مجلّه سفینه تبریز

10 October 2026 10:34

مرد نکونام

نکوداشت استادِ صاحب‌سخن، دکتر حسن انوری
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی

با همکاری دفتر ارتباط با فرهنگستان در دانشگاه خوارزمی

@theapll

مجلّه سفینه تبریز

06 October 2026 20:02

روز چهارشنبه پانردهم مهرماه کتابخانه دکتر محمدعلی موحد همزمان با گشایش بارگاه شمس تبریزی در شهرستان خوی، با حضور مسئولان کشوری و استانی و جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر افتتاح می‌شود.

در این کتابخانه با زیربنای ۴۰۰ متر مربع، ۸ هزار جلد کتاب مرتبط با شمس، مولانا و میراث فکری و فرهنگی این حوزه گردآوری شده است.

مجلّه سفینه تبریز

30 September 2026 11:32

هشتم مهرماه، روز بزرگداشت مولانا

مثنوی‌خوانی استاد محمدعلی موحّد

@theapll

مجلّه سفینه تبریز

27 September 2026 19:10

فایل صوتی صحبتهای سردبیر مجله سفینه تبریز در انجمن ایرانشناسی با موضوع بزرگداشت دکتر منوچهر مرتضوی

یازدهم شهریور، این توفیق را داشتم که به دعوت انجمن ایرانشناسی، در دانشگاه ارومیه مطالبی در بزرگداشت چهره بی بدیل تحقیقات ادبی ایران؛ زنده‌یاد دکتر منوچهر مرتضوی مطالبی عرض کنم.
برنامه ریزی اینجانب و دست اندرکاران، این بود که عرایض بنده حدود 20 تا 30 دقیقه باشد. منتها اشتیاق دانشجویان و دوستداران ایران در خطه باصفای ارومیه و آذربایجان غربی به حدی بود که این مطالب بیش از یکساعت به طول انجامید.
عنوان نشست، حالات و مقامات دکتر منوچهر مرتضوی بود. در این جلسه، ناگفته‌هایی از حیات علمی، خانوادگی، سیاسی و اجتماعی استاد فقید بیان گردید.
در چند روز گذشته، تنی چند از علاقه مندان و دوستداران استاد به ویژه برجستگان فرهنگی و ایراندوست در آذربایجان، پیغام می دادند که خوب است فایل صوتی این مطالب، در صفحات مجازی ادبی، منتشر شود.
روز گذشته به لطف یکی از حاضران در نشست، دانشجوی محترم دانشگاه تبریز، سرکار خانم شاکری، فایل صوتی به دستم رسید و اینک تقدیم حضور مخاطبان محترم می شود.

با احترام و ادب
محمد طاهری خسروشاهی

مجلّه سفینه تبریز

24 September 2026 13:35

▫️مَهستی گنجوی در چنبرۀ تحریف: از انتساب‌های اشتباه تا جعلیات عمدی
✍ مهدی دهقان، محمدعلی موسی‌زاده

مجله تاریخ ادبیات دانشگاه شهید بهشتی، دوره ۱۸، شماره ۲، شماره پیاپی ۸۹، زمستان ۱۴۰۴، صفحات ۲۴۷ تا ۲۶۴.

🔹 مهستی گنجوی، شاعرۀ نامدار سدۀ ششم هجری، از چهره‌های برجستۀ ادبیات فارسی است که رباعیاتش از لطافت و زیبایی بی‌نظیری برخوردارند. با این حال، میراث شعری او در گذر زمان دستخوش اقسام تحریف‌ها و انتساب‌های نادرست شده است. برخی از این تغییرات ناشی از سهو در نقل منابع و برخی دیگر حاصل جعل‌های عمدی است که با اهداف مختلف صورت گرفته‌اند. این تحریف‌ها هم در اشعار منسوب به او، هم در احوال و زندگانی او و گاه حتی در نام مهستی رخ داده است.
مقالۀ حاضر تلاش دارد مجموعه­‌ای از تلاش­های ناصواب، همچون تحریف نام و هویت مهستی، انتسابات نادرست شعری، تحریف و جعل‌های عامدانۀ تاریخی را که شاعر و شعر او از زمان­های دور تا دوران معاصر بدان­ها گرفتار آمده است بررسی کند تا راه برای تصحیح دیوان او و تنظیم مجموعه­‌ای منقح از رباعیاتش هموار گردد.

@molavi_asar_o_afkar
@eslah_e_ashaar_e_jaali_e_shaeran

مجلّه سفینه تبریز

20 September 2026 23:59

اعلی الله مقامه
و تغمده في بحار رحمته

مجلّه سفینه تبریز

20 September 2026 21:45

دویست‌وششمین نشست مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب

به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت استاد محمدحسین شهریار

تداوم سنّت فارسی‌نویسی، از قطران تا شهریار

سخنرانی جناب آقای دکتر محمود فتوحی

مؤسسهٔ پژوهشی میراث مکتوب _ شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵

➕ به کانال‌های «میراث مکتوب» بپیوندید:

📱 تلگرام:
/channel/mirasmaktoob
📱 بله: ble.ir/IRANDELEZAMIN
📱 ایتا: eitaa.com/miras_maktoob
📱 روبیکا: rubika.ir/mirasmaktoob
📱 تلگرام میراث‌نگاشت ایرانی:
/channel/Mirasmaktoob_Irani
🔗 حامیان میراث مکتوب:
https://mirasmaktoob.net/hamian/

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/
.

مجلّه سفینه تبریز

20 September 2026 21:45

دویست‌وششمین نشست مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب

به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت استاد محمدحسین شهریار

تداوم سنّت فارسی‌نویسی، از قطران تا شهریار

سخنرانی جناب آقای دکتر باقر صدری‌نیا

مؤسسهٔ پژوهشی میراث مکتوب _ شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵

➕ به کانال‌های «میراث مکتوب» بپیوندید:

📱 تلگرام:
/channel/mirasmaktoob
📱 بله: ble.ir/IRANDELEZAMIN
📱 ایتا: eitaa.com/miras_maktoob
📱 روبیکا: rubika.ir/mirasmaktoob
📱 تلگرام میراث‌نگاشت ایرانی:
/channel/Mirasmaktoob_Irani
🔗 حامیان میراث مکتوب:
https://mirasmaktoob.net/hamian/

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/
.

مجلّه سفینه تبریز

19 September 2026 14:01

ویدئو صحبتهای رییس بنیاد ایرانشناسی آذربایجان شرقی در برنامه «گفتگوی ویژه خبری» شبکه خبر:

استاد شهریار ،میراث دار یک سنت ادبی هزارساله زبان فارسی در آذربایجان است

ویدئوی کامل👇👇👇


https://telewebion.net/episode/0x16cdb5f4

مجلّه سفینه تبریز

18 September 2026 17:54

میزگرد تخصصی روز ملی شعر و ادب فارسی و بزرگداشت استاد سیدمحمدحسین شهریار

با حضور دکتر طاهری خسروشاهی رییس بنیاد ایرانشناسی آذربایجان شرقی

امشب؛
جمعه 27 شهریور ماه
ساعت 22 ؛ شبکه خبر صدا و سیما

مجلّه سفینه تبریز

14 September 2026 19:49

سلام و درود خدا به روان باشکوه مرزبان حقیقی میهن؛ ستوان یکم رحیم مجیدی مهر که در دفاع از خاک پاک ایران عزیز، در حالی که عکسی از جگرگوشه اش را در دست داشت، بر اثر سرما، یخ زد و جانفدای میهن شد.

مرزبان وطن

مجلّه سفینه تبریز

07 September 2026 19:56

🔴 فروزان‌فر در تبریز؛ «به جان و دل و به فکر و اندیشه، آذربایجانی‌ام»
در خرداد ۱۳۲۷، هم‌زمان با آغاز به کار دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز، بدیع‌الزمان فروزان‌فر به تبریز رفت و در سخنرانی‌ای خطاب به استادان و دانشجویان، از جایگاه علم، مسئولیت دانشگاه و پیوند تاریخی آذربایجان با فرهنگ ایران سخن گفت.
فروزان‌فر در آغاز سخنانش، علاقه دیرینه خود به آذربایجان را به تاریخ این سرزمین و نیز دلبستگی‌اش به شمس تبریزی پیوند زد:
«در تاریخ اسلام کمتر سرزمینی است که این اندازه در راه علم و معرفت فداکاری کرده و در راه وطن، نام و نشان از خود باقی گذارده باشد. در حقیقت کاخ استقلال کشور عزیز ما بر روی استخوان‌های آذربایجانی‌ها و خراسانی‌ها گذاشته شده است.»
او سپس از شمس تبریزی سخن می‌گوید؛ شخصیتی که پژوهش فروزان‌فر درباره مولانا، نام و یادش را هر روز در برابر او قرار می‌داد:
«وقتی نیست که ذکر مقالات و مقامات شمس تبریز در خاطر بنده بگذرد و ظلمت اندوه از خاطرم نزُداید.»
و سرانجام، در عبارتی که شاید یکی از شخصی‌ترین بخش‌های این سخنرانی باشد، می‌گوید:
«اگر به جسد و جسم، بنده در این سرزمین اقامت نکنم، ولی به جان و دل و به فکر و اندیشه، آذربایجانی‌ام؛ زیرا خاطره علاقه به شمس تبریزی و آثار او، با جان بنده آمیخته است.»
متن کامل این سخنرانی سال‌ها بعد، در سال ۱۳۸۹ و در یادنامه دکتر منوچهر مرتضوی با عنوان «سایه سرو سهی» به کوشش محمد طاهری خسروشاهی منتشر شد.

📖 متن کامل سخنرانی

#میراث_فرهیختگان

#بدیع‌الزمان_فروزانفر #دانشگاه_تبریز #آذربایجان #شمس_تبریزی

#فرهیختگان روزن آگاهی

مجلّه سفینه تبریز

04 September 2026 08:32

شِکوه‌های ابوریحان بیرونی از مردم روزگارش


چون در كار مردم اين روزگار می‌‌نگرم می‌بينم كه همگان در همه‌جا سيمای نادانی به خود گرفته‌اند، و با اصحاب فضل دشمنی می‌ورزند، و هركس را كه به زيورِ دانش آراسته‌است می‌آزارند و گونه گونه ستم و بيداد دربارهٔ او می‌‌كنند... .
با آن‌كه امّت بر گمراهی يک‌سخن نمی‌‌شود، چنان است كه گويی همگان بر نيك شمردن ناپسندترين خوی‌ها و زيان‌مندترين آن‌ها كه آزمندی نه بر راهِ درست آن است، گِردِ هم آمده‌اند. در ميان ايشان نمی‌بينی جز دستی كه دراز است و از پستی خودداری نمی‌ورزد و به آزرم و بزرگ‌منشی بازنمی‌گردد. در اين‌باره بر مَركَبِ هم‌چشمی سوارند و از هر فرصتی برای بيشتر نمودن اين آزمندی بهره می‌گيرند، و كار به جايی كشيده‌است كه يک‌باره دانش‌ها را ترک گفته‌اند و به خدمت‌گزاران دانش بيزاری می‌نمايند. كسانی از ايشان كه در اين راه زياده‌روی پيشی كرده‌اند، دانش را به گمراهی نسبت می‌دهند تا همانندان نادان خود را به آن دشمن سازند، و به آن رنگ بددينی می‌زنند تا درِ كوفتنِ دارندگانِ دانش را بر خود بگشايند و بدين‌گونه، با برافتادن ايشان، چگونگی احوال خودشان پوشيده بماند.


تحديد نِهايات الأماكِن لِتَصحيح مسافات المساكن، ترجمهٔ احمد آرام، ج ۲، ص ۱-۲

https://t.me/joinchat/AAAAAD7Fssu7AgJ7o97tgw

مجلّه سفینه تبریز

25 August 2026 16:48

📌«حافظِ تبریز» دوباره رخ نمود
پایان هجده سال انتظار

پس از ۱۸ سال نایابی و انتظار در بازار نشر، یکی از معتبرترین و مهم‌ترین تصحیح‌های دیوان حافظ که در محافل ادبی به «حافظ تبریز» شهرت دارد، دوباره به پیشخوان کتابفروشی‌ها بازگشت.
به یمن این اتفاق خجسته، بنیاد ایران‌شناسی آذربایجان شرقی میزبان نشستی ویژه برای واکاوی این اثر گران‌سنگ بود.

دوشنبه هشتم تیرماه ۱۴٠۵، آیین «رونمایی از چاپ جدید دیوان حافظ، تصحیح زنده یاد رشید عیوضی» با حضور جمعی از استادان و علاقه‌مندان حوزه حافظ پژوهی و خانواده محترم عیوضی در «بنیاد ایرانشناسی آذربایجان شرقی» برگزار شد. 

💢متن کامل صحبت‌های «محمد طاهری خسروشاهی» رییس بنیاد ایرانشناسی آذربایجان شرقی در آیین رونمایی از چاپ جدید دیوان حافظ؛ تصحیح مرحوم دکتر رشید عیوضی با حضور علاقه مندان و خانواده استاد بدین شرح است که...

🔴ادامهٔ این متن را در اینجا بخوانید:⬇️
/channel/vatanyolii/4343

📎ماهنامه وطن‌یولی(راه وطن)، شماره ۷۳، تیرماه ۱۴٠۵، ص ۸

@vatanyolii

مجلّه سفینه تبریز

12 August 2026 19:17

بعد التحریر

این یادداشت را که درباره مقاله مرحوم استاد مهدوی دامغانی نوشتم یادم رفت بنویسم که مقاله مرحوم مهدوی دامغانی، به توسط استاد ارجمند ما، آقای دکتر محمود امیدسالار به دست اینجانب رسید.
همین جا فرصت را مغتنم می شمارم و بعد از حدود سیزده سال، از لطف استاد امیدسالار تشکر می کنم.
هر کجا هست خدایا به سلامت دارش...

طاهری خسروشاهی، تبریز

مجلّه سفینه تبریز

10 October 2026 10:33

آیین یک‌صدمین زادروز «رضا سیّدحسینی» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

♦️دبا: آیین گرامی‌داشت یک‌صدمین زادروز «رضا سیّدحسینی»، مترجم و ویراستار و فرهنگ‌نگار فقید با هم‌کاری مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و انتشارات سروش برگزار می‌شود.

🔹در این مجلس احمد مسجدجامعی، مهدی فیروزان، سیّدعلی آل‌داود و مهشید نونهالی سخن خواهند گفت و نیز فیلم مستندی ساختۀ ساختۀ مهرداد دفتری به نمایش درخواهد آمد.

🔸این مراسم سه‌شنبه، ٢١ مهر، ساعت ١۵ در مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، تالار امیرالمؤمنین (ع) به نشانی نیاوران، کاشانک برگزار خواهد شد.
@cgie_org_ir

مجلّه سفینه تبریز

03 October 2026 13:19

🔵 از سلسله نشست‌های «روایت نسخه‌های خطی»
روایت خمسه نظامی از گنجینه نسخه‌های خطی کتابخانه ملی ایران

🔹 نخستین نشست از سلسله نشست‌های «روایت نسخه‌های خطی» با موضوع «نسخ خطی خمسه نظامی در کتابخانه ملی»، با سخنرانی علی میرانصاری و سمیه همیشه‌بهار و دبیری هومن یوسفدهی برگزار می‌شود.

🔹 این سلسله نشست‌ها به معرفی و بررسی نسخه‌های خطی کتابخانه ملی ایران اختصاص دارد و نخستین سه‌شنبه هر ماه در اندیشگاه فرهنگی برگزار می‌شود.

📆 سه‌شنبه ۱۴ مهرماه ۱۴۰۵
⏰ ساعت ۱۰ تا ۱۲
📍اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

🌐 مشاهده خبر کامل

#سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

🆔 @nali_ir

مجلّه سفینه تبریز

29 September 2026 10:27

شمس تبریز، تو را عشق شناسد نه خرد

هفتم مهرماه، روز بزرگداشت شمس تبریزی مبارک باد. ✨️🤍🕊

مجلّه سفینه تبریز

24 September 2026 15:59

تابلو نقاشی نبرد گنجه بین ایران و روسیه در تاریخ ۲۶ سپتامبر ۱۸۲۶

◻️نگارگر: فرانتس روباود
◻️تاریخ اثر:سال ۱۸۸۷ ترسایی

#قاجاریان
◻️آدرس صفحه اینستاگرام:
https://www.instagram.com/negargari__iran?igsh=b3RuMWVidmR1amRi

@negargari_iranian

مجلّه سفینه تبریز

23 September 2026 05:12

اول ماه مهر است. یادی کنیم از کودکان مظلوم مدرسه میناب و نذر آرامش دلهای مادران و پدران داغدیده از این جنایت بزرگ، دعایی بکنیم.

مجلّه سفینه تبریز

20 September 2026 23:13

انا لله و انا الیه راجعون

مجلّه سفینه تبریز

20 September 2026 21:45

دویست‌وششمین نشست مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب

به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت استاد محمدحسین شهریار

تداوم سنّت فارسی‌نویسی، از قطران تا شهریار

سخنرانی جناب آقای دکتر جمشید علیزاده

مؤسسهٔ پژوهشی میراث مکتوب _ شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵

➕ به کانال‌های «میراث مکتوب» بپیوندید:

📱 تلگرام:
/channel/mirasmaktoob
📱 بله: ble.ir/IRANDELEZAMIN
📱 ایتا: eitaa.com/miras_maktoob
📱 روبیکا: rubika.ir/mirasmaktoob
📱 تلگرام میراث‌نگاشت ایرانی:
/channel/Mirasmaktoob_Irani
🔗 حامیان میراث مکتوب:
https://mirasmaktoob.net/hamian/

🛍 فروشگاه میراث مکتوب:
🌐 https://mirasmaktoob.net/
.

مجلّه سفینه تبریز

19 September 2026 14:01

رئیس بنیاد ایرانشناسی آذربایجان شرقی در برنامه «گفتگوی ویژه خبری» شبکه خبر:

استاد شهریار ،میراث دار یک سنت ادبی هزارساله زبان فارسی در آذربایجان است

همزمان با روز ملی شعر و ادب فارسی و بزرگداشت استاد سیدمحمدحسین شهریار، دکتر طاهری خسروشاهی رییس بنیاد ایرانشناسی آذربایجان شرقی میهمان برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری بود.
رییس بنیاد ایرانشناسی آذربایجان شرقی طی سخنانی با بیان اینکه مرحوم استاد شهریار، میراثدار یک سنت ادبی هزار ساله در منطقه آذربایجان است، گفت: همزمان با طلوع شعر فارسی پس از ورود اسلام به ایران از منطقه خراسان، تبریز و آذربایجان هم دارای یک محوریت ادبی و مرکزیت علمی بود.
وی افزود: منطقه آذربایجان و به ویژه تبریز، به عنوان بخشی از کانون شعری و تاریخ ادبیات ایران، از یک سنت هزار ساله با عنوان از قطران تبریزی تا شهریار برخوردار است. قطران تبریزی از سده‌های چهارم و پنجم تا استاد شهریار که چیزی قریب به هزار سال است و ما وقتی به این سنت هزار ساله نگاه می‌کنیم، شعرایی چون قطران تبریزی، اوحدی مراغه‌ای، خاقانی شروانی، نظامی گنجه ای، صائب تبریزی را می بینیم.
رییس بنیاد ایرانشناسی آذربایجان شرقی گفت: این سلسله تا دوره معاصر ادامه دارد و در حقیقت استاد شهریار میراث‌دار این سلسله عظیم فرهنگی است.
دکتر خسروشاهی اظهار داشت: در مقبره الشعرا که محل دفن حدود ۴۰۰ تن از مفاخر ادبی ایران زمین است، وقتی به اسامی برخی از شعرای مدفون در آن نگاه می‌کنیم، می‌بینیم از اقصی نقاط ایران اسلامی برای بهره بردن از آن مرکزیت ادبی به تبریز آمده اند: لسانی از شیراز، اسدی از طوس، خاقانی از شروان و این سلسله تا دوره استاد شهریار ادامه دارد.
وی گفت: مرکزیت ادبی تبریز موجب شده فردی چون اسدی طوسی در سده چهارم هجری از خراسان بلند شود و به آذربایجان و تبریز سفر کند تا نخستین فرهنگ لغت فارسی را با عنوان لغت فرس اسدی در تبریز تدوین کند.
رییس بنیاد ایرانشناسی آذربایجان شرقی گفت: استاد شهریار در عین برخورداری از این سنت ادبی هزار ساله، خود دارای یک تشخص سبکی ویژه‌ای است که ما با عنوان مکتب شهریار از آن نام می‌بریم. در این مکتب ادبی، غزل شهریار دارای صدق عاطفی ویژه‌ای است که امضای شهریار را در پایان شعر دارد به این معنی که تجسم عاطفی و خیال انگیزی شعر، او را به حوزه مکتب رمانتیسم می کشد و مخاطب وقتی شعر شهریار را مطالعه می‌کند، آن جایگاه برجسته و تشخص سبکی در شعر شهریار را می بیند.

👇👇👇

https://telewebion.net/episode/0x16cdb5f4

مجلّه سفینه تبریز

18 September 2026 22:55

لینک گفت‌وگو با شبکه خبر درباره استاد شهریار

https://telewebion.net/episode/0x16cdb5f4

مجلّه سفینه تبریز

18 September 2026 05:03

دویست‌وششمین نشست مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب

به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت استاد محمدحسین شهریار

تداوم سنّت فارسی‌نویسی، از قطران تا شهریار

مجلّه سفینه تبریز

09 September 2026 15:15

🌐لینک برگزاری نشست بزرگداشت استاد منوچهرمرتضوی:
https://skyroom.online/ch/urmia.university/rbha

مجلّه سفینه تبریز

04 September 2026 08:35

‍ ‌
🔴 سخنرانی مهم استاد بدیع‌الزمان فروزان‌فر در دانشگاه تبریز در سال ۱۳۲۷ خورشیدی

استاد بديع‌الزمان فروزانفر، در پی افتتاح دانشكدۀ ادبياتِ دانشگاه تبريز، در خرداد ماه ۱۳۲۷ خورشيدی، در يک مسافرت كوتاه به تبریز، به بازديد از اين دانشكده می‌پردازند و در طی يک سخنرانی مهم، وظايف متوليّان، استادان و دانشجويان دانشكدۀ ادبياتِ دانسگاه تبريز را تشريح می‌نمايند.

در سال ۱۳۸۹ خورشیدی و به مناسبتِ تدوین یادنامۀ زنده‌یاد دکتر منوچهر مرتضوی، متنِ کامل آن سخنرانی در کتاب سایه سرو سهی، به همت محمد طاهری خسروشاهی منتشر شد.


برشی از سخنرانی استاد بدیع‌الزمان فروزان‌فر در دانشگاه تبریز:

از همت بزرگان و دانشمندانِ آذربایجان که در عصر گذشته حاضر بوده‌اند و هستند، استمداد می‌کنم و سرمایۀ همت می‌طلبم که در این مجلسِ شریف و محترم، عنایت از من بازنگیرند تا چنان که در نظر داشتم از عهدۀ بیانِ مقصود خود شاید که برآیم.

مقدمتاً باید عرض کنم که بنده از دیرباز، اشتیاق داشتم که به سرزمینِ آذربایجان مسافرت کنم. این اشتیاق در نتیجۀ آشنایی به تاریخ آذربایجان و شرح‌حالِ دانشمندان این سرزمین برای بنده حاصل شده بود. زیرا در تاریخِ اسلام‌ کمتر سرزمینی است که این اندازه در راه علم و معرفت فداکاری کرده و در راهِ وطن، نام و نشان از خود باقی گذارده باشد. در حقیقت کاخِ استقلالِ کشورِ عزیزِ ما بر روی استخوان‌های آذربایجانی‌ها و خراسانی‌ها گذاشته شده است. علاوه بر این به واسطۀ کاری که از روی شوق و علاقه در مثنوی معنوی و شرح حال مولانا جلال‌الدين محمد [بلخی] انجام می‌دهم همه روزه به نام شمس تبریز بر می‌خورم. وقتی نیست که ذکرِ مقالات و مقاماتِ شمس تبریز در خاطر بنده بگذرد و ظلمتِ اندوه از خاطرم نزُداید.

با این مقدمات، علاقۀ بنده به زیارتِ آذربایجان بر حضارِ محترم محسوس است. ولی کارها بیشک، بازبسته به وقت است. الامور مرهونة باوقاتها. بارها این عزیمت مصمم می‌شد، موانع، بنده را از امضای آن باز می‌داشت. تأسیسِ دانشکدۀ ادبیاتِ تبریز سبب شد که بنده به آرزوی دیرین خود برسم و سرزمینِ آذربایجان را از نزدیک زیارت کنم. در حقیقت اگر به جسد و جسم، بنده در این سرزمین اقامت نکنم، ولی به جان و دل و به فکر و اندیشه، آذربایجانی‌ام، زیرا خاطره علاقۀ به شمس تبریزی و آثار او، با جانِ بنده آمیخته است. در خاطرۀ بنده این چند بیت مولانا همیشه می‌گذرد:

ساربانا بار بگشا ز اشتران
شهر تبریز است و کوی گلستان

فرّّ فردوسی است، این پالیز را
شعشعۀ عرشی است، مر تبریز را

هر زمانی فوج روح‌انگیزِ جان
از فرازِ عرش، بر تبریزیان

مجلّه سفینه تبریز

03 September 2026 19:32

💠 کتابدارِ کتاب‌رُبا؛ تاراج کتابخانه سلطنتی در عصر قاجار

میرزا علی‌خان لسان‌الدوله از بدنام‌ترین چهره‌ها در تاریخ کتاب و میراث مکتوب ایران دوره قاجار است؛ کتابداری که به ریاست کتابخانه سلطنتی رسید، اما نامش با ناپدیدشدن و فروش نسخه‌های نفیس همان کتابخانه گره خورد.
لسان‌الدوله در دوران ولیعهدی مظفرالدین‌شاه در تبریز، کتابدار و از نزدیکان او بود. پس از رسیدن مظفرالدین‌شاه به سلطنت، همراه او به تهران آمد، لقب «لسان‌الدوله» گرفت و به ریاست کتابخانه سلطنتی منصوب شد؛ سمتی که حدود یازده سال در اختیار داشت.
بر پایه اسناد و گزارش‌های تاریخی، در این دوران شماری از نسخه‌های خطی، قرآن‌ها، مرقعات و کتاب‌های نفیس از کتابخانه خارج و با کمک واسطه‌ها و همدستان فروخته شد.
ماجرا فقط به خارج‌کردن کتاب‌های کامل محدود نبود. در برخی گزارش‌ها آمده است که اوراق نفیس نسخه‌ها جدا می‌شد، صحافی یا ظاهر کتاب تغییر می‌کرد و حتی نشانه‌ها و مهر کتابخانه از روی برخی آثار برداشته می‌شد تا شناسایی منشأ سلطنتی آنها دشوار شود.
پس از مرگ مظفرالدین‌شاه و آغاز سلطنت محمدعلی‌شاه، لسان‌الدوله از ریاست کتابخانه کنار گذاشته شد. با بالاگرفتن سوءظن‌ها درباره آثار ناپدیدشده، خانه او نیز مورد تفتیش قرار گرفت.
نتیجه حیرت‌انگیز بود:
بیش از ۱۵۰ نسخه خطی متعلق به کتابخانه سلطنتی در خانه رئیس پیشین همان کتابخانه پیدا شد و به مجموعه بازگردانده شد.
لسان‌الدوله مدتی بازداشت شد و در جریان تحقیقات، نام افراد دیگری نیز به‌عنوان همکار، واسطه یا خریدار مطرح شد. اسناد باقی‌مانده حتی از شیوه‌های انتقال کتاب‌ها، از جمله خارج‌کردن آنها با کیف و صندوق، سخن می‌گویند.
با این همه، درباره تعداد واقعی آثاری که در دوره ریاست او از کتابخانه خارج شده‌اند، روایت‌های متفاوتی وجود دارد و نمی‌توان با قطعیت تعیین کرد چه تعداد از آنها برای همیشه از دست رفتند یا سرانجام به مجموعه‌ها و موزه‌های خارج از ایران رسیدند.
ماجرای لسان‌الدوله یکی از تلخ‌ترین نمونه‌های تعرض به میراث مکتوب ایران است؛ ماجرایی که اهمیتش فقط در یک سرقت تاریخی خلاصه نمی‌شود. پرسش آن همچنان باقی است: وقتی حفاظت، ثبت و نظارت بر میراث فرهنگی ضعیف باشد، چه چیزی مانع ظهور «لسان‌الدوله»های بعدی خواهد شد؟

📚 برای مطالعه بیشتر:

«اسنادی از تاراج کتابخانه سلطنتی»، تصحیح و پژوهش فاطمه قاضیها، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، ۱۳۹۰.

🔹 عنوان «کتابدارِ کتاب‌رُبا» برگرفته از تعبیر زنده‌یاد ایرج افشار در مقدمه «خاطرات عارف قزوینی» است.

از روزگار قدیم با تلخیص و ویرایش

مجلّه سفینه تبریز

13 August 2026 07:40

دل ها که آرزوی امام رضا کنند
گویا زیارت علی مرتضی کنند

در سینه می تپد دل شیدای شیعیان
هر دم که آرزوی امام رضا کنند

در حسرت طواف تو ای آشیان قدس
مرغان پر شکسته چه پرها که وا کنند

استاد شهریار

@safinehyetabriz

مجلّه سفینه تبریز

12 August 2026 17:06

نامه استاد فقید مرحوم دکتر احمد مهدوی دامغانی رضوان الله تعالی علیه به سردبیر مجله سفینه تبریز


هو الله

دوست گرامی جناب طاهری خسروشاهی دامت عزته و عمره

سلام ای تبریزی نازنین و ای همشهری عزیز مشهدی که به استناد فرموده حضرت مولانا قدس الله روحه:

گفت معشوقی به عاشق کی فتی
تو به غربت دیده ای بس شهرها

پس کدامین شهر از آنها خوشتر است
گفت آن شهری که در وی دلبر است

شما را همشهری خویش می شمارم که علاوه بر افتخار تبریزی بودن و منتسب به آن شهر دلاور مهرگستر دانش پرور؛ به افتخار انتساب به آستان مقدس امام ثامن ضامن سلام الله علیه که «وَ مَنْ صَارَتْ بِهِ أَرْضُ خُرَاسَانَ خُرَاسَانَ» ممتازید. انشاالله سلامت و سعادتتان مستدام باد.

از پیامی که صفا و محبت از آن متجلی بود و برای من بنده توسط همسر مهربانم ارسال فرموده بودید، کمال سپاسگزاری را دارم. خدا حفظتان فرماید. سلام مرا به همسر خراسانی محترمتان برسانید.

ای جوان عزیز

نمی دانید من بنده وقتی نام تبریز را می شنوم یا می‌خوانم، چه صورتهای شریف نجیب و چه نامها و قیافه های جلیل نبیل در نظرم مجسم می شود. چونان حاج اسماعیل آقا امیرخیزی، ابوالحسن صادقی نژاد، حاج محمدآقا نخجوانی، آقا میرزا جعفر آ سلطان القرایی، ابوالفتحی، زاخری، علامه والامقام طباطبایی، آقا سیدحسن طباطبایی، علی اصغر مدرس و همدوره نازنینم دکتر مرتضوی و بدیهی است پیش از همه و بیش از همه، حضرت استاد اجل اکرم، آیت الله آقای آقا میرزا محمدعلی مدرس خیابانی رض که خدای همه شان را غریق رحمت خود فرماید که:
نظیر خویش بنگذاشتند و بگذشتند.

الحمدلله که جوانان فاضل و وطن خواه و ادب دوستی چون جنابعالی در همان صراط مستقیم هستید و انشاالله پای جای پای آنان خواهید گذارد که به فرموده مولای ما حضرت امام علی بن الحسین السجاد صلوات الله علیهما در موردی مشابه:
«...ان تکونوا صغار قوم فیوشک ان تکونوا کبار قوم آخرین» سلام الله علیه.

به خدا می‌سپارمتان و التماس دعا دارم و امیدوارم به زودی جشن نامه حضرت استاد دکتر موحد را زیارت کنم.

احمد مهدوی دامغانی

۱۳۹۲/۱/۲۵

@safinehyetabriz