9602
به خون دانی چه بندم نقش؟ ایران در این کانال خوانش و شرح بیتهای شاهنامهٔ فردوسی تقدیمتان میشود. این کارگاهها به آموزگاری بهادر قاسمی و به همت انجمن شاهنامهخوانی هما در کتابخانه مرکزی رشت برگزار میشود. @Bahador_Qasemi
🔴گفتگو با دکتر مهرداد بهار
آنچه را که میخوانید بخشی است از گفتگویی بلند با دکتر مهرداد بهار که طی سه جلسه چهار ساعته در روزهای ۱۷، ۱۸، ۲۵ تیرماه سال ۱۳۷۲ در منزل زنده یاد دکتر امیر حسین جهانبگلو برگزار شد. در این جلسات در زمینههای گوناگون از ایشان سئوالاتی شد که به مجموع آنها پاسخ گفتند. بخشی از گفتگو به صورت تخصصی و آکادمیک درباره اساطیر ایران و بین النهرین تاریخ و تحول حماسه سرایی در ایران فرهنگ و نوع حکومتها، تاریخ ادیان آسیای غربی و عرفان قبل از اسلام انجام شده است.
متن کامل این گفتگو پس از استنساخ و ویراستاری متجاوز از ۲۵۰ صفحه شد. که امکان چاپ آن در این شماره مقدور نبود. امیدواریم در آینده نه چندان دور بطور کامل منتشر شود.
این گفتگو با حضور استادان و دوستان اهل قلم که نامشان میآید انجام گرفته است. دکتر داریوش شایگان - دکتر علیمحمد حقشناس - دکتر کتایون مزداپور - دکتر مهیندخت صدیقیان - خجسته کیا - دکتر فرهنگ رجایی- علی دهباشی- رامین جهانبگلو و فضل الله پاکزاد.
عکسهای این گفتگو کار مهران مهاجر و سورنا محمدی است.
@shahnamehferdowsiii
🔴میراثی که میپوسد، بودجههایی که میبلعند.
برای آقازادهها و مؤسسات بیحاصل میلیاردها تومان بودجه هست؛ برای نجات میراث فرهنگی ایران پول نیست؟!
🔺کتابخانه استاد مجتبی مینوی، گنجینهای از حافظه تاریخی و فرهنگی ایران، زیر باران و نفوذ آب دارد از بین میرود. کتابها، نامهها و اسناد ارزشمندی که حاصل یک عمر دانشاندوزی و تلاش یکی از برجستهترین چهرههای فرهنگ ایران است، در ساختمانی رهاشده، نم میکشند و میپوسند و ظاهراً هیچکس هم مسئولیتی در قبال این فاجعه احساس نمیکند!
🔺در این مملکت برای آقازادهها، رانتخواران، نورچشمیها و مؤسسات رنگارنگی که گاه سالهاست میلیاردها تومان بودجه عمومی میبلعند، اما خروجی و دستاورد روشنی ندارند، همیشه پول هست، برای پروژههای بیحاصل، تشکیلات موازی، سفرهای پرهزینه و مناسبات رانتی اعتبار هست، برای جابهجایی کشتیکشتی نفت و گردش میلیاردها دلار در شبکههای پیچیده تراستیها هم راه و رسم و هزینه فراهم است، اما برای ترمیم سقف یک کتابخانه، تعویض یک پنجره شکسته و نجات اسناد بیبدیل تاریخ ایران، خزانه ناگهان خالی میشود!
🔺این چه نظام اولویتگذاری و چه دستگاه مدیریتی است که در آن، حفظ رانت و تأمین بودجه محافل و مؤسسات کماثر بر حفظ میراث فکری یک ملت تقدم دارد؟
🔺آقایان مسئول! کتابخانه مینوی را با انبار کاغذ اشتباه نگیرید. اینجا بخشی از حافظه تاریخی ایران است. هر نامهای که میپوسد، هر نسخهای که کپک میزند و هر سندی که بر اثر بیتدبیری شما از میان میرود، بخشی از تاریخ این سرزمین است که برای همیشه دفن میشود.
🔺اگر برای حفظ این میراث، بودجهای ندارید، پس میلیاردها تومان بودجه برخی مؤسسات با چه توجیهی پرداخت میشود؟ اگر توان حفاظت از چند هزار جلد کتاب و سند را ندارید، با چه صلاحیتی بر کرسی مدیریت فرهنگ و میراث این کشور تکیه زدهاید؟
🔺دردناکتر از بارانی که بر کتابهای مینوی میبارد، باران اسیدیِ بیمسئولیتی و بیکفایتی شماست که سالهاست بر سر فرهنگ این سرزمین فرو میریزد.
🔺ایران فقط نفت و گاز و معادن و منابع زیرزمینی نیست. ایران، فردوسی است، حافظ و سعدی است، مینوی است، دهخداست، نفایس خطی و اسناد و کتابهایی است که شناسنامه تاریخی ما هستند.
🔺شرمآور است که در سرزمینی با این همه ثروت، برای برخی سفرهها و رانتها هیچ محدودیتی وجود ندارد، اما برای نجات میراث فرهنگیاش باید دست به دامان وجدان عمومی شد.
🔺شما شاید بتوانید با بودجههای میلیاردی برای خودتان تشکیلات بسازید، اما با نابودی یک نسخه خطی، یک نامه تاریخی یا یک سند ارزشمند، دیگر نمیتوانید تاریخ را از نو بسازید.
🔺این کتابها امانت نسلهای گذشته نزد ما و میراث نسلهای آیندهاند. مسئولان امروز حق ندارند با بیعملی و بیکفایتی خود، این امانت را به خاک و رطوبت و کپک بسپارند.
رحم الله معشر الماضین
که به مردی قدم سپردندی
راحت جان بندگان خدای
راحت جان خود شمردندی
کاش آنان چو زنده مینشوند
باری این ناکسان بمردندی
✍بهادر قاسمی
@shahnamehferdowsiii
💠فروغی، عیار عیّاری و جوانمردی...
پس از ورود من به پاریس آقای ذکاءالملک به همان تجدید عهد و بشاشت وجه و خرمی دل و بوسیدن روی اکتفا نکرده چون اختلال اوضاع مادی مرا حدس زدند، خواستند گویا معنی دوستی را به ابناء زمانه بیاموزند، بدون درنگ دامن همت بر کمر زده از هیچگونه جدی و تلاشی کوتاهی نکردند. تا آنکه بالاخره به همراهی جوانمردانه شاهزاده نصرةالدوله فيروز میرزا و امضای سریع آقای میرزا حسن خان وثوقالدوله رئیسالوزرای وقت یک مقرری سالیانه از دولت که تا اندازهای اوضاع معیشت مرا مرتب نمود در حق اینجانب برقرار نمودند و پس از مراجعت به طهران برای اینکه دیگر درجه خجلت و انفعال مرا حدی برایش باقی نگذارند زحمت وصول و ایصال آن وجه را نیز به عهده جوانمردی و آزادگی خود گرفتند و عجالتاً از آن تاریخ تاکنون از پرتو مساعی آن رادمرد خیّر یگانه که خدایش از من جزای خیر دهاد و عمر طولانی و سعادت جاودانی و کامرانی این جهانی و آن جهانی عنایت کناد روزگاری نسبتاً آسوده میگذرانم تا بعد خداوند چه پیش بیاورد و چیزی که بیشتر بر خجلت و انفعال من می افزاید اینست که برای تلافی آن همه احسان و مهربانی هیچ وسیلهای جز اظهار شکر خشک خالیِ زبانی در خود سراغ ندارم.
نقل از: بیست مقالهٔ قزوینی، کتابفروشی ابن سینا و کتابفروشی ادب، ۱۳۳۲،جلد اول،صص۷-۳۰.
همچنین نگاه کنید به: بخارا، شماره ۱۶۳، مرداد و شهریور ۱۴۰۳، یادنامه علامه قزوینی صص،۱۳۷و۱۳۸.
@shahnamehferdowsiii
کتابخانه مرکزی رشت برگزار میکند:
متنخوانی شاهنامه فردوسی (نشست سی و یکم)
دستور کار:
پادشاهی کیکاوس، داستان جنگ مازندران
(گفتار اندر رفتن رستم به جنگ دیو سپید و کشتن او را در غار و آوردن جگر او به نزدیک کیکاوس)
زمان: پنجشنبه هفتم آبان ماه، ساعت چهار عصر
مکان: سالن آمفی تئاتر کتابخانه مرکزی رشت
آموزگار: بهادر قاسمی
ورود برای عموم علاقمندان آزاد و رایگان است.
« این نشست به علامه محمد قزوینی، آن بزرگمردِ دانش و تحقیق و چراغ فروزانِ زبان و ادب فارسی تقدیم میگردد.
دانشیمردی فرزانه و فروتن که عمر شریف خود را وقف پاسداری از میراث مکتوب ایران و حقیقتجویی علمی کرد. تصحیحهای سترگ او، نمونهای بلند از امانتداری، دقت و فروتنی در برابر متن است. نام او تا زبان فارسی زنده است، در شمار ستونهای استوار فرهنگ و ادب ایران خواهد درخشید. »
@shahnamehferdowsiii
به ایران فکر میکنم.
آیا روزی خواهد آمد که سرزمین من، غرق شادی و آبادی بشود و رخت اندوه از تنش جدا شود؟
@shahnamehferdowsiii
اول آبان روز بزرگداشت #ابوالفضل_بیهقی پدرِ نثرِ سخته و سنجیدهٔ فارسی گرامیباد.
آنکه ترازوی سخن سَخته کرد
بخت وران را به سخن بَخته کرد
...و ندانم تا این نوخاستگان درین دنیا چه بینند که فراخیزند و مشتی حُطام گِرد کنند وز بهرِ آن خون ریزند و منازعت کنند و آنگاه آن را آسان فروگذارند و با حسرت بروند، ایزد، عزَّ ذکره، بیداری کرامت کناد، بمنّه و کرمه.
توضیح:
بخته: بر وزن تخته، فربه و پرورده.
حُطام: مال اندک
منبع:
تاریخ بیهقی، تصحیح علیاکبر فیاض ، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی، چاپ دوم، ۱۳۵۶، ص ۳۹۲.
@shahnamehferdowsiii
کتابخانه مرکزی رشت برگزار میکند:
سیاُمین نشست متنخوانی شاهنامه
دستور کار: پادشاهی کیکاوس
(داستان جنگ مازندران و هفتخان رستم)
زمان: پنجشنبه سیام مهرماه ساعت چهار عصر
مکان: سالن آمفی تئاتر کتابخانه مرکزی رشت
آموزگار: بهادر قاسمی
ورود برای عموم علاقمندان آزاد و رایگان است.
«این نشست به پاس پنجاه سال خدمات علمی و فرهنگی دکتر جلال خالقی مطلق، به یاد و گرامیداشت این استاد گرانقدر برگزار میشود.»
@shahnamehferdowsiii
از همین جا میتوان به یک اصل بنیادین اخلاقی رسید: «با دیگری چنان رفتار کن که دوست داری با تو رفتار کنند.» جامعهای که انسانهای آن بتوانند چنین اصلی را در زندگی فردی و اجتماعی خود به کار ببندند، جامعهای اخلاقیتر خواهد بود.
و شاهنامه در این میان چه جایگاهی دارد؟
اگر هدف پنجم آموزش و پرورش را اخلاقیتر کردن انسان بدانیم، آنگاه شاهنامه میتواند جایگاهی بسیار مهم در نظام آموزشی ایران پیدا کند.
شاهنامه فقط مجموعهای از داستانهای پهلوانی و تاریخی نیست. در آن، انسان در موقعیتهای دشوار اخلاقی قرار میگیرد؛ انتخاب میکند، تصمیم میگیرد، خطا میکند، فداکاری میکند، پیمان میبندد، پیمان میشکند، عدالت میورزد یا از آن دور میشود و سرانجام با پیامد انتخابهای خود روبهرو میشود.
از دل داستانهای شاهنامه میتوان درباره فضایل گوناگون انسانی گفت و آنها را با زندگی امروز کودکان و نوجوانان پیوند داد: داد و عدالت، خرد، تدبیر، نیکوکاری، انصاف، مهربانی، شفقت، رحم و مروت، سخاوت، خویشتنداری، وظیفهشناسی، مسئولیتپذیری، راستی و صداقت، امانتداری، وفاداری، ادب و نزاکت، شجاعت، اعتمادبهنفس، صبر و بردباری، کوشایی، خوداتکایی، همکاری، اعتدال، تفکر و قابل اعتماد بودن.
برای نمونه، وقتی کودک داستان سیاوش را میخواند، نباید فقط بداند «چه اتفاقی افتاد». باید بتواند درباره راستی، بیگناهی، وفاداری، انتخاب اخلاقی و پیامد رفتار انسانها بیندیشد.
وقتی رستم و سهراب را میخواند، پرسش اصلی فقط این نیست که «چه کسی چه کسی را کشت؟»؛ بلکه باید از خود بپرسد: نادانی، غرور، پنهانکاری و فقدان گفتوگو چگونه میتواند به تراژدی منجر شود؟
وقتی از داستانهای شاهنامه درباره داد و بیداد میآموزد، باید بتواند این پرسش را به زندگی امروز خود منتقل کند: من در خانواده، مدرسه و جامعه چگونه میتوانم عادلانهتر رفتار کنم؟
به این ترتیب، شاهنامه از یک «متن درسی» به یک موقعیت تربیتی تبدیل میشود؛ جایی برای دیدن رفتار انسانها، تحلیل انتخابهای آنان و اندیشیدن درباره پیامدهای اخلاقی تصمیمها.
البته صرفِ خواندن شاهنامه انسان را اخلاقی نمیکند. آنچه اهمیت دارد شیوه آموزش آن است. شاهنامه باید با گفتوگو، پرسشگری، تحلیل شخصیتها، بررسی انتخابهای اخلاقی و پیوند دادن داستانها با زندگی واقعی کودک آموزش داده شود.
اگر قرار باشد مدرسه فقط حافظه کودکان را پر کند، کتابهای بسیاری برای این کار وجود دارد.
اگر قرار باشد فقط شغل بیاموزیم، آموزشهای حرفهای کافی است.
اگر قرار باشد فقط اطلاعات منتقل کنیم، ابزارهای بسیار دیگری در اختیار داریم.
اما اگر بخواهیم انسانهایی خردمند، مستقل، مسئول و اخلاقیتر تربیت کنیم، به متونی نیاز داریم که انسان را در برابر انتخابهای واقعی و دشوار زندگی قرار دهند.
شاهنامه یکی از مهمترین این متون است.
فردوسی در شاهنامه بارها انسان را میان خرد و بیخردی، داد و بیداد، راستی و دروغ، وفاداری و خیانت، شجاعت و ترس، خویشتنداری و هوسرانی، مسئولیت و خودخواهی قرار میدهد.
از این رو، شاهنامه میتواند در نظام آموزشی ایران نه صرفاً برای حفظ کردن بیتها و شناخت شخصیتها، بلکه برای تمرین انسان بودن تدریس شود.
هدف نهایی چنین آموزشی این نیست که کودک فقط بداند رستم که بود، سیاوش چه کرد یا فردوسی چه سرود؛ هدف این است که وقتی از مدرسه بیرون میآید، راستگوتر، عادلتر، مهربانتر، خردمندتر، مسئولتر، شجاعتر، بردبارتر، وفادارتر و قابل اعتمادتر از روزی باشد که وارد آن شده است.
اگر چنین اتفاقی بیفتد، آموزش و پرورش به عمیقترین معنای خود نزدیک شده است:
ساختن انسانی که هم بیشتر میداند، هم بهتر میاندیشد، هم خودش را میشناسد و سرانجام، از همه مهمتر، اخلاقیتر زندگی میکند.
و شاید این همان پرسش نهایی آموزش و پرورش باشد:
پس از دوازده سال که کودکی را به مدرسه سپردیم، آیا فقط انسانی باسوادتر تحویل جامعه دادهایم، یا انسانی بهتر؟
شاهنامه، اگر درست و خردمندانه آموزش داده شود، میتواند به ما کمک کند پاسخ مطلوب را به این پرسش بدهیم:
کودکی که امروز به مدرسه میسپاریم، فردا انسانی اخلاقیتر و در نتیجه، جامعهای انسانیتر برای ایران خواهد ساخت.
✍بهادر قاسمی
@shahnamehferdowsiii
توضیح سودمند آقای دکتر سجاد آیدنلو دربارهٔ «دانشنامهٔ مصوّر شاهنامه».
این کتاب بهتازگی توسط انتشارات سایان چاپ و منتشر شده است.
@atefeh_tayyeh
🔺🔻🔺
سخنانِ ارزنده و بیدارگرِ استاد دکتر #محمود_امیدسالار دربارهٔ «زبانِ مادری» و «زبانِ ادبی» و «زبانِ ملّی» در ایران و تبیینِ دسیسههایِ «ایرانستیزان» و «تجزیهطلبان» در هنگامهٔ کنونی
#امیدسالار
#زبان_فارسی
#برای_ایران
@talar_ayne
ایران شبیه خانهایست که از هر سو باد و آتش به دیوارهایش میکوبد و مردمی پشت پنجرههایش ایستادهاند، خسته و بیپناه، فقط با یک آرزو: کاش وطن، دوباره جای امنی برای زندگی باشد. سرزمینی محاصرهشده، مردمی خسته، و وطنی که بیش از هر چیز، به آرامش و صلح نیاز دارد.
@shahnamehferdowsiii
«پیرایش دوم شاهنامۀ خالقی مطلق و بحث در باب تلفّظهای شاعر»
محمّد افشینوفایی
سخنرانی ارائهشده در کانون زبان پارسی، تهران، اسفند ۱۳۹۳.
@HaseleOwqat
🔴درد باید عمرسوز و مرد باید گام زن
برای من همیشه استاد جلال خالقیمطلق که پنجاه سال از عمر شریف خود را صرف پژوهش و تحقیق بر روی متن شاهنامه کرده، مصداق بارز این شعر سنایی است.
🔺هر خسی از رنگ گفتاری بدین ره کی رسد؟
درد باید عمر سوز و مرد باید گام زن
سالها باید که تا یک سنگ اصلی ز آفتاب
لعل گردد در بدخشان یا عقیق اندر یمن
ماهها باید که تا یک پنبه دانه ز آب و خاک
شاهدی را حله گردد یا شهیدی را کفن
روزها باید که تا یک مشت پشم از پشت میش
زاهدی را خرقه گردد یا حماری را رسن
عمرها باید که تا یک کودکی از روی طبع
عالمی گردد نکو یا شاعری شیرین سخن
قرنها باید که تا از پشت آدم نطفهای
بوالوفای کرد گردد یا شود ویس قرن
اگر این ابیات سنایی را در نسبت با استاد جلال خالقیمطلق بخوانیم، گویی شعری است که چند قرن پیش سروده شده اما برای توصیف کارنامهٔ علمی او نوشته شده است. محور اصلی شعر، ارزشمندیِ دستاوردهای بزرگ و ضرورتِ زمان، رنج، مداومت و مردانگی برای رسیدن به آنهاست.
🔺درد باید، عمرسوز و مرد باید گامزن
این مصراع را میتوان کلید فهم تمام ابیات دانست. سنایی میگوید راه رسیدن به چیزهای ارزشمند، راهی کوتاه و آسان نیست. درد در اینجا تنها رنج به معنای رنج جسمانی نیست، دغدغه، دلبستگی، عشق و رنجِ طلب است. و عمرسوز یعنی کاری که انسان برای آن بخشی بزرگ از زندگی خویش را هزینه کند.
خالقیمطلق برای شاهنامه دقیقاً چنین کرد. شاهنامه برای او صرفاً یک متن ادبی نبود که خوانده شود و دربارهاش مقالهای نوشته شود، پروژهای چنددههای برای شناخت، تصحیح، مقابله و حفظ یکی از بنیادیترین متون فرهنگ ایرانی بود.
او به جای آنکه در سطح شهرت و سخن باقی بماند، «گامزن» شد، یعنی سالها در مسیر پژوهش پیش رفت، از دشواری متن نگریخت و عمر خویش را در راه کاری گذاشت که ثمرهاش بیش از آنکه شخصی باشد، فرهنگی و تاریخی است.
🔺هر خسی از رنگ گفتاری بدین ره کی رسد؟
سنایی میان سخن گفتن دربارهٔ یک حقیقت و رنج بردن برای رسیدن به آن حقیقت تفاوت میگذارد. حقیقتا هم شاهنامهدوستی آسان است، از فردوسی گفتن آسانتر است، حتی از فرهنگ ایران هم سخن گفتن بسی آسان است، اما پنجاه سال با نسخهها، اختلاف روایتها، ضبط واژهها، بیتهای مشکوک، دستنویسها و دشواریهای متن زندگی کردن، چیز دیگری است. از این منظر، خالقیمطلق نمونهٔ همان تفاوت میان گفتار و کار و کردار است. بقول پروین اعتصامی:
از گفتهی ناکرده و بیهوده چه حاصل؟
کردار نکو کن که نه سودیست ز گفتار
او دربارهٔ شاهنامه فقط سخن نگفت، عمر خود را در شناخت علمی شاهنامه گذاشت.
🔺سالها باید که تا یک سنگ اصلی زآفتاب
لعل گردد در بدخشان یا عقیق اندر یمن
سنگ، یکشبه گوهر نمیشود. طبیعت برای تبدیل مادهای خام به گوهر، زمان میخواهد. کار علمی نیز چنین است. آنچه امروز به صورت یک تصحیح معتبر، یک متن علمی، یک پژوهش یا یک نتیجهٔ دقیق پیش چشم ماست، حاصل ساعتها و سالهایی است که دیده نمیشود. وقتی خواننده امروز شاهنامه را با تصحیح خالقیمطلق میخواند، ممکن است تنها کتابی قطور را ببیند، اما پشت آن کتاب، دههها پژوهش و مقابله و اندیشیدن ایستاده است.
دقیقا مثل همان سنگی که پس از سالها صبر و ممارست سرانجام به لعل بدل شده است.
🔺ماهها باید که تا یک پنبهدانه ز آب و خاک
شاهدی را حله گردد یا شهیدی را کفن
سنایی حتی یک تکه پارچه را نیز محصول زنجیرهای از زمان و کار میداند.
این بیت برای کار خالقیمطلق معنای ظریفی دارد. هیچ اثر فرهنگی بزرگی از هیچ پدید نمیآید. پشت یک صفحهٔ دقیق علمی، پشت یک ضبط درست از یک بیت، پشت یک توضیح در حاشیه، پشت انتخاب یک واژه یا ثبت یک اختلاف نسخه، ساعتها و روزها و سالها کار پنهان است. خواننده «نتیجه» را میبیند اما پژوهشگر «رنجِ رسیدن به نتیجه» را.
🔺عمرها باید که تا یک کودکی از روی طبع
عالمی گردد نکو یا شاعری شیرینسخن
اینجا سنایی از ساختهشدن انسان بزرگ سخن میگوید. دانشمند شدن یک اتفاق نیست، حاصل انباشتهشدن سالها مطالعه، تجربه، خطا، بازنگری و ممارست است.
در مورد خالقیمطلق نیز آنچه امروز از او میبینیم، محصول یک تصمیم کوتاهمدت یا یک دورهٔ دانشگاهی نیست. یک عمر پژوهش، او را به یکی از مهمترین شاهنامهپژوهان روزگار ما تبدیل کرده است. و شاید مهمتر اینکه این بیت ما را متوجه یک نکته میکند.
بزرگیِ علمی را نمیتوان با شتاب تولید کرد این مهم محصول صبر، آهستگی و طمآنینه است.
🔺قرنها باید که تا از پشت آدم نطفهای
بوالوفای کرد گردد یا شود ویس قرن
🔴بنیاد فردوسی توس برگزار میکند:
📌بزرگداشت دکتر جلال خالقی مطلق
📌زمان: بیستم شهریور ماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۷
📌مکان: شهر توس، جلوخان آرامگاه فردوسی
@shahnamehferdowsiii
📽 پوشه دیداری
سخنرانی دکتر علیرضا قیامتی
(قائم مقام مؤسسهٔ خردسرای فردوسی)
در جشن سی و پنجمین سالگی استقلالیت تاجیکستان - دوشنبه
شانزدهم شهریورماه ۱۴۰۵/ هفتم سپتامبر ۲۰۲۶
#دکتر_علیرضا_قیامتی
#جشن_استقلالیت
#تاجیکستان
#شاهنامه_فردوسی
#هویت_ایرانی
#فرهنگ_نیاکانی
#خردسرای_فردوسی_مشهد
@kheradsarayeferdowsi
🔴مردی که برای نجات کتابها از جان مایه گذاشت؛ و ما امروز نظارهگر پوسیدن آنهاییم!
مینوی با یک تکه نان و پنیر، گنجینهای برای ایران ساخت و شما با این همه بودجه و تشکیلات، حتی از نگهداری آن گنجینه عاجز ماندهاید.🔺جالب است بدانید این کتابها و نسخههای نفیس که امروز در کتابخانه استاد مجتبی مینوی گرد آمدهاند، یکشبه و با صرف بودجههای دولتی و امکانات اداری فراهم نشدهاند. پشت هر یک از آنها داستانی از جستوجو، رنج، عشق و دلبستگی مردی نهفته است که بخش بزرگی از عمر خود را وقف یافتن و نجات میراث مکتوب ایران کرد.
🔴 باران بر کتابهای نفیس کتابخانه مینوی؛ میراث فرهنگی در معرض نابودی!
🔹 به گزارش ایبنا، بخش زیادی از کتابهای نفیس کتابخانه دکتر مجتبی مینوی، از جمله نامهها و اسناد ارزشمند او، بر اثر نفوذ آب باران و سیلاب آسیب دیدهاند.
🔻 محمد دهقانی، پژوهشگر ادبیات فارسی، با انتقاد از بیتوجهی مسئولان میگوید:
«اینها ثروت ملی و ثروت فرهنگی است که در حال تخریب است.»
او میگوید حتی شیشه شکستهشده کتابخانه از زمان جنگ تاکنون تعویض نشده است!
وقتی از میراث مکتوب یک ملت چنین نگهداری میشود، چه کسی پاسخگوی خسارتهای جبرانناپذیر احتمالی خواهد بود؟
📰 منبع: خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)
#کتابخانه_مینوی #میراث_فرهنگی #محمد_دهقانی
#فرهیختگان روزن آگاهی
#کیخسرو
#داستان_جنگ_بزرگ_کیخسرو۹
بیتهای (۹۵۱ تا ۱۰۹۳) شرح و خوانش:
🎙@Bahador_Qasemi
@shahnamehferdowsiii
🏛کورش بزرگ
🪶هفتم آبان ماه روز نکوداشت کورش بزرگ پادشاه شکوهمند سلسلهٔ هخامنشیان فرخنده باد.
@shahnamehferdowsiii
«و این گرگ پیر گفت: قومی ساختهاند، از محمودی و مسعودی، و به اغراض خویش مشغول، ایزد عزَّ ذکرُه عاقبت به خیر کناد.»
دیبای دیداری، مجلد ششم تاریخ بیهقی، فروگرفتن اریارق، نشر سخن، تهران، سال ۱۳۹۰، ص۲۷۶.
@shahnamehferdowsiii
🔹این شعر لُبّ مطلب تاریخ است؛
کل تاریخ بشریت را اصلاً خلاصه کرده است!
یکی از ارزشهای تاریخ بیهقی این است که یک مقداری شعر از شعرای مختلف نقل کرده و اگر این کار را نکرده بود، ما الان این شعرها را نداشتیم. چند تا از شعرهای رودکی که دیوانش از بین رفته از همین طریق حفظ شده و به دست ما رسیده؛ مثلِ «ای آنکه غمگنی و سزاواری...» و نیز از شعرای دیگر، ازجمله قطعهای از لبیبی، از شعرای خیلی بزرگِ دورهٔ سلطان محمود غزنوی؛ همعصرِ عنصری و فرخی و اینها. لبیبی دیوانش از بین رفته و تعداد خیلی کمی از شعرهایش باقی مانده؛ ازجمله همین قطعهٔ خیلی خیلی عالی. میخوانم، بنویسیدش؛ چون منظور خاصی دارم از این شعر. [...]
کـاروانی همی از ری بهسوی دَسْکَـره شد
آب پیش آمد و مردم همه بر قَنطَــره شد
دَسکَره اسم جاییست. میگوید کاروانی راه افتاده از شهر ری که برود طرفِ دسکره.
این کاروان که در بیابان داشت میرفت، سیل جاری شد و مردم رفتند روی یک پُل [=قَنطَره] پناه گرفتند و باروبُنهشان و مالالتّجارهشان که کلی وسیله داشتند، اینها را گذاشتند و رفتند روی پل که خودشان را نجات دهند.
گـــلهٔ دزدان از دور بــدیـدنــــد چــــــو آن
هر یکی زیشان گفتی چو یکی قَسْوَره شد
دزدان وقتی دیدند که این کاروانیان وسایلشان را گذاشتند و فرار کردند، مثل شیر درّنده [=قَسوَره] حمله کردند که اموال را غارت کنند.
آنچــه دزدان را رآی آمــد بُـردند و شــدنــد
بُـد کسی نیز که با دزد همی یکسـره شــد
رهــروی بــود در آن راه و دِرَم یافت بسی
یک آدمِ رهگذری بوده، از آنطرفها داشته میرفته، وقتی دزدها حمله میکنند به اموالِ این کاروانیان، او هم میآید با دزدها همدست میشود و مقدار زیادی درم (سکهٔ نقره) گیرش میآید.
چون توانگر شد گویی سخنش نادره شـد
کسی به حرف آدمهای بدبخت و بیچاره گوش نمیدهد. باید یک کسی توانگر بشود تا حرفش دررو داشته باشد. خُب حالا حرفش چه بود؟
هرچه پرسیدند او را همه این بود جـواب
کـاروانی زده شـد کارِ گــروهی سَـــره شد
آن سخن نادری که گفته، همین است که:
«کاروانی زده شد کار گروهی سَره شد».
▫️حالا فکر میکنید چرا ابوالفضل بیهقی این شعر را آورده توی کتابش؟! برای اینکه این لُبّ مطلب تاریخ است؛ این شعر کل تاریخ بشریت را اصلاً خلاصه کرده که در طول تاریخ، کاروان انسانها پیوسته غارت شده و یک عدهای به نوایی رسیدهاند و بقیه هم بدبخت و بیچاره شدهاند و از بین رفتهاند و فقط کار گروهی سره شده. این قصهٔ کل تاریخ است و بیهقی این را خیلی آگاهانه در کتابش نقل کرده.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ
▪️درسگفتار تاریخ بیهقی
برای دانشجویان کارشناسی ادبیات
۲ مهر ۱۳۹۸
استاد مهدی نوریان
@shahnamehferdowsiii
🔴به فرهنگ باشد روان تندرست
🔺ایران سرزمینی است کهن، سرشار از نیکیها و مردمانی نجیب که ستایشگر داد و دانش و راستی و نکوهشگر ستم و دروغ و دشمنی بودهاند. باید از ایران گفت و نوشت. باید زبان فارسی، این سرمایۀ جاودان ایرانی را پاس داشت و برای گسترش آن دریغ نکرد. باید فرزندان کشور را با بزرگمهرها، فردوسیها و ابنسیناها آشنا کرد. اگر ایدۀ ایران به میان مردم و سیاستگذاران کشیده شود، امنیت و منافع ملی معنا میشود. ایران و داشتههای تاریخی و فرهنگی آن را دوست بداریم.
فهرست زیر ازجمله دغدغهمندان مستقل برای رسیدن به این هدفاند. با پیوستن به آنها به توسعۀ فرهنگی در جامعه یاری رسانیم.
⛱تدریس مکاتب فلسفی و روانی
⛱یافتههای مهم روانشناسی
⛱موسیقی سنتی (تکنوازی سنتور)
⛱جملگی روانکاوی
⛱کتاب گویا (لذت مطالعه با چشمان بسته)
⛱صادق هدایت
⛱زین قند پارسی
(درست بنویسیم، درست بگوییم).
⛱کتابخانه بزرگ ادیان و فرهنگ باستان
⛱دکتر محمّدعلی اسلامینُدوشن
⛱باغ سبز مولانا (زهراغریبیان)
⛱رازها و نمادها و آموزههای شاهنامه
⛱نجوای داستان
⛱کتابخانهٔ ادب و فرهنگ
⛱خردسرای فردوسی
(آینهای برای پژواک جلوههای دانش و فرهنگ ایران زمین).
⛱بنیاد فردوسی خراسان
(كانون شاهنامه فردوسی توس).
⛱سرو سایـهفکن
(رسانهای برای پاسداشت زبان و ادبیات فارسی).
⛱شرح غزلیات سعدی با امیر اثنیعشری
⛱موسسه پژوهشی چراغداران
میراث دیجیتال و حافظه فرهنگی فارسی زبانان
⛱حافظخوانی با محمدرضاکاکائی
⛱شرح بوستان و گلستان سعدی با امیر اثنی عشری
⛱شاهنامه کودک هما
⛱مأدبۀ ادبی، شرح کلیله و دمنه و آثار ادبی فارسی (رسانۀ دکتر محمّدامین احمدپور).
⛱ستیغ، خوانش اشعار حافظ و سعدی و...(رسانه سهیل قاسمی)
⛱تاریخ، فرهنگ، هنر و ادبیات ایران زمین
⛱شاهنامه برای کودکان
(قصه های شاهنامه و خواندن اشعار برای کودکان و نوجوانان)
⛱گاهگفـت
(دُرُستخوانیِ شعرِ کُهَن)
⛱کتاب گویای ژیگ
⛱سفر به ادبیات
(مرزباننامه و گلستان، تکبیتهای کاربردی )
⛱ملیگرایی ایرانی/شاهنامهپژوهی
⛱هفت هزار سالگان
⛱انجمن دوستداران شاهنامه البرز (اشا)
⛱فرهنگ یاریگری، توسعۀ پایدار و زیست بومداری
⛱رهسپر کوچۀ رندان
(بررسی اندیشۀ حافظ).
⛱حماسهسرای آرخش؛
خانۀ فرهنگ، حماسه و زبانهای ایرانی
⛱سخن و سخنوران
(سخنرانی و گفتگوهای نایاب نام آوران وطن فارسی).
⛱کتاب و حکمت
⛱زبان شناسی و فراتر از آن (درگاهی برای آموختن دربارۀ زبانها و فرهنگها).
⛱خواندن و شرح تاریخ عالمآرای عبّاسی (میلاد نورمحمدزاده).
⛱هزار بادهٔ ناخورده (یادداشتهای امیرحسین مدنی دربارۀ ادبیات و عرفان).
⛱شرح کلیات سعدی
(تصحیح و طبع شادروان محمدعلی فروغی).
⛱انجمن شاهنامهخوانی هما
(خوانش و شرح بیتهای شاهنامه).
⛱نقش بر آب (یادداشتهای ادبی و تاریخی دکتر حامد خاتمیپور)
🔴هماهنگی برای شرکت در تبادل
🔴@alireza_heidaree
🔴آموزش و پرورش؛ از دانستن تا انسانشدن
هر کودکی که در هفتسالگی وارد مدرسه میشود، پس از دوازده سال آموزش و پرورش، روزی از این نظام خارج خواهد شد. پرسش بنیادی این است: قرار است از این کودک چه انسانی بسازیم؟
آیا هدف مدرسه فقط این است که او را برای یافتن شغل آماده کند؟ آیا باید ذهن او را از انبوهی از اطلاعات پر کنیم؟ آیا مهمترین وظیفه مدرسه، آموزش روش اندیشیدن است؟ آیا باید به او کمک کنیم فردیت و استعداد منحصربهفرد خود را پیدا کند؟ یا هدف نهایی چیزی فراتر از همه اینهاست: انسانی اخلاقیتر ساختن؟
در تاریخ اندیشه درباره آموزش و پرورش، میتوان دستکم پنج هدف مهم را از یکدیگر متمایز کرد:
۱. در نخستین دیدگاه، آموزش و پرورش وظیفه دارد فرد را برای زندگی در جامعه آماده کند؛ یعنی تواناییها و دانشهایی به او بدهد که بتواند با اتکا به آنها شغل و حرفهای بیاموزد و عضوی کارآمد از جامعه باشد.
در این نگاه، مدرسه باید انسانهایی تربیت کند که بتوانند مسئولیتهای اجتماعی و حرفهای خود را بر عهده بگیرند و در ساختن جامعه مشارکت کنند. بزرگترین طرفدار این دیدگاه افلاطون است که در کتاب جمهور خود جامعهای آرمانی را ترسیم میکند که باید توسط برگزیدگانی حکیم اداره شود. کسانی که حکومت را با حکمت عجین کرده باشند.
۲.در دیدگاه دوم، دانستن خود ارزشمند است. علم نباید صرفاً وسیلهای برای رسیدن به شغل، درآمد یا هدفی بیرونی باشد. معرفت، به خودی خود ارزش دارد. اراسموس رتردامی میگفت:«انسانی که داناتر از انسان دیگری است، انسانی است بهتر از انسان دیگر.»
در این نگاه، انسان فرهیخته کسی است که جهان را بیشتر میشناسد، درباره آن میاندیشد و میراث علمی و فرهنگی بشر را میفهمد و به نسل بعد منتقل میکند.
از همین منظر است که آموزش و پرورش یکی از مهمترین وظایف تاریخی خود را در انتقال فرهنگ و تمدن مییابد؛ یعنی آنچه بشر در طول قرنها با رنج، تجربه، اندیشه و کوشش به دست آورده، به نسلهای آینده بسپارد.
۳.دیدگاه سوم یک گام فراتر میرود و میپرسد: آیا کافی است کودک بداند، یا باید بداند چگونه بداند؟
در این دیدگاه، وظیفه مدرسه انتقال صرفِ پاسخهای آماده نیست؛ بلکه باید روش اندیشیدن، پرسیدن، استدلال کردن، نقد کردن و حل مسئله را به کودک بیاموزد. همانگونه که به جای دادن ماهی، باید ماهیگیری را آموخت، در آموزش نیز به جای انباشتن ذهن کودک از پاسخهای آماده، باید ابزار اندیشیدن را در اختیار او گذاشت. بنابراین مهم نیست کودک فقط چه میداند؛ مهمتر این است که چگونه فکر میکند و چگونه به دانستن میرسد. این رآی، رآی ارسطو است. وی بزرگترین مدافع این نظر در تاریخ فلسفه غرب بود. جمله معروفی هم دارد که میگوید: «دانستهها مهم نیست، روشهای دانستن مهم است.»
۴. دیدگاه چهارم، که در اندیشه ژانژاک روسو برجسته است، بر این باور است که آموزش نباید انسانها را شبیه یکدیگر کند. هر انسان موجودی یگانه است؛ با استعدادها، علایق، تواناییها و رسالتی متفاوت. بنابراین آموزش و پرورش باید به جای قالبریزی انسانها، به آنها کمک کند خودِ واقعی و تواناییهای منحصربهفردشان را پیدا کنند. هدف، رهایی انسان از همرنگی کورکورانه با جماعت و رساندن او به «تفرد» خویش است. آزادسازی فرد از مانند دیگران بودن. مدرسه موفق مدرسهای نیست که همه کودکان را یکسان کند؛ مدرسهای است که به هر کودک کمک کند به بهترین نسخه ممکن از خودش تبدیل شود. باید به کودکان و نوباوگان خود بیاموزیم که هستی یک کار خاص بر عهدهات گذاشته و تو باید سراغ کارویژه مخصوص خودت بروی.
۵.اما میتوان از همه این اهداف پرسش بنیادیتری کرد:
اگر انسانی بسیار باسواد، متخصص، خلاق و موفق تربیت کنیم، اما در پایان دروغگو، بیرحم، بیانصاف، خیانتکار و غیرقابل اعتماد باشد، آیا میتوانیم بگوییم آموزش و پرورش موفق بوده است؟
دیدگاه پنجم، که در اندیشه متفکرانی مانند جوزف باتلر برجسته شده، پاسخ منفی میدهد.
در این نگاه، کارویژه اساسی انسان، اخلاقی زیستن است. بنابراین اگر کودک پس از سالها حضور در مدرسه، راستگوتر، مسئولتر، عادلتر، مهربانتر، امانتدارتر، صبورتر، وفادارتر و نیکوکارتر شده باشد، آموزش و پرورش به یکی از مهمترین اهداف خود دست یافته است. در اینجا معیار موفقیت آموزش فقط افزایش محفوظات نیست؛ بلکه این است که:
آیا انسانِ پس از آموزش، انسان بهتری شده است؟
اگر صداقت او بیشتر شده، اگر درد و رنج غیرضروری کمتری به دیگران وارد میکند، اگر نسبت به رنج دیگران حساستر شده، اگر مسئولیتپذیرتر و قابل اعتمادتر شده، میتوان گفت آموزش در معنای عمیق خود موفق بوده است.
🔴کتابخانه مرکزی رشت برگزار میکند:
بیست و هفتمین نشست متنخوانی شاهنامه
📌دستور کار: پادشاهی کیکاوس
(داستان جنگ مازندران و هفتخان رستم)
📌زمان: پنجشنبه نهم مهرماه ساعت پنج عصر
📌مکان: سالن آمفی تئاتر کتابخانه مرکزی رشت
📌آموزگار: بهادر قاسمی
ورود برای عموم علاقمندان آزاد و رایگان است.
@shahnamehferdowsiii
🏛ایران
شاهنامه تنها متنی است که در آن به تفصیل و افتخار از ایران سخن رفته است. در متون دیگر جز به ندرت و اتفاق نام ایران را نمیبینیم. در بسیاری از متون معروف چون مثنوى، بوستان و گلستان سعدی یا دیوان حافظ، ابدا ذکری از ایران نیست. سعدی در حمله مغول نگران اقلیم پارس و کشور پارس است. مفهوم ایران گم شده بود. باری فقط در شاهنامه است که می خوانیم: «فتاده تن شاه ایران به خاک» و خواسته و ناخواسته اشکی از گوشهٔ چشم میرانیم. خسرو پرویز وقتی در حبس پسر نابکارش شیرویه گرفتار است، هنوز در فکر ایران است. یکی از اتهامات او این است که چرا بزرگان ایران را در مرزها مستقر کرده است. خسرو به شیرویه میگوید که همین درست است و تو هم بعد از من همین کار را ادامه بده و میگوید یکی از شاهان هند به نیای او انوشیروان نوشته بود که کشور بهشت آسای شما غبطه تمام همسایگان است. او ایران را به باغی خرم تشبیه میکند که همه میخواهند از دیوارهای آن بگذرند و وارد باغ شوند. در بندهشن (ص ۱۴۱) آمده است « هیون و ترک به بس شمار و بس درفش در ایرانشهر بتازند. این ایرانشهر آبادان خوشبوی را ویران کنند».
باری خسرو به شیرویه میگوید آگاه باش:
که ایران چو باغی است خرم بهار
شکفته همیشه گل کامگار
پر از نرگس و نار و سیب و بهی
چو پالیز گردد ز مردم تهی،
سپرغم یکایک زبن بر کنند
همه شاخ نار و بهی بشکنند
سپاه و سليح است دیوار اوی
به پرچینش بر، نیزهها خار اوی
اگر بفگنی خیره دیوار باغ
چه باغ و چه دشت و چه دریا چه راغ
نگر تا تو دیوار او نفگنی
دل و پشت ایرانیان نشکنی
کزان پس بود غارت و تاختن
خروش سواران و کين آختن
زن و کودک و بوم ایرانیان
به اندیشه بد منه در میان
اما سالی چند از مرگ خسرو پرویز نمیگذرد که این باغ خرم بهار به ریگستان سرزمینهای حجاز وصل میشود و دل و پشت ایرانیان برای همیشه شکسته می ماند.
منبع؛ شـــاهِ نـــامـه ها، سیروس شمیسا، نشر هرمس، فصل چهارم(گریه آورها) صص ۱۳۰-۱۳۱.
#شاهنامه
#فردوسی
#ایران
#ایرانشهر
@shahnamehferdowsiii
🔴وطنیاتی با دیدهٔ تر..
این روزها در چهرهٔ مردم غم غریبی میبینم. گویا این غم در سرزمینِ ما، به یک میراث اجدادی تبدیل شده است. نسل به نسل، از پدر به پسر و از مادر به دختر میرسد. اما به نظرم در کنار این غم، چیزی دیگر هم از نسلهای قبلی به ما سپرده شد، ایستادن.
از زرتشت و سرودهای اوستا، از آن روزهای دور که انسان ایرانی آتش را بهانهای برای روشنایی میدانست. از کوروش که نامش در سنگهای پاسارگاد مانده است. از داریوش که بر دیوارههای تختجمشید نام سرزمینهایی را ثبت کرد که امروز تنها بخشی از خاطرهی ایراناند. از ارشک و مهرداد، از سواران اشکانی که قرنها در برابر سپاه روم ایستادند. از انوشیروان و روزگار ساسانی، از خسرو پرویز و شکوه تیسفون، و از یزدگرد، که آخرین برگهای آن دفتر بزرگ را ورق زد.
ایران بارها شکست خورد، اما هر بار چیزی از خود را نجات داد. وقتی در دوران خلفای راشدین و اموی و عباسی، شمشیرها زبانها را خاموش میکردند، عبدالله بن مقفع آمد و از میان دو جهان پلی زد و کلمات را به زبان فارسی و فرهنگ ایرانی پیوند زد. رودکی آمد و شعر را دوباره بر زبان مردم نشاند. و فردوسی برخاست تا نگذارد نام پهلوانان، شاهان و شهرهای این سرزمین در غبار قرنها گم شود. ابومسلم و بابک، هر کدام در گوشهای از این تاریخ ایستادند و قرنها بعد، خواجه نظامالملک طوسی در سیاست و دیوانسالاری ایران نام خود را برجای گذاشت. خواجه نصیرالدین طوسی در رصدخانه مراغه، چشم ایرانی را دوباره به آسمان دوخت و دست خلفا را با درایتش برای همیشه از ایرانشهر کوتاه کرد. روزگار گذشت و گذشت تا امیرکبیر، در روزگاری دیگر، دارالفنون را بنا کرد تا ایران دانش جهان جدید را نیز بیاموزد. حقیقتا این سرزمین فقط خاک نیست. ایران، در واژههای فارسی که هنوز بر زبان ما جاریاند، در شاهنامهای که هنوز میتوان آن را گشود و رستم و سیاوش و زال را از میان قرنها صدا زد، در نوروزی که هر سال، با سبزه و سنجد و سیب و سمنو، دوباره به خانهها برمیگردد، در صدای رودکی، در خرد فردوسی و ناصرخسرو، در اندیشهی خیام، در عاشقانهها و پندهای سعدی، در غزل حافظ، و در کاشیهای فیروزهایِ اصفهان ساری و جاری است.
ما وارث سرزمینی هستیم که بارها بر آن تاختند، شهرهایش سوختند، کتابخانههایش خاکستر شدند و مردمانش از خانههایشان گریختند. اما هر بار، از میان همان خاکستر، کسی برخاست و چیزی را دوباره ساخت: یکی شعر را، یکی مدرسه را، یکی شهر را، یکی اندیشه را، و یکی فقط یک واژه را حفظ کرد، واژهای که نامش «ایران» بود.
شاید بزرگترین معجزهی این سرزمین همین باشد، اینکه ایران بارها پایان یافت، اما هرگز تمام نشد.
و ما، امروز در انتهای این زنجیره ایستادهایم، اگرچه با دشنهای تلخ بر گردههامان، اما با میراث زرتشت و اوستا، با سنگنوشتههای کوروش و داریوش، با خاطرهی اشکانیان و ساسانیان، با فردوسی و شاهنامه، با رودکی و خواجه نصیر و امیرکبیر، و با هزاران نامِ شناخته و ناشناختهای که چیزی از این خانه را برای ما نگه داشتند. و اکنون، این خانه در دست ماست. ما فقط وارث ایران نیستیم،
امانتدارِ آنیم و این داستان هنوز به پایان نرسیده است.
ای مردم ایران، سرانجام آن روز فراخواهد رسید که از زیر بار این همه اندوه قد برمیافرازید و سر بلند میکنید. سبز میشوید و چون سروهای این سرزمین دوباره رو به آفتاب میایستید.
روزی خواهد آمد که در کوچههای ایران
صدای قهقهه بلند خواهد شد. کودکان خواهند دوید. جوانان خواهند خواند و مردم این سرزمین دوباره دست در دست یکدیگر به رقص و پایکوبی خواهند نشست. آن روز، لبهای خستهی ایران پر از لبخند خواهد شد. نور به خانهها بازخواهد گشت و پرچم امید بر فراز این سرزمین به اهتزاز درخواهد آمد و لشکریان غم، هرچقدر هم که دیرپا و سنگین باشند، سرانجام در برابر ارادهی این مردم شکست خواهند خورد. صفوفش از هم خواهد گسست و از این خاک برای همیشه هزیمت خواهند کرد. آنگاه ایران، نه چون سرزمینی که از رنج جان به در برده، که چون پهلوانی که پس از نبرد برمیخیزد، خاک از جامه میتکاند، زخمهایش را میبندد و دوباره به راه میافتد.
ایران خواهد خندید، و این بار،
چنان خواهد خندید که صدای خندهاش
از البرز تا زاگرس، از خلیج فارس تا دریای خزر، خواهد پیچید.
با مهر
✍بهادر قاسمی
@shahnamehferdowsiii
سنایی در پایان، مقیاس زمان را از روز و ماه و عمر فراتر میبرد و به قرن میرساند، یعنی برخی شخصیتها چنان کمیاباند که پدید آمدن نمونهای از آنان به ندرت در تاریخ اتفاق میافتد. اگر بخواهیم این معنا را دربارهٔ خالقیمطلق به کار ببریم، میتوان گفت: پنجاه سال پژوهش خالقیمطلق صرفاً پنجاه سال از زندگی یک انسان نیست، پنجاه سال از عمر یک انسان است که به حافظهٔ فرهنگی یک ملت افزوده شده است. او عمر خود را مصرف نکرد، آن را به میراث مشترک یک ملت تبدیل کرد.
🔺و در نهایت...
به گمان من، زیباترین نسبت میان این شعر و زندگی علمی خالقیمطلق در همین تضاد است: سنایی از «عمرسوزی» میگوید:
درد باید، عمرسوز و مرد باید گامزن.
خالقیمطلق نمونهٔ انسانی است که عمرش را در آتشِ پژوهش سوزاند تا متنی چون شاهنامه برای نسلهای بعد روشنتر بماند.
یادش زمزمهٔ نیمه شب مستان باد.
با مهر
@shahnamehferdowsiii
استاد جلال خالقی مطلق
زادهٔ ۲۰ شهریور ۱۳۱۶ تهران
درگذشت ۹ اسفند ۱۴۰۴ هامبورگ (۸۸ سال)
یادش سبز و راهش همآره پر رهرو باد.
@shahnamehferdowsiii
🔴«ایران فرهنگی، سرزمینی بیمرز»
📌بهعنوان یک ایرانی، همواره در اندیشه بودهام که چگونه میتوان از جناب آقای امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان، برای کوششهای بیچشمداشتشان در گسترش فرهنگ شاهنامهخوانی و پاسداشت فرهنگ و آیین ایرانی، سپاسگزاری کرد.
📌مردی خردمند که در این روزگارِ پرآشوب، نیک میداند چه میکند؛ مردی که شعله فرهنگ و آیین ایرانی را پاس داشته و در سرزمین نیاکان، روشن و بالنده نگاه میدارد.
📌ازاینرو، پس از شنیدن سخنان دکتر قیامتی در جشن استقلال تاجیکستان، شادمان و سرافراز شدم که یک ایرانی، به نمایندگی از ما، فرصت یافت تا مراتب سپاس و قدردانی ایرانیان را حضوری به ایشان پیشکش کند.
📌فرهنگ ایران، مرز نمیشناسد؛
تا آنسوی جیحون و فراتر از مرزهای امروزین، ریشه دارد و زنده است.
پاینده ایران
پاینده فرهنگ ایران
@shahnamehferdowsiii
🔺فساد افسار گسیخته در رأس نظام حاکم، نظم اجتماعی را از پایین متلاشی میکند.
بعد فردوسی یکی از جالبترین نتایج این انحراف را بیان میکند:
«کدیور یکایک سپاهی شدند
دلیران سزاوار شاهی شدند»
«کدیور» یعنی کشاورز و روستایی. یعنی تقسیم طبیعی و پذیرفتهشده نقشهای اجتماعی دچار آشفتگی میشود. کشاورز به سپاهی تبدیل میشود و پهلوانان خود را شایسته شاهی میبینند و طبقات بوجود آمده در طول سالیان متمادی در هم ریخته و نظم و نظام اجتماعی واژگون میشود.
این بیت را میتوان از منظر سیاسی، بحران مشروعیت و بحران نظم اجتماعی دانست.
وقتی حکومت دیگر قادر نیست عدالت و امنیت را تأمین کند، مردم و گروههای اجتماعی شروع میکنند به جستوجوی راههای جایگزین برای حفظ منافع و قدرت خود. در نتیجه: بحران اخلاقی حاکم به بحران اعتماد، بحران در نظم اجتماعی و سرانجام بحران مشروعیت سیاسی میانجامد. و سرانجام:
«چو از روی کشور برآمد خروش
جهانی سراسر برآمد به جوش»
نارضایتی دیگر محدود به دربار نیست؛ به سراسر کشور سرایت میکند.
اگر این تکه از شاهنامه را کنار سنت سیاستنامهای بگذاریم، یک الگوی مشترک آشکار میشود:
شاه باید دادگر باشد.
داد موجب امنیت است.
امنیت موجب آبادانی است.
آبادانی موجب رضایت مردم است.
و رضایت مردم موجب دوام پادشاهی.
برعکس: بیدادگری شاه موجب نارضایتی عامه مردم و این نارضایتی سبب ناامنی و اغتشاش و فروپاشی نظم اجتماعی و سرانجام نابودی و سقوط حکومت خواهد شد.
در سنت ایرانی، این رابطه بسیار بنیادی است. حکومت صرفاً با شمشیر و لشکر پایدار نمیماند. لشکر میتواند حکومت را حفظ کند، اما نمیتواند به تنهایی برای حکومت مشروعیت بسازد.
در واقع فردوسی در همین چند بیت یک مکانیزم سیاسی را نشان میدهد.
فساد شخصی شاه، به تدریج به ساختار سیاسی منتقل میشود.
شاه بیدادگر میشود.
سنتهای حکمرانی را کنار میگذارد.
با خردمندان و نخبگان درگیر میشود.
انسانیت، اخلاق و رواداری با مردم خود را به کناری مینهد.
حرص و آزِ ثروتاندوزی به هدف حکومت تبدیل میشود.
نظم اجتماعی مختل میشود.
گروههای اجتماعی در برابر یکدیگر قرار میگیرند.
نارضایتی عمومی شکل میگیرد.
مشروعیت سیاسی فرومیریزد.
نظام سیاسی مضمحل میشود.
این زنجیره، یکی از مهمترین درسهای سیاسی داستان نوذر است. در شاهنامه، بحران حکومت پیش از آنکه در میدان جنگ آغاز شود، در اخلاق حاکم آغاز میشود؛ و پیش از آنکه تخت شاهی فروبریزد، اعتماد مردم فرو میریزد.
و این شاید یکی از ماندگارترین وجوه اندیشه سیاسی فردوسی باشد: «دادورزی» فقط یک فضیلت اخلاقی نیست؛ یک ضرورت حکمرانی است.
اگر دادگر باشی و سرفراز
نمانی و نامت بماند دراز
تن خویش را شاه بیدادگر
جز از گور و نفرین نیارد به سر
پینوشت: دو بیت را از پادشاهی نوشینروان، جلد هفتم انتشارات دایرهالمعارف، تصحیح استاد جلال خالقی مطلق برگزیدم.
با مهر
✍بهادر قاسمی
@shahnamehferdowsiii