مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

04 October 2026 10:51

مولدِ انسانِ ایرانی

♦️دبا: «ریواس» گیاهی کهن، اسطوره‎ای و ستایش‎شده در باور ایرانیان است. آن‌چه در پی می‌خوانید فرازی از مدخلی دراین‌باره در دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران نوشتۀ پیمان متین است.

🔸«ریواس و عصارۀ آن از جملۀ داروهایی است که در طب قدیم ایران، به آن اشارۀ فراوان شده است. از این منظر، ریواس سرد و خشک است که حرارت را تسکین می‌دهد، تشنگی را می‌برد، قبض می‌آورد و معده را تقویت می‌کند. ریواس را برای کاهش تب، به‌خصوص تبهای ناشی از حصبه، آبله و سرطان سودمند دانسته‌اند. رازی در پیشگیری از بروز آبله و یا کاهش دانه‌های آن پس از بروز، توصیه کرده است که از مواد ترش، نظیر رب ریواس، استفاده شود.

🔹مهم‌ترین وجه ریواس در باورهای مردمی، داستان اسطوره‌ای آفرینش انسان در قالب روایت مشی و مشیانه است که ریشه‌ای بسیار کهن داشته، و در متون پهلوی نیز ثبت شده است. ظاهراً گروهی از اقوام ابتدایی ایران گمان می‌کرده‌اند که از گیاه ریواس پدید آمده‌‌اند و این گیاه توتم قبیلۀ ایشان به شمار می‌آمده است. بعدها، این اسطورۀ کهن در آسیای میانه و نیز در میان ایرانیان عمومیت یافت و به اصلی کلی تبدیل شد.

🔸در وزیدگیهای زادسپرم، می‌خوانیم که ۴۰ سال پس از درگذشت کیومرث، «مشی و مشیانه (مرد و زن نخستین) ریباس‌مانند از زمین برآورده شدند، به یکدیگر پیوسته، هم‌بالا و همانند ... چنان‌که پیدا نبود که کدام نر و کدام ماده [است]».

🔹این گیاه به سبب بومی‌بودن در بسیاری از مناطق ایران، ازجمله استان مرکزی، گروس، بروجرد و چهارمحال و بختیاری، بخشی از نظام تغذیۀ مردم را شکل داده است. خورش ریواس، آش ریواس، قلیۀ ریواس، مسمّن ریواس، و شربت ریواس از معروف‌ترین غذاها و نوشیدنیهایی است که با این گیاه درست می‌شود. نورالله، آشپزباشی عصر صفوی، در شرح طرز تهیۀ قلیۀ ریواس می‌نویسد: «گوشت او بره است و ریواس را کوفته و آب او را گرفته، جوشانیده، کفَش بگیرند و صاف نموده، بعد از نخود و پیاز، ترشی بدهند و چاشنی مع قند می‌باید و ریواس قلم‌قلم نموده، بر رویش بیندازند».

🔸مثلهایی چون «هدیۀ چوپان ریواس است» (در مهاباد)، یا «بر روی کوی ریواس، ریواس قرض می‌کند» و نیز «سوغات یار کوهی یا ریواس وحشی است یا پیاز»، بیانگر کاربرد آن در میان مردم است.»

▫️متن کامل این نوشتار را در صفحات ۶۵٢ تا ۶۵۴ از جلد چهارم دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران و هم‌چنین پیوند آن در تارنمای مرکز بخوانید:

https://www.cgie.org.ir/fa/article/246839/%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B3
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

28 September 2026 12:33

تمدید مهلت ارسال چکیدۀ مقالات هشتمین همایش ملّی زبان‌ها و گویش‌های ایران (گذشته و حال)

♦️دبا: مهلت ارسال چکیدۀ مقالات هشتمین همایش ملّی زبان‌ها و گویش‌های ایران (گذشته و حال) تمدید شد.

🔸از کلیۀ علاقه‌مندان به ارائۀ مقاله در این همایش دعوت می‌شود چکیده و اصل مقالۀ خود را طبق تاریخ‌های مذکور در ذیل، به پست الکترونیک icild@cgie.org.ir ارسال کنند.

🔹شایان ذکر است مقالات پذیرفته‌شده در این همایش تأییدیۀ ISC (پایگاه استنادی جهان اسلام) دریافت می‌کند و در مجموعۀ مقالات هشتمین همایش ملّی زبان‌ها و گویش‌های ایران چاپ و منتشر خواهد شد.

🔸محورهای همایش:
- پژوهش‌های تازه در زمینۀ زبان‌ها و متون ایرانی باستان (فارسی باستان، اوستایی)
- پژوهش‌های تازه در زمینۀ زبان‌ها و متون ایرانی میانۀ غربی (پارتی و فارسی میانه)
- پژوهش‌های تازه در زمینۀ زبان‌ها و متون ایرانی میانۀ شرقی (سغدی، ختنی، خوارزمی و بلخی)
- پژوهش‌های تازه در زمینۀ متون کهن فارسی از دیدگاه زبان‌شناسی
- جغرافیای زبان فارسی
- رابطۀ زبان‌های ایرانی با دیگر زبا‌‌ن‌ها درگذر تاریخ
- پژوهش‌های تازه در زمینۀ گویش‌های ایرانی

🔹ضوابط ارسال چکیدۀ مقاله:
- زبان اصلی همایش فارسی است، اما چکیدۀ مقالات به زبان انگلیسی نیز پذیرفته خواهد شد.
- چکیدۀ مقاله‌ها باید بین ٣٠٠ تا ۴٠٠ واژه به‌همراه واژگان کلیدی در محیط word تنظیم شده باشد. هم‌چنین هدف از نگارش مقاله مشخص شده باشد.

▫️تقویم همایش:
- زمان دریافت چکیدۀ مقالات: ٣٠ مهر ۱۴۰۵
- زمان دریافت اصل مقالات: ٣٠ آذر ١۴٠۵
- زمان اعلام نتایج: ۳۰ دی ١۴٠۵
- زمان برگزاری همایش: متعاقباً اعلام می‌شود.

📍مکان همایش:
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

🔻 راه‌های تماس با دبیرخانۀ همایش:
- نشانی محل دبیرخانه: تهران، میدان شهید باهنر (نیاوران)، خیابان شهید پورابتهاج، شمارۀ ۲۱۰، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی
- تلفن همراه: ۰۹۱۲۲۱۷۹۶۷۲⁩⁩⁩⁩
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

28 September 2026 07:46

پیام تسلیت رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در پی درگذشت «محمّد میرشکرایی»

▪️دبا: «محمّد میرشکرایی»، مردم‌شناسِ پیش‌کسوت شنبه چهارم مهر در ٨۴ سالگی دار فانی را وداع گفت. به‌همین‌مناسبت رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی پیام تسلیتی صادر کرد:
 
إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ
▪️فقدان مردم‌شناسِ پیشکسوت، استاد دکتر محمّد میرشکرایی سخت اندوه‌بار است.

▪️ایشان به ویژه در جایگاه ریاست پژوهشکدۀ مردم‌شناسی خدماتی ارزشمند و یگانه به حوزۀ مردم‌شناسی و میراث فرهنگی ایران کرد. طرح ماندگار ایشان دربارۀ مردم‌نگاری شهرها و روستاهای ایران و نقش او در ثبت جهانی نوروز از این جمله است.

▪️وی هم‌چنین در جایگاه عضو شورای علمی دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران، از همان نخستین قدم‌ها تا همین واپسین دم حیات در همه‌حال با تألیف مقاله و ارائۀ مشورت‌های اساسی این دانشنامه را پربار ساخت و از این‌ حیث بسیار به ایشان مدیونیم.

▪️اینجانب درگذشت دکتر میرشکرایی را به همسر و فرزندان ارجمند، دوستان، شاگردان و جامعۀ مردم‌شناسی ایران تسلیت می‌گویم و از درگاه پروردگار یکتا برای ایشان آرامش روان و برایبازماندگان صبر جمیل و اجر جزیل مسئلت می‌کنم.
 
کاظم موسوی بجنوردی
۵ مهر ١۴٠۵
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

21 September 2026 10:51

پیام تسلیت رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در پی رحلت آیت‌الله‌العظمیٰ شبیری زنجانی

▪️دبا: روح بلند مرجع عالی‌قدر جهان تشیّع، آیت‌الله‌العظمیٰ سیّدموسیٰ شبیری زنجانی، دوشنبه، سی‌اُم شهریور در ٩٩ سالگی به ملکوت اعلیٰ پیوست.
▪️به‌همین‌مناسبت رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی پیام تسلیتی صادر کرد:

▪️بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِیبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ
▪️ارتحال حکیم ربّانی و فقیه صمدانی حضرت آیت‌الله‌العظمیٰ آقای حاج سیّدموسیٰ شبیری زنجانی موجب تأسّف و تألّم عمیق بنده شد.
▪️این اسلام‌شناس برجسته و بی‌مانند، در تمامی عمر شریف خود، پیوسته به نشر و ترویج معارف دین مبین همّت گمارد و منشأ خدمات ماندگار علمی و معنوی شد. نیز خود را به سیاسی‌کاری‌های زودگذر دنیوی آلوده و آغشته نکرد و کوشید همواره مدافع عدالت باشد.
▪️ساده‌زیست بود و هم‌نشین با مردم. سهل‌الوصول بود و بی‌تکلّف. شاگردان فراوان تربیت کرد و بسیاری را مدیون و مرهون دریای فضل خویش ساخت.
▪️اینجانب رحلت این مرجع جلیل‌القدر را به بیت معظّم، دوستان، شاگردان، دوستداران‌ و جامعۀ حوزویّون تسلیت می‌گویم و از درگاه پروردگار یکتا برای ایشان علوّ درجات و برای بازماندگان صبر جمیل ‌‌و اجر جزیل مسئلت می‌کنم.
کاظم موسوی بجنوردی
٣٠ شهریور ١۴٠۵⁩
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

19 September 2026 07:29

گویش‌ورانِ سرزمینِ پارسیان و کردها

♦️دبا: مردم دیار «کرمانشاه»، گویشی دارند مختصّ خود، که از توابع زبان فارسی است. آن‌چه در ادامه می‌خوانید بخش‌هایی از مدخلی دربارۀ این گویش، نوشتۀ وحید رنجبر چقاکبودی در دانشنامۀ زبان‌ها و گویش‌های ایرانی است.

🔹«در میان کرمانشاهیان این گویش با نام «فارسی کرماشایی»، «فارسی کرمانشایی» یا «کرماشانی» شناخته می‌شود. گویش فارسی کرمانشاهی نوشتار ویژه‌ای ندارد و با همان رسم‌الخط فارسی نگاشته می‌شود.

🔸شمار گویشورانی که زبان مادری آنها فارسی کرمانشاهی است به‌طور دقیق مشخص نیست؛ اما براساس سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ ش جمعیت آنان را ۳۰۰-۵۰۰ هزار تن می‌توان برآورد کرد. کردهای استان کرمانشاه نیز هنگام گفت‌وگو به فارسی، این گویش را به کار می‌برند. فارسی در شهر کرمانشاه سابقۀ دیرینه‌ای دارد؛ چنان‌که یعقوبی در البلدان می‌نویسد: «کرمانشاه شهری است بلندمرتبه و پرجمعیت که بیشتر ساکنان آن عجم‌اند، از پارسیان و کردها.»

🔹علی‌اشرف درویشیان مجموعه‌ای از واژه‌های فارسی کرمانشاهی را گرد آورده، که با عنوان فرهنگ کردی کرمانشاهی در ۱۳۷۵ ش (در تهران) منتشر شده است. در این اثر، درویشیان به‌اشتباه از فارسی کرمانشاهی با عنوان کردی کرمانشاهی یاد کرده است. علی لیمویی نیز در ۱۳۹۰ ش فرهنگ واژه‌های فارسی کرمانشاهی را با عنوان واژه‌نامک گویش کرماشانی (در تهران) منتشر نموده است. در این دو واژه‌نامه، واژه‌های مختص گویش فارسی کرمانشاهی و واژه‌های فارسی معیار با تلفظ کرمانشاهی بررسی شده است.

🔸نظام آوایی فارسی کرمانشاهی همان نظام آوایی فارسی معیار است با این تفاوت که واج‌ / v/ فارسی معیار در این گویش به / w/ تبدیل می‌شود و جایگاه تولید واجهای / k/ و / g/ عقب‌تر است و نرم‌کامی‌اند.
واژگان کرمانشاهی مجموعه‌ای از واژه‌های فارسی میانه، فارسی کهن، فارسی عامیانه و معیار امروزی و کردی کرمانشاهی است، مانند šiwidan «برهم‌زدن، پریشان‌کردن» که šiw از šēb فارسی میانه به معنای «تکان‌خوردن، جنبیدن، پریشان‌شدن، آشفته‌شدن» گرفته شده، و در فارسی کهن به‌صورت «شیبیدن» با مادۀ مضارع «شیب» درآمده است؛ واژه‌هایی مانند loquz «کنایه، طعنه»، romidan «رمبیدن»، āzār «بیماری»، bāša «پرندۀ شکاری»، kisal «لاک‌پشت» از فارسی کهن‌اند؛ واژه‌هایی مانند diyār «آشکار، پیدا»، kelek «انگشت»، و mala «شنا» از کردی کرمانشاهی گرفته شده‌اند.»

▫️متن کامل این نوشتار را در دانشنامۀ زبان‌ها و گویش‌های ایرانی که فعلاً به‌صورت برخط در تارنمای مرکز انتشار یافته است، بخوانید:

https://www.cgie.org.ir/Fa/article/274314/%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

13 September 2026 11:54

روسی‌دانِ کابینه

♦️دبا: «مجید آهی» از سیاست‌مداران دورۀ پهلوی است و امروز (٢٢ شهریور) هشتادمین سال درگذشت‌اش. آن‌چه در پی می‌خوانید فرازهایی‌ست از مدخلی دربارۀ او در دانشنامۀ تهران بزرگ نوشتۀ علی ‌کرم‌همدانی.

🔹«در سال ۱۳۱۴ ش، پس از برکناری علی منصور (منصورالملک)، وزیر راه وقت، به اتهام گرفتن رشوه از شرکت دانمارکی کامپاکس ــ که پیمانکار احداث خط راه‌آهن در ایران بود ــ مجید آهی به سفارش علی‌اکبر داور، به وزارت طرق و شوارع (وزارت راه) در کابینۀ محمود جم منصوب شد. کار اتصال راه‌آهن ایران از شمال به جنوب در شهریور ۱۳۱۷، در زمان تصدیگری وی بر وزارت راه به انجام رسید.

🔸آهی در مراسم افتتاحیۀ راه‌آهن سراسری در ایستگاه سفیدچشمه، نزدیک شاه‌زند اراک، از رضا شاه نشان درجۀ اول همایون با حمایل دریافت کرد. چندی بعد، وی در دیداری که با رضا شاه داشت، از نارضایتی مردم از وضعیت موجود سخن گفته بود و رضا شاه نیز که از تحصیلات آهی در روسیه باخبر، و نسبت‌ به معاشرتهای آهی با سفیر شوروی بدگمان بود، از این سخنان او برآشفت و نسبت‌به او درشتی روا داشت و دستور بازداشت او را صادر کرد. آهی در ۸ آذر ۱۳۱۷، از کار برکنار، و روانۀ زندان شد و ۳ ماه در بازداشت به سر برد، تا اینکه با تدبیرهای احمد متین‌دفتری که به هنگام بازداشتش بازجوی او نیز بود، از زندان رهایی یافت.

🔹یک‌سال پس از آن، در ۳ شهریور ۱۳۲۰، که نیروهای متفقین به ایران یورش بردند، رضا شاه کابینۀ منصور را منحل، و به‌‌سبب آنکه مجید آهی به زبان روسی تسلط داشت و می‌توانست با فرماندهان نیروهای اشغالگر روسیۀ شوروی مستقیماً وارد گفت‌وگو شود، وی را مأمور تشکیل کابینه کرد، اما آهی از این کار سر باز زد و ذکاءالملک فروغی را برای این کار پیشنهاد داد.

🔸آهی در کابینۀ فروغی به‌عنوان وزیر دادگستری معرفی شد. فروغی به‌سبب پیری و بیماری، بیشتر وقتها توان حضور در مجلس شورای ملی را نداشت و همۀ وظایف او را در مجلس، مجید آهی انجام می‌داد. از سال ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۵ ش، سفیر ایران در شوروی بود. گفت‌وگوهای ایران و شوروی در ۱۳۲۳ ش/ ۱۹۴۴ م، دربارۀ واگذاری امتیاز نفت خوریان به شوروی، همچنین کشمکشهای سیاسی ایران و شوروی بر سر تخلیۀ نیروهای اشغالگر ارتش سرخ شوروی از ایران، در زمان سفارت آهی انجام پذیرفت.»

▫️متن کامل این نوشتار را در صفحات ٢٣١ تا ٢٣٢ از جلد سوم دانشنامۀ تهران بزرگ و همچنین پیوند آن در تارنمای مرکزبخوانید:

https://www.cgie.org.ir/fa/article/272072/%D8%A2%D9%87%DB%8C%D8%8C-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

07 September 2026 08:23

دیدار سفیر تاجیکستان در ایران با مشاور عالی بخش هنر و معماری مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

♦️دبا: نظام‌الدّین زاهدی، سفیر جمهوری تاجیکستان در ایران با حضور در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، با محمّدحسن سمسار، مشاور عالی بخش هنر و معماریِ این نهاد دانشنامه‌نگاری دیدار و گفت‌وگو کرد.

🔹در این جلسه که احمد مسجدجامعی، قائم‌مقام؛ عنایت‌الله مجیدی، رئیس کتابخانه؛ و محسن موسوی بجنوردی، معاون اقتصادی و مدیر انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی حاضر بودند، این هنرشناس و تاریخ‌نگارِ پیشکسوت نسخه‌ای از چاپ تازۀ کتاب «جغرافیای تاریخی سیرافِ» خود را به سفیر این کشور دوست و برادر هدیه داد.
@cgie_org_it

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

01 September 2026 10:21

در میانۀ کویر

♦️دبا: «اَنارَک»، بخش و شهری در شهرستان نائین استان اصفهان است. در ادامه فرازی از مدخلی دربارۀ این شهر در دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی به تحریر مژگان نظامی را می‌خوانیم.

🔸«انارک تنها شهر شهرستان نائین است كه در ۷۵ كیلومتری شمال خاوری نایین واقع است. این شهر كه در دامنۀ جنوب خاوری كوه دره انجیر واقع شده، دارای موقعیت طبیعی مناسبی نسبت به نقاط همجوار است. از این رو، در سده‌های گذشته مورد توجه كاروانیان و استراحتگاه آنان بوده است. راه مهم كاروان رو اصفهان به مشهد، از اصفهان از راه انارک به جندق، خور، طبس، بشرویه، فردوس و دیگر نقاط خراسان كشیده شده است. كاروانیانی كه از مناطق جنوبی كویر چون اردكان، نائین، زواره و اردستان رهسپار مناطق شمالی شاهرود، سمنان و دامغان از راه كویر بودند، از انارک می‌گذشتند.

🔹در ۳۵۰ سال گذشته و با برقراری امنیت در راههای این نواحی توسط شاه عباس اول، انارک مورد توجه قرار گرفت. در این باره داستانهایی بر سر زبانهاست. اما ناامنی در راههای انارک و پیرامون آن همچنان تا سدۀ قبل ادامه داشت. با بروز شورش نایبیان در ۱۲۸۸ ق/ ۱۸۷۱ م به سركردگی نایب حسین (حسین كاشی) كلانتر طایفۀ بیرانوندی كاشان، برضد حكومت ناصرالدین شاه قاجار، در بخشهای وسیعی از حاشیۀ شمالی، غربی و جنوبی منطقۀ كویر، درگیریهایی در این نواحی به وقوع پیوست و به انارک نیز در ۱۲۸۹ ش/ ۱۹۱۰ م، حمله شد. پس از آن واقعه ساكنان انارک آنجا را ترک گفتند و گروهی به شاهرود مهاجرت كردند و در محله‌ای كه بعداً به محلۀ اناركیها شهرت یافت، سكنی گزیدند. بدین‌سان، تا اواخر دورۀ قاجاریه، جمعیت انارک رو به كاهش نهاد. پس از انقراض قاجاریه، از معادن انارک بار دیگر بهره‌برداری شد، ولی به سبب پیش آمد شهریور ۱۳۲۰ و بازگشت گروهی از متخصصان آلمانی و كاهش شمار كارگران، بهره‌برداری از معادن متوقف ماند.

🔸بهره‌برداری از معادن مس انارک دارای سابقه‌ای طولانی است و احتمالاً به پیش از دورۀ اسلامی باز می‌گردد. به سبب نامساعد بودن شرایط طبیعی، زراعت در انارک محدود به كشت مقدار كمی گندم و جو است. محصول انار و پستۀ باغهای آن نیز اندک است. صنایع دستی انارك شامل بافت قالی و قالیچه است كه اغلب با طرح نائین و نقشه‌های افشان، ترنجی و بته‌ای بافته می‌شود.»

▫️متن کامل این نوشتار را در صفحات ٣٠٧ تا ٣٠٩ از جلد دهم دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی و هم‌چنین پیوند آن در تارنمای مرکز بخوانید:

https://www.cgie.org.ir/fa/article/225803/%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%B1%DA%A
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

25 August 2026 12:21

اهدای سه مجموعۀ شخصی به کتابخانۀ مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی

▫️دبا: مجموعۀ اختصاصی ارزشمند سه تن از شخصیت‌های فرهنگی کشور در مرداد امسال، از سوی بازماندگان آنان به کتابخانۀ مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی اهدا شد. نام این شادروانان به قرار زیر است:
♦️اعظم طالقانی، سیاست‌مدار و کنش‌گر حقوق زنان؛ ٣٣٠٠ جلد کتاب
🔸محمّدحسن اصغرنیا، سیاست‌مدار و پژوهش‌گر؛ ١٩٠ جلد کتاب
🔹منصور شهیدی مارنانی؛ ٢٠۵٠ جلد کتاب و مجله
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

23 August 2026 08:43

@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

18 August 2026 16:01

@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

11 August 2026 10:53

@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

10 August 2026 13:57

گزارش تصویری نشست تخصّصی «مشروطه و اندیشهٔ توسعه در ایران» - شمارهٔ (۲)
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

10 August 2026 13:52

گرامی‌داشت ١٢٠ سالگی مشروطه در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

♦️دبا: نشست تخصّصی «مشروطه و اندیشۀ توسعه در ایران» به‌مناسبت یک‌صدوبیستمین سال امضای فرمان مشروطیّت‌، عصر یک‌شنبه، هجدهم مرداد در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی برگزار شد.

🔹در این مجلس که اسماعیل شمس، استادیار تاریخ دانشگاه علامه طباطبایی و مدیر بخش پژوهش‌های کُردی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی دبیر علمی آن بود، کاظم موسوی بجنوردی، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛ منصوره اتّحادیّه، استاد پیشکسوت تاریخ دانشگاه تهران؛ مصطفیٰ محقّق داماد، سرویراستار دانشنامۀ حقوق ایران و مدیر بخش حقوق مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛ احمد مسجدجامعی، قائم‌مقام مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛ علی بهرامیان، معاون علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛ نصرالله صالحی، استادیار تاریخ دانشگاه فرهنگیان؛ داریوش رحمانیان، دانشیار تاریخ دانشگاه تهران؛ اسماعیل حسن‌زاده، دانشیار تاریخ دانشگاه الزهرا؛ حسن حضرتی، دانشیار تاریخ دانشگاه تهران؛ علی‌رضا ملّایی توانی، رئیس پژوهشکدۀ اسناد سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی ایران؛ عبّاس قدیمی قیداری، استاد تاریخ دانشگاه تبریز؛ جواد مرشدلو، استادیار تاریخ دانشگاه تربیت مدرّس؛ و گودرز رشتیانی، استادیار تاریخ و معاون آموزشی دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران سخن گفتند.

🔸متن کامل گزارش این برنامه را در تارنمای مرکز بخوانید:
https://www.cgie.org.ir/fa/news/286958
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

02 August 2026 07:57

فراخوان هشتمین همایش ملّی زبان‌ها و گویش‌های ایران (گذشته و حال)

♦️دبا: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی با همکاری انجمن ایران‌شناسی هشتمین همایش ملّی زبان‌ها و گویش‌های ایران (گذشته و حال) را برگزار می‌کند.

🔸مركز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى (مركز پژوهش‌هاى ايرانى و اسلامى) که تا كنون موفق به برپايى هفت دوره همايش ملی زبان‌ها و گويش‌هاى ايران شده است و مجموعه مقالات آن را منتشر ساخته است، افتخار دارد هشتمین همایش ملی زبان‌ها و گویش‌های ایران (گذشته و حال) را برگزار کند.

🔸از کلیۀ علاقه‌مندان به ارائۀ مقاله در این همایش دعوت می‌شود چکیده و اصل مقالۀ خود را طبق تاریخ‌های مذکور در پایین، به نشانی پست الکترونیک icild@cgie.org.ir ارسال کنند. هم‌چنین ضروری است متقاضیان محترم در تارنمای همایش به نشانی icild.cgie.org.ir نام‌نویسی کنند.

🔸مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی همۀ فرهیختگان، استادان و دانشجویان ارجمند را برای ارائۀ دستاوردهای علمی خود در شناسایی زبان‌ها و گویش‌های ایران فر‌امی‌خواند. بدیهی است برگزارکنندگان این همایش تمامی زبان‌ها و گویش‌های جاری در این سرزمین را پاس می‌دارند و مشتاق دریافت حاصل پژوهش‌های ارزشمند در این زمینه خواهند بود.

🔸شایان ذکر است مقالات پذیرفته‌شده در این همایش تأییدیۀ ISC (پایگاه‌ استنادی جهان اسلام) دریافت می‌کند و در مجموعه مقالات هشتمین همایش ملی زبان‌ها و گویش‌های ایران چاپ و منتشر خواهد شد.

🔹اهداف همایش:
- آشنایی با آخرین دستاوردهای پژوهشی در زمینۀ زبان‌ها و متون ایرانی باستان، میانه و نو
- بررسی گسترۀ زبان‌های ایرانی به‌عنوان یکی از عوامل پیوند میان ملت‌های منطقه
- ایجاد انگیزه در پژوهشگران جوان برای پژوهش‌های ژرف در عرصۀ زبان‌شناسی ایرانی

🔹محورهای همایش:
- پژوهش‌های تازه در زمینۀ زبان‌ها و متون ایرانی باستان (فارسی باستان، اوستایی)
- پژوهش‌های تازه در زمینۀ زبان‌ها و متون ایرانی میانه غربی (پارتی و فارسی میانه)
- پژوهش‌های تازه در زمینۀ زبان‌ها و متون ایرانی میانۀ شرقی (سغدی، ختنی، خوارزمی و بلخی)
- پژوهش‌های تازه در زمینۀ متون کهن فارسی از دیدگاه زبان‌شناسی
- جغرافیای زبان فارسی
- رابطۀ زبان‌های ایرانی با دیگر زبا‌‌ن‌ها درگذر تاریخ
- پژوهش‌های تازه در زمینۀ گویش‌های ایرانی

🔹ضوابط ارسال چکیدۀ مقاله:
زبان اصلی همایش فارسی است، اما چکیدۀ مقالات به زبان انگلیسی نیز پذیرفته خواهد شد.
تمامی مقالات پذیرفته‌شده باید حاوی مطالب زیر باشند:
- چکیدۀ مقاله‌ها باید بین ٣٠٠ تا ۴٠٠ واژه به‌همراه واژگان کلیدی در محیط word تنظیم شده باشد. هم‌چنین هدف از نگارش مقاله مشخص شده باشد.

🔸زمان دریافت چکیدۀ مقالات: ٣١ شهریور ۱۴۰۵
زمان دریافت اصل مقالات: ٣٠ آذر ١۴٠۵
زمان دریافت اعلام نتایج: ۳۰ دی ١۴٠۵
زمان اعلام نتایج مقالات: اسفند ١۴٠۵
زمان برگزاری همایش: متعاقباً اعلام می‌شود.
مکان برگزاری همایش: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

🔻 راه‌های تماس با دبیرخانۀ همایش:
- نشانی محل دبیرخانه: تهران، میدان شهید باهنر(نیاوران)، خیابان شهید پورابتهاج، شمارۀ ۲۱۰، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی
- تلفن همراه: ۰۹۱۲۲۱۷۹۶۷۲

@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

04 October 2026 10:51

@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

28 September 2026 12:33

@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

28 September 2026 07:42

@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

21 September 2026 10:50

@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

19 September 2026 07:28

@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

13 September 2026 11:54

@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

05 September 2026 17:10

حضور دبیرکلّ نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

♦️دبا: «آزاده نظربلند»، دبیرکلّ نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور صبح شنبه، چهاردهم شهریور در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی حضور یافت.

🔹او در این برنامه که محمّد خلج، دستیار دبیرکلّ نهاد هم‌راهی‌اش می‌کرد، با احمد مسجدجامعی، قائم‌مقام؛ عنایت‌الله مجیدی، رئیس کتابخانه و محسن موسوی بجنوردی، معاون اقتصادی و مدیر انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی دیدار و گفت‌وگو کرد.

🔸دبیرکلّ نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور هم‌چنین از بخش‌های مختلف این نهاد دانشنامه‌نگاری از جمله کتابخانه، قرائت‌خانه، بخش‌ نشریات، بخش پرونده‌های علمی، بخش تاریخ، بخش جغرافیا و دانشنامۀ تهران بزرگ، بخش صحّافی، و نیز گنجینۀ پژوهشی ایرج افشار بازدید کرد.
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

01 September 2026 10:21

@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

23 August 2026 08:43

گنبدخانۀ یزد

♦️دبا: « بُقْعۀ دَوازْدَهْ‌اِمام» گنبدخانه‌ای در یزد که براساس کتیبۀ بنیان بنا، در ۴۲۹ ق / ۱۰۳۸ م به دست ابومسعود بهشتی و ابویعقوب اسحاق فرزند ینال از سرهنگان ابوجعفر علاءالدولۀ دیلمی ساخته شده است. آن‌چه در پی می‌خوانید هم‌زمان با یکم شهریور، روز ملّی یزد فرازهایی‌ست از مدخلی دربارۀ این بنا در دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی به قلم ذات الله نیک‌زاد.

🔹«بقعه ممکن است مدفن ابوجعفر علاءالدوله ابن‌کاکویه باشد که در ۴٣٣ ق درگذشته است.

🔸بنای دوازده‌امام در محلۀ فهادان، در محدودۀ داخل حصار دوران آل‌کاکویۀ (۳۹۸-۵۳۶ ق / ۱۰۰۸-۱۱۴۲ م) شهر یزد قرار دارد و در جوار آن آثاری همچون زندان اسکندر (مدرسۀ ضیائیه)، حسینیۀ فهادان، حمام ابوالمعالی و خانه‌های تاریخی چندی واقع شده است.

🔹بنای دوازده‌امام گنبدخانه‌ای است چهارگوش که ابعاد آن در داخل به ٨.٢۵ متر و در خارج به حدود ۱۱ متر می‌رسد. بلندای کف تا تیزۀ گنبد ١٣.١۵ متر است. گنبدخانه بر ۸ جرز ستبر استوار شده است. خود گنبد یک‌پوسته است. بیرون بنا با آجر نماسازی شده و جداره‌های داخل پوشیده از اندود کاهگل و گچ و آرایه‌های نقاشی، گچ‌بری و کاشی است.

🔸محراب عمیق و بیرون‌زدۀ گنبدخانه، با توجه به کاشی‌کاری ازارۀ سدۀ ۹ ق / ۱۵ م، و مجزابودن و دور (قوس) متفاوت آن، چند سده پس از بنیان بنا افزوده شده است. بالای محراب تزیین گچ‌بری بر هشتۀ (=خیلی برجسته) رنگی قرار دارد.

🔹بر قاب بالای ورودی بنا واقع در جبهۀ شمالی، کتیبه‌ای به خط کوفی شامل آیۀ ۱۶۳ سورۀ بقره نقاشی شده است؛ همچنین بر قاب بالای طاق‌نمای ضلع غربی، کتیبۀ بسیار مهمِ بنیان بنا نقاشی‌شده به خط کوفی نقش بسته است. این کتیبه حاوی تاریخ و نام بانیان بنا ست. این کتیبه کهن‌ترین کتیبه در یزد به شمار می‌رود.

🔸بنای دوازده‌امام از نظر شیوۀ برپایی گنبد روی ۸ جرز در مطالعات تاریخ معماری ایران پس از اسلام اهمیت دارد و بارزترین نمونه‌ای است که مشکل گذر از طرح مربع به مدور را حل کرده است. گوشه‌سازی آن کهن‌ترین نمونه‌ای است که قوسی سه‌پره دارد که از یک طاس و دو نیم‌طاس برای حل رانش قوس بالایی تشکیل شده است. ازاین‌رو، در این بنا می‌توان نخستین بذرهایی را یافت که ۵۰ سال بعد به شکل بالنده‌ای شکوفا شد گنبدهای نظام‌الملک، تاج‌الملک جامع اصفهان، جامع گلپایگان، جامع اردستان و جز اینها در دنبالۀ فناوری بنای دوازده‌امام ساخته شده‌اند.»

▫️متن کامل این نوشتار را در صفحات ١٣۴ تا ١٣۵ از جلد بیست‌وچهارم دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی و هم‌چنین پیوند آن در تارنمای مرکز بخوانید:

https://www.cgie.org.ir/fa/article/245911/%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%8C-%D8%A8%D9%82%D8%B9%D9%87
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

18 August 2026 16:01

بنگاهِ نشرِ ١٢۵ ساله

♦️دبا: «انتشارات اسلامیّه»، از قدیم‌ترین ناشران و کتاب‌فروشان تهران واقع در خیابان پانزده خرداد، نرسیده به چهارراه مصطفى خمینی (سیروس سابق) است. آن‌چه در پی می‌خوانید مدخلی است دربارۀ این ناشر و کتاب‌فروش در دانشنامۀ تهران بزرگ نوشتۀ مسعود تاره.

🔹«انتشارات اسلامیه، شامل کتاب‌فروشی و چاپخانه، متعلق به خانواده‌ای است که در تهران از اواخر دورۀ ناصری در حوزۀ چاپ و نشر کتاب فعالیت داشته‌اند. سیدابوالقاسم تاجر کتاب‌فروش شیرازی نخستین فرد از این خانواده است که به شغل کتاب‌فروشی پرداخت. پس از او، پسرش سیدمحمدعلی تاجر کتاب‌فروش، مؤسس کتاب‌فروشی علمیۀ اسلامی، این حرفه را در تیمچۀ حاجب‌الدوله ادامه داد. او بعدها، در دورۀ پهلوی، نام خانوادگی «کتابچی» را برگزید. در روزنامه‌های دورۀ قاجار، در ۱۳۱۸ ق، چند آگهی درج شده که در آنها به «حجرۀ سلالة‌السادات و الاطیاب آقامیرزامحمدعلی تاجر کتاب‌فروش شیرازی» درتیمچۀ کتاب‌فروشان، واقع در تیمچۀ حاجب‌الدوله اشاره شده است.

🔸سیدمحمدعلی کتاب‌فروش چندی بعد از مشروطه، هنگامی‌که خیابان ناصریه (ناصرخسرو کنونی) به مرکز جدید کتاب‌فروشان تهران تبدیل شد، حجرۀ کتاب‌فروشی خود را از تیمچۀ حاجب‌الدوله به این خیابان منتقل کرد که در این دوره نخست با نام علمیۀ اسلامیه، و از ۱۳۱۶ ش با نام کتاب‌فروشی اسلامیه فعالیت داشت؛ از آثاری که در این دوره منتشر ساخت، می‌توان از دیوان معزی، ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی، شرح‌ حال مسعود سعد سلمان، و پندنامۀ عطار نیشابوری یاد کرد. در ۱۳۱۹ ش، شماری از کتاب‌فروشان خیابان ناصریه به‌سبب طرح بنای مجموعۀ وزارت دارایی، مجبور به ترک این محل شدند.

🔹کتاب‌فروشی اسلامیه در این تغییر مکان اجباری به خیابان باب‌همایون انتقال یافت. چندی پس از آن، سیداحمد کتابچی، پسر سیدمحمدعلی، محلی در خیابان بوذرجمهری (پانزده خرداد کنونی) رو‌به‌روی پامنار خریداری کرد و کتاب‌فروشی اسلامیه به آنجا انتقال یافت و تاکنون نیز در همان‌جا قرار دارد. سیدرضا کتابچی، پسر دوم سیداحمد، از ۱۳۴۱ ش، در کنار پدر به ادارۀ کتاب‌فروشی پرداخت. او تا زمان درگذشت در ۱۳۹۲ ش، مدیر کتاب‌فروشی اسلامیه بود.

🔸انتشارات اسلامیه به چاپ و نشر کتابهای اسلامی اختصاص داشت [که] می‌توان به ۶۰ چاپ قرآن کریم و ۴۰ چاپ مفاتیح الجنان، منتهی‌الآمال، حلیة‌المتقین، عین‌الحیوة و حیات‌القلوب اشاره کرد.»

▫️متن کامل این نوشتار را در صفحات ٣٩١ تا ٣٩٢ از جلد سوم دانشنامۀ تهران بزرگ و هم‌چنین پیوند آن در تارنمای مرکز بخوانید:

https://www.cgie.org.ir/fa/article/272331/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87%D8%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

15 August 2026 11:14

پیام تسلیت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در پی درگذشت «سیدجلال حسینی بدخشانی»

▪️دبا: «سیدجلال حسینی بدخشانی»، پژوهشگر تاریخ و فلسفۀ اسلامی و عضو مؤسسۀ مطالعات اسماعیلی لندن در ٨۵ سالگی درگذشت.

▪️به‌همین‌مناسبت رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی پیام تسلیتی صادر کرد:

انّا لِلَّه وَ إِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون
▪️«درگذشت دانشمند و محقق برجسته، دکتر سیدجلال حسینی بدخشانی برای فرهنگ و دانش ایران واقعه‌ای بسیار اندوه‌بار است.

▪️ایشان سال‌های متمادی از همکاران مؤسسۀ مطالعات اسماعیلی لندن و نیز دانشنامۀ اسلامیکا بود و ما از فیض دانش او بهره‌مند بودیم.

▪️فقدان آن پژوهشگر کم‌مانند را به همسر و خانوادۀ ارجمندش تسلیت می‌گویم و از درگاه حضرت حق برای ایشان غفران و رحمت و برای بازماندگان صبر و شکیبایی مسألت می‌کنم.»
کاظم موسوی بجنوردی
٢۴ مرداد ١۴٠۵
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

11 August 2026 10:52

مشروطه و اندیشۀ توسعه در ایران

🖊کاظم موسوی بجنوردی
رئیس مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی

🗓روزنامۀ اعتماد، شمارۀ ۶٣٩١، سه‌شنبه، بیستم مرداد ١۴٠۵، صفحۀ یک

جنبش مشروطه در ١٢٠ سال پیش با آرزوی عدالت جان گرفت و سپس گسترش مفهومی و شکلی یافت و تبدیل به خواستی ملی برای ورود به جهانی نو شد؛ جهانی که نه فقط پارلمان، قانون و حقوق و‌ آزادی‌های اساسی طلب می‌کند که اساساً نگاهی نو و دگرگون‌شده به خودِ انسان و مفاهیم مُقَوِم جامعه دارد. در حقیقت مشروطه بسان پلی بود که ایران را از دنیای سنتی و کهن به عصری مدرن رهنمون کرد.
به‌راستی زمینه‌ساز و سبب بنیادین مشروطه ایران را باید در مواجهۀ تکان‌دهندۀ نخبگان ایرانی با ترقی ملل اروپایی و بعدتر در میان آسیایی‌ها، در ژاپن جست‌وجو کرد. اساس جنبش مشروطیت را می‌توان پاسخی به عقب‌ماندگی ایران و آغاز کوشش‌ها به جانب ترقی جامعه دانست و این تکاپو تا امروز هم‌چنان ادامه یافته است.
حال، اگر قصد صورت‌بندی کلی از اهداف مشروطیت در میان باشد، می‌توان آن را به سه مرحله تقسیم کرد:
نخست: مطالبۀ عدالت‌خانه که نقطۀ آغاز جنبش مشروطیت بود.
دوم: مرحلۀ تکامل آن‌، که به تشکیل پارلمان، قوانین مدرن و طلب حقوق و آزادی‌های اساسی رسید.
و سوم: مرحلۀ نهایی و هدف غایی که همانا آرزوی ترقی و توسعۀ ایران بود.
کوشش برای تشکیل پارلمان، قانون اساسی، دولت-ملت مدرن، دولت مرکزی قدرتمند، مقابله با هرج‌‌ومرج و بی‌نظمی و غیره، همه و همه راه حل‌هایی برای رفع عقب‌ماندگی و نیل به جامعه‌ای مترقی بوده است که البته با چالش‌های گوناگونی روبه‌رو شد.
در رساله‌ها، کتاب‌ها و نطق‌های اندیشمندان عصر مشروطه پیوسته در باب لزوم رفع عقب‌ماندگی و نیل به جامعه‌ای پیشرفته سخن به میان آمده است. از جمله ناظم‌الاسلام کرمانی در جلسۀ مشروطه‌خواهان گفته است: «چرا به وضعیت جهان نگاه نمی‌کنید؟ این‌جا مثال ژاپن است، ملتی آسیایی که خود را ارتقا داده و عملکردهای برجسته‌ای نشان می‌دهد.»
در جای دیگر مخبر السلطنۀ هدایت گفت‌وگوی میرزاعلی‌اصغر‌خان اتابک اعظم را با ایتو هیروبومی (از معماران اصلاحات مِیجی) را نقل می‌کند که «ایتو» نقش اعزام دانشجویان به اروپا و آمریکا و سپس تأسیس مدارس را در پیشرفت ژاپن برجسته می‌داند.
مطالبی این‌چنین در اشاره به ترقی سایر ملل نزد مشروطه‌خواهان بسیار است و نشان از نقطۀ کانونی توجه اندیشمندان مشروطه به مقولۀ پیشرفت دارد. به‌ویژه اصلاحات مِیجی و شتاب حیرت‌انگیز ترقی‌خواهانه در ژاپن، تأثیری شگرف بر روشنفکران عصر مشروطۀ ایران داشت و جالب آن‌که هم‌چنان تا امروز نیز ژاپن الگویی برای توسعۀ ایران فرض می‌شود.
در واقع از زمان عباس‌میرزا و سپس امیرکبیر و میرزاحسین‌خان سپهسالار و دیگران تا انقلاب مشروطه و بعد از آن پیوسته اندیشۀ ترقی‌خواهی و رفع عقب‌ماندگی نزد رجال پیشرو اولویتی روزافزون می‌یافت تا عاقبت روشنفکرانی چون فروغی و تقی‌زاده با مشاهدۀ هرج‌ومرج اجتماعی، ضعف دولت‌ها و عدم توفیق اولیه دراهداف مشروطه، به این جمع‌بندی رسیدند که برای تحقق جامعه‌ای مدرن و مترقی باید نخست دولتی متمرکز و قدرتمند شکل گیرد و بدین‌سان عصری جدیددر ایران آغاز شد، که استبداد را در جامه‌ای نوین عرضه می‌کرد.
از آن زمان تا امروز پس از یکصد‌وبیست سال، پرسشی هم‌چنان بی‌پاسخ مانده است؛ جامعۀ ایران چگونه می‌تواند به توسعه‌ای پایدار و بادوام برسد؟
چگونه بایستی اجماع نخبگان بر مسیری مشخص از توسعه قرار گیرد و آرزوی توسعه چه وقت، چگونه و با چه سازوکاری به ثمر خواهد رسید. همه می‌دانیم در جهان امروز رفاه شهروندان در گرو توسعۀ پایدار است. لیکن هنوز به اتفاق نظری ملی برای حرکت پرشتاب به جانب توسعه نرسیده‌ایم. بی‌گمان نشانه‌های چنین عزمی هویدا شده است.
ضروری است تبیین شود دولت_ملت (و ملت_شهروند) ماهیتاً امری مدرن و برشالودۀ یک «پیمان جمعی و اخلاقی» میان انسان‌های برابر، می‌تواند پدیدار شود. لازم است به خود یادآور شویم، در دوران جدید، ملت بودن انتخابی آگاهانه است. مآلاً مشروعیتِ آن از بنیاد می‌باید بر اخلاق و اصول حقوق بشر استوار باشد.
آن‌چه ملتی را به غایت هم‌بسته و پایدار می‌کند، عدالت به‌مثابۀ انصاف، نفی تبعیض در اشکال مختلف، احترام به حقوق و آزادی‌های اساسی، دموکراسی، هم‌زیستی، مدارا، بردباری فرهنگی و هویتی و به رسمیت شناختن شیوۀ زیست دیگری است. هیچ گ‌چیز مقدم بر نیک‌بختی تک‌تک انسان‌ها نیست و پاس‌داشت این «ما به‌عنوان یک ملت» جز به نام و در چارچوب اخلاق میسر نیست. بدین صورت می‌توانیم در راه توسعۀ پایدار و رفاه همۀ ساکنان ایران، هم‌پیمان شویم.
باور دارم بزرگ‌ترین عامل هم‌بستگی ملیِ ایرانِ جدید، می‌تواند اتحاد حول محور توسعۀ کشور و در پی آن ایجاد رفاه و فرصت‌های برابر برای همۀ شهروندان باشد.
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

10 August 2026 13:57

گزارش تصویری نشست تخصّصی «مشروطه و اندیشهٔ توسعه در ایران» - شمارهٔ (۱)
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

03 August 2026 12:45

نشست تخصّصی «مشروطه و اندیشۀ توسعه در ایران»

♦️دبا: نشست تخصّصی «مشروطه و اندیشۀ توسعه در ایران» به‌مناسبت یک‌وصدوبیستمین سال امضای فرمان مشروطیّت‌ برگزار می‌شود.

🔸در این مجلس که اسماعیل شمس دبیر علمی آن است، کاظم موسوی بجنوردی، منصوره اتّحادیّه، مصطفیٰ محقّق داماد، احمد مسجدجامعی، علی بهرامیان، نصرالله صالحی، داریوش رحمانیان، اسماعیل حسن‌زاده، حسن حضرتی، علی‌رضا ملّایی توانی، عبّاس قدیمی قیداری، جواد مرشدلو و گودرز رشتیانی سخن خواهند گفت.

🔹نشست تخصّصی «مشروطه و اندیشۀ توسعه در ایران» یک‌شنبه، ١٨ مرداد، ساعت ١۵ در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به نشانی نیاوران، کاشانک، شمارۀ ٢١٠ تشکیل می‌شود.
@cgie_org_ir

مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى

02 August 2026 07:57

@cgie_org_ir