرسه میچید، به عنوانِ ناهار می خورد، پولِ غذایش را جمع میکرد و با آنها کتابهایی را که موردِ علاقهاش بود و به پولِ آن زمان گران بود میخرید.
شاید اغراق نباشد اگر بگویم که هستهی اصلیِ کتابخانهی با ارزشِ مینوی را که آخرین هدیهی او به ملّتِ ایران بود، همین کتابها تشکیل داده است.
#استادمجتبیمینویطهرانی
#یادبود_بزرگان
مینوی بر گسترهی ادبیاتِ فارسی؛ به کوشش ماهمنیر مینوی؛ توس؛ ۱۳۸۱: ۸.
/channel/tarikhfarhanghonariranzamin
🔴مردی که برای نجات کتابها از جان مایه گذاشت؛ و ما امروز نظارهگر پوسیدن آنهاییم!
مینوی با یک تکه نان و پنیر، گنجینهای برای ایران ساخت و شما با این همه بودجه و تشکیلات، حتی از نگهداری آن گنجینه عاجز ماندهاید.
🔺جالب است بدانید این کتابها و نسخههای نفیس که امروز در کتابخانه استاد مجتبی مینوی گرد آمدهاند، یکشبه و با صرف بودجههای دولتی و امکانات اداری فراهم نشدهاند. پشت هر یک از آنها داستانی از جستوجو، رنج، عشق و دلبستگی مردی نهفته است که بخش بزرگی از عمر خود را وقف یافتن و نجات میراث مکتوب ایران کرد.
🔺دکتر فتحالله مجتبائی در کتاب «قال و مقال عالمی» و در گفتوگویی درباره مجتبی مینوی، روایتی شگفتانگیز از روزگار حضور او در انگلستان نقل میکند:
«مسعود فرزاد، رایزن فرهنگی ایران در انگلستان، از رفتار مینوی گلهمند بود و معتقد بود او با شیوه زندگیاش در لندن، آبروی دستگاه فرهنگی ایران را میبرد. مینوی صبح زود راهی کتابخانه موزه بریتانیا میشد، تکهای نان و پنیر را در دستمالی میپیچید و در جیب میگذاشت تا هنگام ظهر، همانجا در کتابخانه، غذای سادهاش را بخورد و دوباره به کار بازگردد. آنقدر غرق مطالعه و جستوجو میشد که شبها کتابداران ناچار بودند او را بهزحمت از کتابخانه بیرون کنند!»
🔺اما آنچه از نگاه برخی، رفتاری ناپسند و مایه شرمساری بود، از منظر دیگر، جلوهای از عشقی کمنظیر به دانش و میراث فرهنگی بود. مینوی برای آسایش، تشریفات و زندگی مرفه به انگلستان نرفته بود؛ او آمده بود تا در میان انبوه نسخهها و اسناد کتابخانههای بزرگ جهان، ردپای فرهنگ و تاریخ ایران را پیدا کند.
🔺او در انگلستان، ترکیه و دیگر سرزمینها، با همین پشتکار و شیوه زندگی، به جستوجوی نسخههای فارسی و عربی میپرداخت، آثار ارزشمند را شناسایی میکرد، از آنها عکس میگرفت و حاصل کوشش خود را به ایران میفرستاد. به همین سبب است که امروز پژوهشگران تاریخ، ادبیات، فلسفه و معارف ایران، خود را وامدار تلاشهای او میدانند.
🔺استاد مجتبائی در پایان این روایت، به نکتهای عمیق اشاره میکند: «مینوی عاشق بود.»
و چه تعبیر دقیقی! مینوی عاشق کتاب بود؛ عاشق دانایی و عاشق فرهنگی که میدانست اگر آثار مکتوب آن از میان برود، بخشی از حافظه تاریخی یک ملت نیز برای همیشه نابود خواهد شد.
🔺اکنون سالها از آن روزگار گذشته است. مردی که برای یافتن و حفظ نسخههای خطی ایران، نان و پنیرش را در دستمال میپیچید و روز و شب خود را در کتابخانههای لندن و استانبول میگذراند، دیگر در میان ما نیست؛ اما حاصل آن همه رنج و دلبستگی، در کتابخانهای که به نام اوست، به امانت نزد ما باقی مانده است.
و امروز چه تلخ و شرمآور است که همان میراث، زیر نفوذ آب باران و در غیاب ابتداییترین امکانات حفاظتی، در معرض نابودی قرار گرفته است!
🔺اینجا دیگر فقط بحث بیتوجهی به یک ساختمان یا آسیبدیدن چند جلد کتاب نیست؛ سخن از لگدمالشدن حاصل یک عمر تلاش و ازخودگذشتگی است. سخن از بیحرمتی به مردی است که برای نجات میراث فرهنگی ایران، آسایش خود را فدا کرد و امروز میراث او حتی از یک سقف سالم و چند پنجره بیشکست محروم مانده است.
🔺آقایان مسئول! شما وارث این کتابها نیستید که هرگونه خواستید با آنها رفتار کنید؛ امانتدارید. امانتدار نسلی که این آثار را پدید آورده و نسلی که هنوز به دنیا نیامده و حق دارد آنها را ببیند، بخواند و بشناسد.
🔺مینوی برای حفظ این کتابها از آسایش و جان خود مایه گذاشت؛ شما حتی از هزینهکردن برای حفظ آنها دریغ میکنید.
چه تناقض تلخی! او با یک تکه نان و پنیر، گنجینهای برای ایران ساخت و شما با این همه بودجه و تشکیلات، حتی از نگهداری آن گنجینه عاجز ماندهاید.
🔺شاید بهتر باشد پیش از آنکه آخرین نسخهها و اسناد این کتابخانه در رطوبت و بیتدبیری نابود شوند، یکبار دیگر روایت زندگی مینوی را بخوانید و از خود بپرسید: آیا در برابر عشقی که او به فرهنگ ایران داشت، حتی اندکی احساس مسئولیت دارید؟
📌منبع روایت: فتحالله مجتبائی، «قال و مقال عالمی»، نشر سخن، صفحه ۵۳.
✍بهادر قاسمی
@shahnamehferdowsiii
🔹/channel/eshtadan
دکتر جلال خالقی مطلق
🍀 بخش تاریخی شاهنامۀ فردوسی با یک واسطه که شاهنامۀ ابومنصوری باشد، به یکی از دستنویسهای خداینامه برمیگردد. در مقابل محمد بن جریر طبری در تألیف تاریخ الرّسل و الملوک گویا از منابع بیشتری، ولی به یقین از ترجمۀ عربی ابنمقفع و ابنکلبی بهره گرفته است و چنانکه میدانیم ابنمقفع یکی از مترجمان خداینامه بود. با وجود اختلافاتی که میان دستنویسهای متعدّد خداینامه در برخی جزئیات بوده، تفاوت اصلی مطالب تاریخ الرّسل با شاهنامه کمتر در اختلافِ اخبار منابعِ آنها، بلکه بیشتر در شیوۀ بهرهگیری مؤلفانِ آنهاست. بدین معنی که فردوسی اگر چه مطالبِ مأخذ خود را در لفظ میآراید و میپروراند، ولی چیزی از جزئیاتِ غیر تاریخی آن نمیزند. درحالیکه طبری تنها به نقل مطالبی که تاریخیاند بسنده میکند. این رفتار طبری، گذشته از اینکه سبب زدودن شیوۀ تاریخنگاری ایرانی است که تاریخ را با بینشهای دینی، آئینی و سیاسی در هم میآمیزد و از تاریخ آن میسازد که «میبایست رخ میداد» و نه آنچه «رخ داده است»، این فریب را نیز همراه دارد که تاریخ الرّسل را «تاریخنماتر» کرده است، بدون آنکه بر مأخذی «تاریخیتر» استوار باشد .
🌀 منبع : [شاهنامه و پایان ساسانیان: سنجش شاهنامه با منابع تاریخی از شورش بر خسروپرویز تا مرگ یزدگرد سوم، دکتر زاگرس زند، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم، ۱۴۰۴، ص ۲۵]
/channel/eshtadan
🔰«خرد سیاسی ایرانشهری و بنیاد ملی آنبهدور از خشونت»
✍️ محمدعلی امام شوشتری
📗 عهد اردشیر؛ به کوشش احسان عباس؛ ترجمه محمد علی امام شوشتری؛ انتشارات انجمن آثار ملی: ۱۳۴۸؛ ص ۶.
در هوشمندی و ایراندوستی اردشیر بابکان، بنیانگذار پادشاهی ساسانی، همین بس که نیک دریافته بود: در هر ملتی که پریشاناندیشی و چنددستگی رواج یافت، همین حالت سرآغاز زبونی و نابودی آن ملت است. از این رو با تاکید بسیار میگوید:
«بدانید نبرد شما با ملتهای دشمن پیش از اینکه با خویهای زشتی که در مردم خودتان هست نبرد کنید، نه از نیکوراهبری بلکه از زیانکاری است. چگونه میتوان با دلهای ناهمداستان و دستهایی که دشمن یکدیگرند به جنگ دشمن شتافت و پیروز شد؟»
(اندرزنامه اردشیر، بند ۱۱).
اگر برای فرزانگی اردشیر هیچ دلیل دیگری در دست نداشته باشیم، همین یک اندرزِ بسیار ارزندهی سیاسی و اجتماعی، کفایت میکند که ما او را در صف پیشوایان دانا و دلسوز تاریخ بشمار آوریم.
اردشیر دریافته بود که هر حکومت نیازمند است بر یک آرمانی تکیه داشته باشد تا آن آرمان مردم را یکدل و همدست سازد و هواخواه حکومتی کند که پشتیبان آرمان مشترک ایشان است. او نیک فهمیده بود:
از فراهم آمدن مردمی با اندیشههای گوناگون و نداشتن زبان یگانه و میراث مشترک تاریخی و آرمان مشترک در زیر چیرگی یک فرمانروایی، هرچند آن فرمانروایی نیرومند و دژکامه باشد، ملت یگانه پدید نیاید و آن مردم که تنها با زورِ حکومت در ظاهر یکی شدهاند لیکن به هم جوش نخوردهاند، ملت یگانهای بشمار نیایند... بلکه بنیاد چنین حکومتی دیر یا زود فروخواهد ریخت و پارههای آن مانند آجرهای ساختمانی که روی هم خشکهچین شدهاند، از یکدیگر پراکنده خواهد گردید.
@ThoughtAboutIRAN
🔸/channel/eshtadan
#میرجلال_الدین_کزازی:
اگر فردوسی شاهنامه را نمی سرود، شاید از داشتن ایران محروم بودیم
من همواره گفته ام که از دید من سخت ترین و ستوده ترین سنجه در شناخت ایرانی راستین و سرشتین، علاقه او به شاهنامه است. هرکس دل در گرو شاهنامه دارد، بی گمان می دانم که شایسته نام برین است. بانوی من همیشه می گوید که تو در سده پنجم مانده ای زیرا در سده پنجم فردوسی سر برآورده، شاهنامه را سروده، پایه های استوار ایران نو در آن ریخته شده از همین رو شاید بانوی من که فرهیخته و با تاریخ و فرهنگ ایرانی آشناست در میان سده های گوناگون انگشت بر سده پنجم نهاده است. اگر این سده ستوده فراز نمی آمد، اگر در آن فردوسی سر بر نمی آورد و شاهنامه را نمی سرود شاید هم اکنون ما با یکدیگر به زبان شیوای فارسی سخن نمی گفتیم و این گونه از ایرانی که به آن می نازیم، محروم بودیم به همین دلیل سده پنجم سده ای دیگرسان است؛ سده ای هنگامه ساز، روزگارآفرین، منش پرور، سده ای که در آن، سخن پارسی از زمین به آسمان رفت، کدامین سده را می شناسیم که از این ویژگی های والا برخوردار باشد؟
@shahnamehpajohan
🔸/channel/eshtadan
🔰از بیهقی تا زرینکوب؛ درنگی در مرز تاریخ و روایت؛
حقیقت روایت
🔸افسانه نجاتی نوشت: «دو قرن سکوت» اثری اثرگذار است که هم باید خوانده شود و هم باید دربارهاش پرسید. نه به قصد تخطئه نویسنده، نه از سر وفاداری به شهرت او. باید متن را در زمانهی خودش دید، تحول فکری نویسنده را دنبال کرد، منابع و استدلالهایش را سنجید و از خود پرسید کدام بخش از روایت هنوز استوار است و کدام بخش به بازنگری نیاز دارد
🔸بیهقی از نخستین کسانی است که در سنت تاریخنگاری فارسی، اهمیت این فاصله را به شکلی چشمگیر آشکار میکند. در تاریخ او، خبر بهسادگی از راوی به خواننده منتقل نمیشود. گاه مسیر رسیدن خبر نیز اهمیت پیدا میکند؛ اینکه چه کسی آن را نقل کرده، از کجا شنیده و تا چه اندازه میتوان به گفتهاش اعتماد کرد. بیهقی در مقام دبیر دربار غزنوی، به بسیاری از حوادث نزدیک بوده و آدمهای صحنهی قدرت را میشناخته است؛ با این همه، نزدیکی به واقعه را با دسترسی کامل به حقیقت یکی نمیگیرد. در روایت او، تردید، احتیاط و گاه خودداری از داوری نیز حضور دارند.
🔸زرینکوب را باید در جایگاه ویژهای که میان مورخ و ادیب داشت شناخت. او از آن دسته نویسندگانی بود که میتوانست انبوهی از اطلاعات تاریخی را از خشکی گزارش بیرون بیاورد و به آنها جان ادبی ببخشد. در آثاری چون «پلهپله تا ملاقات خدا»، «سرّ نی»، «از کوچهی رندان» و «دو قرن سکوت»، گذشته تنها مجموعهای از نامها و تاریخها نیست؛ جهانی انسانی است با کشمکشها، باورها، شکستها و آرزوهایش. این توانایی، بیتردید از امتیازهای بزرگ اوست. بسیاری از خوانندگان از طریق آثار زرینکوب به تاریخ و فرهنگ ایران و جهان اسلام علاقهمند شدهاند؛ امتیازی که نمیتوان آن را با چند ایراد و لغزش پژوهشی نادیده گرفت.
🔸با این همه، درست در همین نقطه باید کمی درنگ کرد. نثر قدرتمند، گاه چنان بر ذهن خواننده اثر میگذارد که مرز میان دادهی تاریخی و تفسیر نویسنده کمتر دیده میشود. وقتی روایت با چنین مهارتی پیش میرود، خواننده ممکن است بیآنکه متوجه باشد، داوری نویسنده را به جای خود واقعه بنشاند. این خطر در تاریخنگاری ادیبانه جدی است؛ زیرا زیبایی و انسجام روایت میتواند به آن اقتداری ببخشد که الزاماً از قوت اسناد حاصل نشده است.
«دو قرن سکوت» نمونهی مناسبی برای تأمل در این مسئله است.
🔸از بیهقی تا زرینکوب، فاصلهی زمانی درازی وجود دارد، اما پرسش همچنان پابرجاست: مورخ تا چه اندازه میتواند خود را از موضوع روایتش جدا کند؟ آیا امانتداری در نقل خبر کافی است، یا انتخاب خبر و نحوهی پیوند دادن آن با خبرهای دیگر نیز مسئولیتی اخلاقی و معرفتی بر دوش نویسنده میگذارد؟
@ibna_official
🔸/channel/eshtadan
#ژاله_آموزگار:
در تاریخ باورها و اندیشههای جهان شخصیتها و بزرگانی هستند که آنان را نمیتوان زاده ماه، سال و زمان خاصی دانست. برخی افراد اگرچه از دل تاریخ بیرون میآیند، خود تاریخ را میسازند و مردم آرمانهای سرخورده خود را در آنها جستجو میکنند. کوروش در اذهان ایرانیان چنین جایگاهی دارد. کوروش در حافظه تاریخی ایرانیان جایگاه خاصی داشته و دارد. او محبوبترین پادشاه سلسله هخامنشی است. کوروش از هیئت یک زمامدار بیرون آمده و اوج گرفته است. در تبارشناسی سلسله هخامنشی با چند پله هخامنش بنیانگذار این سلسله ذکر میشود اما کوروش ورای این شخصیت است. کوروش بر مادها پیروز میشود و باروایتهایی جذاب زندگی او از قول راویان سامی و مورخان یونانی بیان میشود. خواب دیدن آستیاگ در مورد کوروش به یادماندنی است. البته خواب دیدن و از طریق خواب به داستانهایی دست یافتن در آن زمان مرسوم بوده است. بنمایه قابل توجه دیگر دور شدن کوروش از دربار و بزرگ شدن او در یک زندگی شبانی است.
@shahnamehpajohan
🔹/channel/eshtadan
🔴 هفتم آبان روز گرامیداشت #کوروش_بزرگ
✍️ #عبدالحسین_زرینکوب ، ادیب، تاریخنگار و منتقد ادبی
روزی که بیانیۀ کوروش بزرگ در بابِل به اطلاع عامّه رسید، بیشک دورۀ تازهای در تاریخ جهان آغاز شد. با این بیانیه دورۀ باستانی شرق که در آن قدرت و غلبۀ پادشاهان آشور و بابل تمام آنچه را که تعلق به اقوامِ مغلوب داشت عرضۀ نابودی میکرد جای خود را به دورۀ تازهای داد که در طی آن شاهنشاهانِ پارس محبت نسبت به اقوام تابع و تسامح در مورد عقاید آنها را به عنوان اصل کشورداری تلقی کردند و نوعی سیاستِ همزیستی پیش گرفتند که در سایۀ آن بی آنکه هیچگونه مجاهدۀ خشونتآمیزی برای در هم آمیختن عناصر و اقوام نامتجانس حوزۀ امپراتوری خویش به عمل آورند، از هر قوم و نژاد آنچه را آموختنی و نگهداشتنی بود در مجموعۀ فرهنگ ترکیبی خویش وارد کردند.
دنیایی که با بیانیۀ کوروش بزرگ تولد یافت در عین آنکه البته نمیتوانست با آن همواره هماهنگ بماند و ناچار گهگاه به اقتضای احوال از آن انحراف میجست، بهکلی با دنیای بیرحم، خشن و تنگحوصلۀ امپراتوریهای قدیم شرق تفاوت داشت. برخلاف آشور و بابل که شهرهای دشمن را با تمام مردم و معابدشان عرضۀ هلاک و فنا میکردند، فرمانروایی هخامنشیان حتی در سختترین انقلابها، اقوام و ملتها را طعمۀ خشم بیلگام نساخت. در تمام این دوره نه تمدنی بر دست شاهنشاهان ایران از بین رفت، نه قوم و ملتی نابود شد.
تسامح کوروشی که در تمام دوران هخامنشی بیش و کم برقرار بود، وحدت امپراتوری هخامنشی را تضمین میکرد و در عین حال قلمرو شاهنشاهان را به منزلۀ پلی میکرد که بین شرق و غرب، بین کهنه و نو، بین دنیای مادی و دنیای معنوی کشیده شده بود، و از اینهمه یک فرهنگ ترکیبی میساخت که تمام قوای نامتجانس حوزۀ شاهنشاهی را تا حدّ ممکن در آن شریک و بدان علاقهمند میساخت. نهفقط در آنچه با عقاید و آداب ارتباط دارد این تسامح کوروشی موجب آمیزگاری عقاید دینی و در عین حال مایۀ حفظ احترام متقابل ادیان و عقاید شد، بلکه حتی در آنچه به بازرگانی و صنعت نیز مربوط بود موجب توسعۀ همکاریهای بین اقوام شد.
🔴 بُنمایه:
«فرهنگ ایران و مسئلۀ استمرار»، عبدالحسین زرینکوب، یغما، سال ۲۴، شمارۀ ۸، آبان ۱۳۵۰، ص ۴۵۶-۴۴۹.
@ShahnamehToosi
ابوالفضل خطیبی :
در مورد این بیت فردوسی:
هنر نزد ایرانیان است و بس / ندارند شیر ژیان را به کس
بحث کردهام، در اینجا با نظر و ضبط آقای خالقی موافق نیستم، ضبط درست این بیت چنین است:
هنر نیز ز ایرانیان است و بس / ندارند کرگ ژیان را به کس
در چاپ هشت جلدی شاهنامه خالقی مطلق همین ضبط آمده است. این بخش از شاهنامه را محمود امیدسالار تصحیح کرده که همین را ضبط کرده است، اما در چاپ دوم که نشر سخن چاپ کرده، خالقی همان صورتِ «هنر نزد ایرانیان است و بس…» را پذیرفته است. من در این مقاله این نکته را روشن کردم که «نزدِ» به معنی «متعلق به، از آنِ»، در دوره فردوسی کاربرد نداشته، آنچه که این معنا را میدهد، «از» یا صورت کوتاهشده آن «ز» است که تعلق را میرساند، حالا چرا این تغییر کرده؟ بهخاطر اینکه کاتب خوانده «هنر نیز زِ ایرانیان است و بس» بعد دیده وزن بههم خورده است. این دسته کاتبان نمیدانستهاند که تلفظ «هنر نیز زایرانیان است و بس» است که نباید همزه در واج اولِ ایرانیان را تلفظ کرد، کاتب برای اینکه وزن ساده بشود به صورت// هنر نزد ایرانیان است و بس// نوشته است . در مصراع بعد هم «کرگ» به جای «شیر» درست است، چرا؟ به خاطر اینکه این بیت در نامه بهرام گور به خاقان چین آمده است و در این نامه بهرام به کرگدنی اشاره دارد که در سرزمین هند کشته است.
@shahnamehpajohan
🔸/channel/eshtadan
📑 ۳ آبان سالروز درگذشت #فریدون_مشیری
#فریدون_مشیری (۳۰ شهریور ۱۳۰۵ - ۳ آبان ۱۳۷۹ تهران) از سرایندگان برجسته و نامدار همروزگار ایران است که به سادگی زبان و روانی و دلنشینی سخنش زبانزد است.
چند نکته در باره مشیری:
سبک شعری: او شاعری میانهرو بود. در کشمکش میان افراطیان سنتگرا و نوپرداز، مشیری راهی میانه را برگزید. او در کنار پذیرش نوآوریهای #نیمایوشیج (مانند کوتاه و بلند شدن مصراعها و بهرهگیری منطقی از قافیه)، به ارج و چیرگی خود بر ادبیات کلاسیک (مانند سعدی و حافظ) تأکید داشت.
مضمون: مشیری پرچمدار شعر تغزلی و عاشقانهٔ این روزگار شناخته میشود. شعر او سرشار از عواطف لطیف، آرزوهای انسانی، عشقهای بیریا، و ستایش طبیعت است. در کنار مضامین عاشقانه، او به پرسمانهای اجتماعی، انسانی و انتقادی نیز پرداخته است (مانند شعر «گرگ»).
ویژگی بارز: لطافت سخن، صداقت بیان، و زبان ساده و شفاف از ویژگیهایهای برجسته شعر اوست که آثارش را برای همگان به سادگی قابل درک و احساس ساخته.
پرآوازهترین اثر: شناختهشدهترین و ماندگارترین اثر او، شعر «کوچه» است که با مطلع «بی تو مهتاب شبی، باز از آن کوچه گذشتم...» شناخته میشود.
فعالیتها: او در کنار کار دولتی (وزارت پست و تلگراف)، فعالیت گستردهای در مطبوعات داشت و سالها مسئولیت صفحه شعر و ادب مجلات مشهوری مانند روشنفکر و سپید و سیاه را بر دوش داشت. همچنین، او به دلیل دلبستگی به موسیقی ایرانی، در شورای موسیقی و شعر رادیو نیز عضویت داشت و به پیوند شعر و موسیقی کمک کرد.
روانش شاد - یاد و نامش جاوید
پیوست : شعر «ریشهدر خاک» با آوای شاعر
🆔 @XeradsarayeFerdosiYazd