مردم‌نامه (تاریخ مردم)

09 August 2026 21:03

با درود خدمت دوستان
و همراهان ارجمند


کانال «تاریخ و زندگی» براساس این نگرش شکل گرفته است که تاریخ چیزی بیش از صرف شناخت و گزارش گذشته انسان و جامعه انسانی است و آنگاه فایده مند می شود که بتوان از آن برای بهبود زندگی انسان و جامعه کنونی بهره گرفت و تا حد امکان میان گذشته با اکنون و آینده پیوند برقرار کرد. بدیهی است که این مهم تنها با دسترسی به شناختی درست و علمی از گذشته ممکن می شود. اگر تاریخ را همچون آدرس دادن به انسان حاضر برای یافتن مسیر تشبیه کنیم روایت درست و علمی آن به مثابه دادن آدرس درست و دقیق است و هر چه جز آن باشد (روایت غیرعلمی تاریخ) مانند دادن آدرس اشتباه خواهد بود که موجب گمراهی خواهد شد.

اگرچه فضای مجازی فرصت کم نظیر و مناسبی برای نشر گسترده تر دانش تاریخ و تقویت بینش تاریخی در جامعه فراهم آورده است، اما همزمان انتشار مطالب غیرعلمی، احساسی و جانبدارانه نه تنها به دست یابی به هدف یاد شده یعنی کاربرد تاریخ در زندگی کمک نمی کند بلکه می تواند موجب گمراهی فرد و جامعه شود. از این رو در این کانال کوشش می شود در ارائه و بازنشر مطالب حداکثر دقت به کار گرفته شود.

از آنجا که در روایت و تحلیل تاریخ همواره امکان میزانی از عدم قطعیت و اختلاف نظر وجود دارد و برخی موارد تنها با نقد و بررسی بیشتر قابلیت قبول پیدا می کنند، عرصه نقد و نظر علمی و مستند به روی مخاطبان گشوده خواهد بود. همچنین تلاش بر آن است تا با ارائه مطالب روشی و بینشی به یکی از کارکردهای اصلی علم تاریخ یعنی تقویت «تفکر انتقادي» توجه شود. به ياري تفکر انتقادي است که می توان سره را از ناسره بازشناخت و «عبرت آموزی از تاریخ» را در مسیر درست و در عمل آزمود. افزون بر اين برای توجه به پویا ساختن علم تاریخ، اخبار و مطالب مربوط به نوآوری ها در حوزه تاریخ و تاریخ نگاری و کاربردی ساختن آن نیز به اشتراک گذاشته خواهد شد. برای پیوند دادن هر چه بیشتر تاریخ با زندگی و کاربردی تر کردن آن مسائل مهم روز (سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و ...) نیز با نگاهی تاریخی مورد توجه قرار می‌گیرند.

بدیهی است که مطالبی که از منابع دیگر بازنشر می شود الزاما به معنای تایید کامل محتوای آنها نیست و بیشتر با هدف جلب توجه به یک موضوع مهم و دعوت به تأمل در باب آن موضوع می باشد.
برای بهره بردن از فرصت گفت و گو امکان نوشتن یادداشت برای مخاطبان نيز فراهم شده است. ضمنا بازنشر مطالب کانال بلامانع است.

امید آنکه با روايت صحنه هايي از تاريخ و ژرفا بخشيدن به تفکر انتقادي و علمی در جامعه شاهد روزگاری بهتر برای ایران و ایرانیان باشیم.

جواد عباسی

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

08 August 2026 07:58

‍ انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار منتشر کرد:

مناسبات فرهنگی ایران و امریکا در روزگار قاجاریه

این کتاب دربردارندۀ روایتی مستند از جنبه‌های گوناگون تاریخ مناسبات فرهنگی ایران و امریکا در روزگار قاجاریه بر پایۀ اسناد برگزیدۀ آرشیوهایی چون مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه و مرکز اسناد و آرشیو ملی و... است. در مقدمۀ هر فصل روایتی پژوهشی با تکیه بر اسناد تصحیح‌شدۀ آن فصل به دست داده شده است. همچنین حواشی و توضیحاتی دربارۀ پاره‌ای از مندرجات اسناد در پانوشت‌ها آمده است. این پژوهش مستند با رویکرد ریزتاریخ‌نگاری کوششی است برای گشودن راهی تازه در تحقیق تاریخ دیپلماسی و مناسبات خارجی.

[مناسبات فرهنگی ایران و امریکا در روزگار قاجاریه، گزینش اسناد، مقدمه و تحقیق دکتر داریوش رحمانیان و دکتر فرشته جهانی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار]

علاقه‌مندان می‌توانند از هفدهم تا سی و یکم مردادماه، این کتاب را با ۳۰٪ تخفیف از دفتر مرکزی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار تهیه کنند.

تلفن مرکز پخش و فروش: ۲۲۷۱۳۹۳۶-۲۲۷۱۶۸۳۲

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

07 August 2026 07:59

📢 «فوکو برای مورخان و تاریخ‌پژوهان»

در این دوره، به معرفی و تحلیل اندیشه‌های میشل فوکو، فیلسوف، متفکر و نظریه‌پرداز برجسته‌ی فرانسوی پرداخته می‌شود. فوکو با آثار اثرگذار خود در حوزه‌هایی چون نظریه‌ی گفتمان، تبارشناسی معرفت و تحلیل سازوکارهای قدرت، جایگاهی متمایز در علوم انسانی دارد. کتاب‌هایی مانند نظم اشیا، تاریخ جنسیت و تاریخ جنون اهمیت بنیادینی برای پژوهشگران تاریخ و مطالعات فرهنگی یافته‌اند؛ زیرا فوکو با فاصله‌گیری از سنت تاریخ‌نگاری کلاسیک و رویکردهای صرفاً ساختارگرایانه، افق‌های تازه‌ای در فهم مناسبات معرفت و قدرت گشود. بااین‌حال، او مورخ به معنای متعارف آن نبود و خود را «مورخ نظام‌های اندیشه» می‌نامید.
در این درس‌گفتار، فوکو همچون اندیشمندی بررسی می‌شود که آثارش امکان‌های تازه‌ای برای تاریخ‌نگاری و تحلیل تاریخی فراهم کرده‌اند. در کنار تبیین بنیان‌های فکری او، نقدها و چالش‌های نظری مطرح‌شده درباره‌ی رویکردهایش نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت. طی سه جلسه، سویه‌های گوناگون اندیشه و آثار فوکو معرفی می‌شود تا ظرفیت‌های آن‌ها برای کاربست در پژوهش‌های تاریخی روشن‌تر گردد.

#درس_گفتار #داریوش_رحمانیان
@asmaaneh

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

07 August 2026 06:22

یکصدوبیستمین سالگرد نهضت مشروطه ایران

نهضت مشروطه ؛ قانون و آزادی

سخنرانان:

-دکتر مقصود فراستخواه
-دکتر داریوش رحمانیان

زمان: چهارشنبه 14 مرداد 1405 ساعت ۱۷

مکان:تالار پتروشیمی تبریز

خانه توسعه آذربایجان


انتشار با ذکر منبع بلامانع است .

کانال سخنرانی ها ، درس گفتارها و گفت و گوها :

/channel/Vortrags

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

05 August 2026 18:36

♦️معرفی مقالات شمارۀ ۳۰ و ۳۱ فصلنامۀ مردم‌نامه
نظریه و روش: پرونده‌ای دربارۀ تاریخ‌نگاری سهراب یزدانی

📕چهرۀ فراموش‌شدگان مشروطه در آیینۀ تاریخ‌نگاری سهراب یزدانی

🖋شادی معرفتی، دانشجوی دکتری تاریخ ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

🔸این مقاله به بررسی رویکرد منحصربه‌فرد سهراب یزدانی در تاریخ‌نگاری اجتماعی می‌پردازد و او را وارث سنت احمد کسروی در توجه به مردم به‌عنوان عامل اصلی تاریخ‌ساز معرفی می‌کند و معتقد است که سهراب یزدانی بیش‌از هر مورخ دیگری راه کسروی را در پیش گرفته است.

🔸شادی معرفتی با بررسی آثار سهراب یزدانی، به‌ویژه سه‌گانۀ مشروطه نشان می‌دهد که سهراب یزدانی چگونه شکاف‌های تاریخ مشروطۀ کسروی را پوشش داده است و به چهرۀ فراموش‌شدگان مشروطه هویت بخشیده است.

🔸متن کامل مقاله را در فصلنامۀ مردم‌نامه بخوانید.

📕مردم‌نامه را بخوانید و به دوستان و آشنایان بشناسانید. این مهم‌ترین و مؤثرترین کمک به حرکت مردم‌نامه است. ماندگاری و بالندگی مردم‌نامه در گرو همراهی و پشتیبانی شماست.

پشتیبانی از پویش مردم‌نامه👇

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

05 August 2026 14:48

♦️معرفی مقالات شمارۀ ۳۰ و ۳۱ فصلنامۀ مردم‌نامه
نظریه و روش: پرونده‌ای دربارۀ تاریخ‌نگاری سهراب یزدانی

📕رهایی روستاییان از تفرعن آیندگان؛ نگاهی به کتاب روستاییان و مشروطیت ایران

🖋محمدجواد عبدالهی، عضو هیئت‌علمی سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران.

🔸این مقاله به نقد و تحلیل کتاب روستاییان و مشروطیت ایران نوشتۀ سهراب یزدانی می‌پردازد و دیدگاه‌های یزدانی را در زمینۀ تاریخ‌نگاری اجتماعی بازتاب می‌دهد.

🔸عبدالهی معتقد است که سهراب یزدانی با تمرکز بر روستاییان و نقش آنها در جنبش مشروطه از دیدگاه سنتی مورخان فاصله گرفته است و اهمیت تاریخ‌نگاری سهراب یزدانی را نیز در همین می‌داند که توانسته است بخشی از فرودستان و گروه‌های حاشیه‌ای را در روایت تاریخ ملی جدید ایران ادغام کند.

🔸متن کامل مقاله را در فصلنامۀ مردم‌نامه بخوانید.

📕مردم‌نامه را بخوانید و به دوستان و آشنایان بشناسانید. این مهم‌ترین و مؤثرترین کمک به حرکت مردم‌نامه است. ماندگاری و بالندگی مردم‌نامه در گرو همراهی و پشتیبانی شماست.

پشتیبانی از پویش مردم‌نامه👇

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

05 August 2026 10:09

♦️معرفی مقالات شمارۀ ۳۰ و ۳۱ فصلنامۀ مردم‌نامه
نظریه و روش: پرونده‌ای دربارۀ تاریخ‌نگاری سهراب یزدانی

📕بازاندیشی تاریخ مشروطه: میراث علمی سهراب یزدانی

🖋سیمین فصیحی، دانشیار گروه تاریخ دانشگاه الزهرا.

🔸نویسنده در این مقاله به بررسی میراث علمی سهراب یزدانی می‌پردازد که به دوری از تاریخ‌نگاری رسمی شناخته شده است. ازاین‌رو، به ویژگی‌های این نوع تاریخ‌نگاری در آثار سهراب یزدانی اشاره می‌کند و معتقد است که یزدانی از توصیف صرف وقایع فراتر رفته است و به تحلیل‌ عمیق رویدادها به‌ويژه مشروطه پرداخته است.

🔸بنابراین، بخش چشمگیری از میراث علمی یزدانی به بازاندیشی تاریخ مشروطۀ ایران از طریق تحلیل آثار احمد کسروی اختصاص دارد. میراث علمی سهراب یزدانی، با نگاهی جامع و چندوجهی به تاریخ مشروطه ابعاد جدیدی از این انقلاب را آشکار کرده است. او با تأکید بر نقش فراموش‌شدۀ دهقانان و طبقات کمتردیده‌شده تاریخ را بافتی از تعاملات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی می‌داند.

🔸نویسنده در ادامۀ مقاله به دیگر مشخصه‌های تاریخ‌نگاری سهراب یزدانی می‌پردازد و پایبندی به روش‌های علمی را یکی از ويژگی‌های بارز آن می‌داند که درک عمیق‌تر پیچیدگی‌های تاریخی و جامعه‌شناسی را ممکن می‌کند.

🔸متن کامل مقاله را در فصلنامۀ مردم‌نامه بخوانید.

پشتیبانی از پویش مردم‌نامه👇

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

05 August 2026 08:10

♦️مروری بر مقالات شمارهٔ ۳۰ و ۳۱ فصلنامهٔ مردم‌نامه

به‌مناسبت یکصدوبیستمین سالگرد انقلاب مشروطه

🔸صدور فرمان مشروطه در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ / ۲۴ جمادی‌الثانی ۱۳۲۴ بی‌تردید رخدادی دوران‌ساز و لحظه‌ای سرنوشت‌ساز در تاریخ مردم ایران است؛ رخدادی که زمینه‌ساز چرخش‌های مفهومی و دگرگشت‌های ساختاری در ذهنیت جمعی ایرانیان شد و لحظه‌ای بازگشت‌ناپذیر در تجربۀ تجدد سیاسی این ملت. یکی از مورخان برجسته‌ای که به تبیین و بازخوانی انتقادی جنبه‌های مختلف این تجربه، به‌ویژه از چشم‌انداز تاریخ مردم، پرداخته سهراب یزدانی است. نظر به فرارسیدن صدوبیستمین سال انقلاب مشروطه و اینکه مردم‌نامه پیش از این در شمارۀ ۳۰ و ۳۱ پرونده‌ای ویژه را به تاریخ‌نگاری ایشان تخصیص داده است، این یادمان فرخنده را غنیمت می‌دانیم تا مروری به مقالات این پرونده داشته باشیم.

✍جواد مرشدلو، استادیار تاریخ و عضو هیئت‌علمی دانشگاه تربیت مدرس، ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

/channel/mardomnameh

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

04 August 2026 18:01

ادامهٔ یادداشت👆

🔸یکی از مسائل مهم دیگر، فرهنگ ترس از نام بردن و صحبت صریح دربارۀ مشکلات است. گاه به‌دلیل نگرانی از ناراحت‌شدن افراد یا پیامدهای احتمالی، مسائل واقعی به‌شکل کلی و مبهم مطرح می‌شوند، اما آسیب‌شناسی واقعی نیازمند شفافیت، مسئولیت‌پذیری و گفت‌وگوی مستقیم است. وقتی دربارۀ مشکلات رشتۀ تاریخ سخن می‌گوییم، باید بتوانیم دربارۀ مصادیق، روش‌ها و ساختارها نیز صحبت کنیم. یکی از پرسش‌های اساسی این است که چند نفر از استادان تاریخ حاضرند در کلاس یک استاد جامعه‌شناسی، علوم سیاسی یا رشته‌ای دیگر بنشینند و دوباره فرایند بازآموزی مفاهیم، بازنگری در مباحث پایه و یادگیری دوباره را تجربه کنند؟ چند نفر حاضرند برای مدتی جایگاه دانشجو را تجربه کنند؟ این مسئله فقط مربوط به تاریخ نیست، بلکه چالشی گسترده در بسیاری از رشته‌های علوم انسانی است. شاید لازم باشد برای مدتی کوتاه، تمرکز صرف بر مقاله‌نویسی، ارتقاهای علمی و تولید کمّی آثار پژوهشی را کنار بگذاریم و بیشتر به مسائل بنیادی آموزش، رابطۀ استاد و دانشجو و کیفیت انتقال دانش بپردازیم.

🔸رشتۀ تاریخ بیش از هر چیز، به دانشگاهی زنده، شفاف و پرسشگر نیاز دارد؛ دانشگاهی که در آن نه استاد از پرسش دانشجو هراس داشته باشد و نه دانشجو از بیان نقد و پرسش خودداری کند. دانشگاه زمانی معنا پیدا می‌کند که همۀ افراد، فارغ از عنوان و جایگاه، خود را بخشی از یک جامعۀ علمی مشترک بدانند نه افسران و کارکنان یک کشتی جدا از هم، بلکه اعضای یک کشتی که مقصد آن فهم بهتر گذشته، شناخت دقیق‌تر حال و تولید دانش برای آینده است.

✍امید اخوی، دانش‌آموختهٔ دکتری تاریخ ایران، دانشگاه شیراز، ۱۳ مرداد ۱۴۰۵.

/channel/mardomnameh

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

04 August 2026 11:45

🔵 با حضور پژوهشگران تاریخ معاصر
نشست «بازخوانی مشروطه در افق ایران امروز» برگزار می‌شود

🔹 نشست «بازخوانی مشروطه در افق ایران امروز» با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران تاریخ معاصر، شنبه ۱۷ مردادماه ۱۴۰۵ در اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار می‌شود. در این نشست، تجربه تاریخی مشروطه و نسبت آن با مسائل ایران امروز مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد.

🔹 سیدهاشم آقاجری، داریوش رحمانیان، علیرضا ملائی توانی و محمد بی‌طرفان، سخنرانان این برنامه هستند. این نشست به همت گروه تاریخ و باستان‌شناسی خانه اندیشمندان علوم انسانی و با همکاری انجمن ایرانی تاریخ و اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار می‌شود.

🗓 شنبه ۱۷ مردادماه ۱۴۰۵
⏰ ساعت ۱۷
📍 اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

#سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

🆔 @nali_ir

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

04 August 2026 09:46

خانهٔ توسعهٔ آذربایجان برگزار می‌کند:

یکصدوبیستمین سالگرد نهضت مشروطهٔ ایران

        نهضت مشروطه؛ قانون و آزادی

سخنرانان
🔸مقصود فراستخواه
🔸داریوش رحمانیان
🔸عباس قدیمی

🔹مدیر نشست: باقر صدری‌نیا

🕔چهارشنبه، ۱۴ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷
📍تالار پتروشیمی تبریز

♦️امکان پخش زندهٔ این برنامه به‌صورت هم‌زمان در آپارت و صفحهٔ خانهٔ توسعهٔ آذربایجان فراهم شده است.

🔗https://www.aparat.com/khanetoseeazarbaijan/live

/channel/mardomnameh

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

03 August 2026 13:24

♦️پروژکتورهای خاموش؛ رنج، استیصال و تسلیم در دانشگاه

🔸در مورد دانشگاه و آموزش تاریخ حرف‌های بسیاری می‌توان زد. من نیز مانند بسیاری دیگر از دانشجویان تاریخ تجربه‌هایی دارم که هرکدام می‌تواند گوشه‌ای از بحران‌های موجود در دانشگاه را به نمایش بگذارد. البته اصلاً قصد سیاه‌نمایی ندارم. من هویتم را مدیون دانشگاه هستم. با آنکه از خانواده‌‌ای دانشگاهی می‌آیم، تا زمانی‌که پا در دانشگاه (برای من دانشگاه تهران) نگذاشته بودم بسیار سردرگم و پریشان بودم. دانشگاه مرا مانند بسیاری دیگر، از هر نظر تغذیه می‌کند و من با زیست دانشجویی‌ام، دانشگاهم، هم‌کلاسی‌هایم و استادانم روزگار می‌گذرانم. بنابراین، سخنان پیش‌رو را به‌پای ناراحتی‌ام از دانشگاه و دانشگاهی‌ها نگذارید، بل پای بی‌توجهی آنانی بگذارید که نمی‌گذراند دانشگاه و دانشگاهی نفس بکشد و شاید اصولاً دانشگاه را خطر می‌دانند.

🔸گمان می‌کنم بسیاری از استادان و دانشجویان تاریخ دانشگاه تهران با من هم‌عقیده باشند که محمدباقر وثوقی، استاد بزرگوار و شایستهٔ مطالعات خلیج‌فارس، از گرانمایه‌ترین سرمایه‌های گروه‌اند، اما این استاد جدا از آن مهر و احترام و علم بسیار چه دارد؟ وثوقی مزین به مهارت‌هایی است که در کمال تعجب در عصر ما همچنان نایاب است و آن استفاده از برنامه‌ها و نرم‌افزار‌های بعضاً ساده برای هرچه بهتر فهمیدن تاریخ است. او برای کلاس‌هایش نقشه می‌کشد، ساعت‌ها در گوگل‌ارث می‌گردد و نقاطی را که به آنها، چه در واقعیت و چه در لابه‌لای متون، سفر کرده است به دیدگان مخاطب می‌رساند. در این میان، اما استادی چون او مکرراً به‌علت خراب بودن پروژکتورها، وصل نشدن، نبودن سیم رابط و از این دست مشکلات به‌ظاهر ساده رنج می‌کشد. من این رنج را بارها دیده‌ام. شاید استاد به‌جهت فروتنی و تواضع هرگز چیزی نگوید، اما دانشجو می‌فهمد که وقتی زمان کلاس می‌گذرد او تا چه میزان ناراحت می‌شود. بعد هم از دانشجویان می‌خواهد که «لطفاً» بیشتر از وقت معمول در  کلاس بمانند تا مبحثی جا نماند.

🔸من نیز بشخصه بارها‌و‌بارها از این موضوع رنج کشیده‌ام. در دوران کارشناسی، تلاش می‌کردم برای درس‌هایم ارائه داشته باشم. چون این ارائه‌ها مرا مجبور می‌کرد که در مورد یک موضوع تخصصی در آن درس وقت بگذارم و مطالعه کنم. شاید برخی از هم‌کلاسی‌های دوران کارشناسی به‌جهت همین ارائه‌ها از دستم خسته هم شده بودند. اوایل، شوق آن را داشتم که پرده‌نگار (پاورپوینت) درست کنم، نقشه و عکس نشان دهم، فیلم و موسیقی مربوط به آن واقعه یا رخداد تاریخی را پخش کنم و حتی بروشور چاپ کنم. جز مورد آخر که به‌علت گرانی چاپ از ارائه‌هایم حذف شد، تمام موارد دیگر نیز آرام‌آرام از کارهای کلاسی‌ام، که قصد ارائه‌شان را در کلاس داشتم، حذف شدند. همه به‌خاطر اینکه ما در قرن ۲۱ در دانشگاه تهران، که شاید ثروتمندترین دانشگاه کشور باشد، هنوز مشکل پروژکتور داریم.

🔸من در این موضوع تنها نیستم. بارها از دوستانم هم شنیده‌ام که دیگر خسته شده‌اند از بس که این پروژکتورها در روز ارائه کار نکرده‌اند. فکر کنید تمام شب را نخوابید که ارائه‌‌ای درخور بدهید و ناگهان با این پیام مواجه شوید: «به‌علت مشکل پروژکتور، فایل را در گروه برایمان بفرستید.» در چنین محیطی، طبیعی است که حتی سرسخت‌ترین آدم‌ها به استیصال و تسلیم کشیده شوند و البته فردی چون محمدباقر وثوقی هرگز تسلیم نمی‌شود. او چون کوهستان‌هایی که دوست می‌دارد، نماد استواری و استقامت است و در مقابل رنج‌هایی بسیار بزرگ‌تر ایستاده است، اما برای آدم‌های معمولی‌ شاید همین نکات ریز بسیار مهم باشد.

🔸بنا بر این، نباید نقش پروژکتورهای کذایی و زیرساخت‌های فرسوده را نادیده بگیریم. همان‌گونه که محدودیت‌های اینترنتی پژوهشگر را فرسوده می‌کند، این‌ نوع از دشواری‌های به‌نظر کم‌اهمیت نیز استاد و دانشجو را مستأصل می‌کند و به این نقطه می‌رساند که گویا زندگی همین است دیگر.

✍سید صدرا موسوی دیزکوهی، دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران پس از اسلام، ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.

♦️در مردم‌نامه اصل بر آن است که از عنوان‌ها و لقب‌هایی مانند «استاد»، «دکتر» و ... استفاده نشود. این عنوان‌ها، که نویسنده در این یادداشت به کار برده‌اند، ویرایش و حذف شده‌اند.

/channel/mardomnameh

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

02 August 2026 20:16

خانهٔ توسعهٔ آذربایجان برگزار می‌کند:

یکصدوبیستمین سالگرد نهضت مشروطهٔ ایران

        نهضت مشروطه؛ قانون و آزادی

سخنرانان
🔸مقصود فراستخواه
🔸داریوش رحمانیان
🔸عباس قدیمی

🔹مدیر نشست: باقر صدری‌نیا

🕔چهارشنبه، ۱۴ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷
📍تالار پتروشیمی تبریز

/channel/mardomnameh

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

02 August 2026 17:16

دو رساله، دو روایت؛ منازعه‌ای بر سر جایگاه زنان در ایران قاجار


🎧 در مجموعه «پادکست‌های تاریخ دیروز»، فریما دستیار دانشجوی دکتری تاریخ ایران در دانشگاه تربیت مدرس، روایتی از یکی از مهم‌ترین منازعات فکری درباره جایگاه زنان در ایران دوره قاجار ارائه می‌کند.‎ این مجموعه با تکیه بر پژوهش‌های روح‌انگیز کراچی، به بررسی دو رسالۀ مشهور تأدیب النسوان و معایب الرجال می‌پردازد؛ آثاری که نه‌تنها بازتاب‌دهنده نگرش‌های جنسیتی عصر قاجار هستند، بلکه آغازگر یکی از نخستین گفت‌وگوهای مکتوب درباره نقد مناسبات جنسیتی در تاریخ ایران به شمار می‌آیند.‎


◽️در این پادکست، ضمن معرفی زمینۀ تاریخی نگارش این دو رساله، چگونگی شکل‌گیری گفتمان جنسیت در اواخر دوره قاجار، نسبت میان اخلاق، خانواده و اقتدار مردانه، و نیز پاسخ انتقادی بی‌بی‌خانم استرآبادی به ادبیات مردسالارانه بررسی می‌شود.‎ این روایت، با نگاهی تاریخی و تحلیلی، نشان می‌دهد که چگونه متون به ظاهر اخلاقی، در واقع اسناد مهمی برای فهم تاریخ اجتماعی و تاریخ جنسیت در ایران هستند.

📚رسالهٔ تأدیب النسوان یکی از شناخته‌شده‌ترین متون اخلاقی و تربیتی فارسی دربارهٔ زنان در دورهٔ قاجار است که احتمالاً در نیمهٔ دوم سدهٔ سیزدهم هجری قمری (دوران ناصرالدین‌شاه) نوشته شده است.‎ نویسندهٔ آن به‌طور قطعی شناخته نیست، هرچند در گذشته گاه آن را به یکی از شاهزادگان قاجار نسبت داده‌اند، اما این انتساب از نظر پژوهشگران قطعی نیست.‎ متن در قالب اندرزنامه‌ای مردانه تنظیم شده و هدف آن ارائهٔ الگوی «زن مطلوب» از منظر نظم پدرسالارانه است.‎


🖊در مقابل، رسالهٔ معایب الرجال پاسخی مستقیم و انتقادی به تأدیب النسوان به شمار می‌رود.‎ نویسندهٔ آن، بی‌بی خانم استرآبادی، از نخستین زنان روشنفکر ایران، با بهره‌گیری از همان قالب ادبی اندرزنامه، خطاب انتقادی را متوجه مردان می‌کند و بدین‌ترتیب ساختار استدلال متن نخست را وارونه می‌سازد.‎


◽️بر اساس تحلیل روح‌انگیز کراچی، این دو رساله را نباید صرفاً مجموعه‌ای از توصیه‌های اخلاقی دربارهٔ زنان و مردان دانست، بلکه باید آنها را بخشی از گفتمان جنسیت در ایران قاجاری تلقی کرد.‎ کراچی نشان می‌دهد که تأدیب النسوان در پی تثبیت اقتدار مرد در خانواده است و زن را موجودی معرفی می‌کند که باید از طریق اطاعت، سکوت، عفت، خانه‌داری و فرمان‌برداری از شوهر تربیت شود.‎ در این متن، خانواده به‌مثابه فضایی سلسله‌مراتبی تصور می‌شود که مرد در رأس آن قرار دارد و نظم اجتماعی از رهگذر انضباط زنان حفظ می‌شود.‎
در برابر، معایب الرجال صرفاً دفاعی احساسی از زنان نیست، بلکه نقدی اجتماعی و عقلانی بر همین نظم پدرسالارانه است.‎ استرآبادی با زبانی طنزآمیز و گاه هجوآلود، تناقض‌های اخلاقی مردان را آشکار می‌کند و استدلال می‌کند مردانی که خود گرفتار جهل، تنبلی، چندهمسری، خشونت، اسراف و بی‌مسئولیتی‌اند، صلاحیت اخلاقی لازم برای تأدیب زنان را ندارند.‎ از این منظر، او معیارهای اخلاقی را به‌صورت برابر بر هر دو جنس اعمال می‌کند و مشروعیت اقتدار مطلق مردانه را به چالش می‌کشد.‎


◽️روح‌انگیز کراچی تأکید می‌کند که اهمیت معایب الرجال بیش از آنکه در طرح صریح برابری حقوق زن و مرد باشد، در تغییر موقعیت سخن‌گویی است.‎ برای نخستین بار یک زن ایرانی از جایگاه «موضوع تربیت» خارج شده و به «فاعل نقد» تبدیل می‌شود.‎ به تعبیر او، استرآبادی زبان اندرزنامه‌های مردانه را تصاحب می‌کند و همان ابزار بلاغی را علیه صاحبان آن به کار می‌گیرد.‎ بنابراین، این رساله را باید یکی از نخستین نمونه‌های شکل‌گیری خودآگاهی زنانه در ادبیات فارسی دانست.‎

کراچی همچنین نشان می‌دهد که هر دو رساله محصول شرایط اجتماعی و فرهنگی اواخر دورهٔ قاجار هستند؛ دورانی که با گسترش آموزش جدید، آشنایی با اندیشه‌های نو و آغاز مباحث مربوط به اصلاح جامعه، مسئلهٔ خانواده و جایگاه زنان به یکی از موضوعات مهم تبدیل شده بود.‎ از این رو، تأدیب النسوان و معایب الرجال نه صرفاً دو متن ادبی، بلکه اسنادی تاریخی‌اند که منازعه بر سر تعریف نقش‌های جنسیتی و اقتدار در خانواده را بازتاب می‌دهند.‎
در مجموع، از منظر روح‌انگیز کراچی، تأدیب النسوان نمایندهٔ گفتمان تثبیت‌کنندهٔ نظم مردسالار و اخلاق سنتی است، در حالی که معایب الرجال نخستین پاسخ نظام‌مند زنانه به این گفتمان محسوب می‌شود؛ پاسخی که با استفاده از همان زبان و قالب ادبی، مشروعیت اقتدار مردانه را مورد پرسش قرار می‌دهد و آغازگر نوعی نقد جنسیتی در ادبیات و اندیشهٔ اجتماعی ایران به شمار می‌آید.‎

📌محتوای کامل را می‌توانید در کانال یوتیوب موسسۀ «تاریخ دیروز» در آدرس زیر ببینید و بشنوید:
📎لینک دسترسی به پوشۀ تصویری پادکست



@Dirooz_history

#معایب_الرجال
#تأدیب_النسوان
#تاریخ_جنسیت
#تاریخ_قاجار
#تاریخ_زنان_ایران
#پادکست_تاریخ

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

01 August 2026 20:41

✅ آسیب‌شناسی رشتۀ تاریخ از دیدگاه دانشجویان تاریخ

🔗 https://youtu.be/zuJe0yT-Zic?si=eA9LFcuR8vbVqDVl

🔗 https://www.aparat.com/v/sbf4hkq

حاضران این نشست:
• متین حسین‌زاده، دانشجوی دکتری تاریخ باستان، دانشگاه تهران

• فریما دستیار، دانشجوی دکتری تاریخ ایران پس از اسلام، دانشگاه تربیت مدرس

• امید غیاثی، دانش‌آموخته دکتری تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران

• ابوالفضل کورش‌طلب، دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران پس از اسلام، دانشگاه تربیت مدرس

• محمدمهدی رئیسی، دانشجوی دکتری تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران (مجری نشست و تهیه‌کنندۀ فیلم نشست)

📌 مردم‌نامه را در یوتیوب و آپارات دنبال کنید و با بازنشر و پسند ویدیوها از ما پشتیبانی کنید.

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

08 August 2026 19:02

عصر یکشنبه‌های بخارا

پانزدهمین عصر یکشنبه‌های مجلۀ بخارا با همکاری کتابفروشی دبا و انتشارات نگارستان اندیشه اختصاص یافته است به نقد و بررسی کتاب «استراتژی کلان ایران» تألیف ولی نصر، ترجمهٔ حامد کاظم‌زاده و حسین قاجری با موضوع تاریخ سیاسی نیم قرن اخیر ایران به تازگی منتشر شده است. این مراسم در ساعت پنج عصر  یکشنبه هجدهم امرداد ۱۴۰۵ در محل کتابفروشی دبا با سخنرانی حبیب‌الله فاضلی، احمد بستانی، ولی نصر (ویدیویی) و علی دهباشی برگزار می‌شود.
کتاب استراتژی کلان ایران، سال پیش و درست در میان جنگ دوازده روزه در آمریکا منتشر شد و می‌تواند ریشه‌ها و عوامل جنگ امروز و مواجهه ایران با آمریکا را نشان دهد.
ولی نصر تاریخ سیاسی ایران را به شیوه‌ای جدید بررسی می‌کند تا نشان دهد که چگونه، ذیل حکومت دینی و ایدئولوژی اسلامی، ایران امروز یک استراتژی بزرگ را با هدف تأمین امنیت داخلی کشور و تثبیت جایگاه خود در منطقه و جهان دنبال می‌کند. نصر ریشه‌های دیدگاه استراتژیک ایران را در تجربیات آن در چهار دهه گذشته از جنگ با عراق و متعاقباً تحریم ایران توسط آمریکا، دنبال می‌کند.

میدان نیاوران، خیابان پور ابتهاج، پلاک ۲۱۰، خانۀ کتاب دبا

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

07 August 2026 14:27

صوت گفتار داریوش رحمانیان
دربارۀ «شریعتی شیاد»؟!

ویدیو در یوتیوب

https://youtu.be/J9xnY63P7qY?si=toknUmtOmGs2hckZ

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

07 August 2026 07:59

📢 مدرسه‌ی نوروزگان برگزار می‌کند:
درس‌گفتار «فوکو برای مورخان و تاریخ‌پژوهان»

🔹داریوش رحمانیان

🔸زمان و مکان برگزاری دوره به‌زودی اعلام خواهد شد.

🔸این درس‌گفتار‌های طی سه جلسه و به‌صورت حضوری و برخط (آنلاین) برگزار می‌شود. برای شرکت در این جلسات لازم است تا در سایت مدرسه‌ی نوروزگان ثبت‌نام کنید.
https://nowruzgan.com/school/

#درس_گفتار #داریوش‌_رحمانیان
@asmaaneh

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

06 August 2026 12:55

✅ آیا دوران قاجاریه عصر بی‌خبری بود؟
گفتاری از داریوش رحمانیان

🔗 https://youtu.be/0CJP4NDB4T4?si=aFwsBiRrHTIclfZK

🔗 https://www.aparat.com/v/uiwrr81

تهیه‌کننده: علیرضا پورحسین، دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس

📌 مردم‌نامه را در یوتیوب و آپارات دنبال و با بازنشر و پسند ویدیوها از ما پشتیبانی کنید.

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

05 August 2026 17:08

♦️معرفی مقالات شمارۀ ۳۰ و ۳۱ فصلنامۀ مردم‌نامه
نظریه و روش: پرونده‌ای دربارۀ تاریخ‌نگاری سهراب یزدانی

📕روایتگر بی‌صدایان

🖋توران طولابی، عضو هیئت‌علمی گروه تاریخ دانشگاه لرستان.

🔸این مقاله به تحلیل کارنامۀ پژوهشی سهراب یزدانی می‌پردازد و او را چهرۀ شاخصی در تاریخ‌نگاری مردم‌گرا در میان مورخان معاصر ایران می‌داند.

🔸طولابی تأکید می‌کند که سهراب یزدانی به‌درستی به تاریخ فرودستان و نقش توده‌های مردم در جنبش‌های اجتماعی معاصر توجه دارد و ریشۀ این رویکرد را در مطالعات وی در انگلستان و آشنایی‌اش با مورخان چپ‌گرا می‌داند.

🔸در ادامه، به مؤلفه‌های بارز کارنامۀ تاریخ‌نگاری یزدانی مانند روایت تاریخ از دیدگاه فرودستان، پرهیز از تعمیم‌های کلی و روشمندی تحقیق پرداخته می‌شود تا نشان دهد که یزدانی چگونه با روایتگری بی‌صدایان جایگاه خود را به‌عنوان جدی‌ترین پژوهشگر مشروطۀ ایران تثبیت کرده است.

🔸متن کامل مقاله را در فصلنامۀ مردم‌نامه بخوانید.

📕مردم‌نامه را بخوانید و به دوستان و آشنایان بشناسانید. این مهم‌ترین و مؤثرترین کمک به حرکت مردم‌نامه است. ماندگاری و بالندگی مردم‌نامه در گرو همراهی و پشتیبانی شماست.

پشتیبانی از پویش مردم‌نامه👇

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

05 August 2026 12:39

♦️معرفی مقالات شمارۀ ۳۰ و ۳۱ فصلنامۀ مردم‌نامه
نظریه و روش: پرونده‌ای دربارۀ تاریخ‌نگاری سهراب یزدانی

📕سهراب یزدانی و خوانش تراژیک از تجربۀ مشروطیت
🖋جواد مرشدلو، استادیار گروه تاریخ دانشگاه تربیت‌مدرس.

🔸نویسنده در این مقاله به بررسی تاریخ‌نگاری سهراب یزدانی می‌پردازد و او را راوی اصلی اولین تجربۀ تجدد سیاسی ایران، یعنی انقلاب مشروطه، می‌داند که در آثار خود به سویه‌های انقلابی مشروطه و موانع جدی آن اشاره می‌کند.

🔸رویکرد و روش‌شناسی یزدانی در تاریخ‌نگاری مشروطه مؤلفۀ دیگری است که در این مقاله به آن پرداخته می‌شود. سهراب یزدانی با تأکید بر تاریخ سیاسی روایتی از مشروطه ارائه می‌دهد که فراتر از صرف اندیشه و ایدئولوژی به نقش توده‌های مردمی می‌پردازد. او معتقد است که با وجود محدودیت منابع می‌توان تبیین‌های کارآمد و روشمند از تاریخ معاصر ایران ارائه داد.

🔸 سهراب یزدانی تاریخ معاصر ایران را صحنۀ نمایشی تراژیک می‌داند که در آن مردم به‌عنوان قهرمانان آرمانی همواره در برابر ائتلاف نامیمون استبداد، ریاکاری و ارادۀ خارجی مستعد به خاک افتادن هستند.

🔸 متن کامل مقاله را در فصلنامۀ مردم‌نامه بخوانید.

📕مردم‌نامه را بخوانید و به دوستان و آشنایان بشناسانید. این مهم‌ترین و مؤثرترین کمک به حرکت مردم‌نامه است. ماندگاری و بالندگی مردم‌نامه در گرو همراهی و پشتیبانی شماست.

پشتیبانی از پویش مردم‌نامه👇

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

05 August 2026 08:35

♦️معرفی مقالات شمارۀ ۳۰ و ۳۱ فصلنامۀ مردم‌نامه
نظریه و روش: پرونده‌ای دربارۀ تاریخ‌نگاری سهراب یزدانی

📕کودتاهای ایران: کندوکاوی در یک تاریخ‌نگاری متفاوت
🖋محمدعلی اکبری، استاد تاریخ دانشگاه شهیدبهشتی.

🔸این مقاله، سخنرانی محمدعلی اکبری در نشست «بررسی کارنامۀ تاریخ‌نگاری سهراب یزدانی» است که به تحلیل کتاب کودتاهای ایران اثر سهراب یزدانی می‌پردازد.

🔸نویسنده در این مقاله به ویژگی‌های موضوع‌شناسی و روش‌شناسی این کتاب می‌پردازد و آن را نوعی تاریخ‌نگاری متفاوت برمی‌شمارد. همچنین، به الگوی کودتاهای ایران از نظر سهراب یزدانی اشاره می‌کند و نشان می‌دهد یزدانی چگونه با خوانش انتقادی نظریه‌های مرسوم الگوی مدنظر خود را برای کودتاهای ایران ارائه می‌دهد.

🔸در ادامه، این کتاب را نمونۀ پرارجی می‌داند که اثبات می‌کند امکان استفاده از مفاهیم و نظریه برای تبیین موضوع‌های تاریخی بدون تعمیم‌های کلی وجود دارد.

🔸متن کامل مقاله را در فصلنامۀ مردم‌نامه بخوانید.

📕مردم‌نامه را بخوانید و به دوستان و آشنایان بشناسانید. این مهم‌ترین و مؤثرترین کمک به حرکت مردم‌نامه است. ماندگاری و بالندگی مردم‌نامه در گرو همراهی و پشتیبانی شماست.

پشتیبانی از پویش مردم‌نامه👇

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

04 August 2026 19:03

✅ اسلام و تشیع با خودکامگی سازگار نیستند!

📌 برشی از گفتار داریوش رحمانیان در نقد کتاب «مشروطۀ ایرانی» تألیف ماشاءالله آجودانی

https://youtube.com/shorts/NK5vSBWHfoM?si=fNWH56GrdrGOxep_

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

04 August 2026 18:00

♦️ما و مسائل رشتۀ تاریخ؛ از فاصلۀ استاد و دانشجو تا ضرورت بازاندیشی در دانشگاه

🔸در یک کشتی بزرگ، معمولاً اتاق افسران، محل زندگی کارکنان و فضاهای جداگانه‌ای برای گروه‌های مختلف وجود دارد، اما دانشگاه نباید چنین ساختاری داشته باشد. دانشگاه نباید مجموعه‌ای از اتاق‌های جدا از هم، دیوارهای نامرئی و فاصله‌های تثبیت‌شده میان افراد باشد. اگر دانشگاه قرار است محل تولید دانش و گفت‌وگو باشد، باید فضایی باشد که در آن همۀ افراد، فارغ از عنوان و جایگاه، امکان حضور، پرسش و نقد داشته باشند. مسئلۀ دانشگاه، برداشتن همین دیوارهای نامرئی است. دیوارهایی که گاه میان استاد و دانشجو، میان گروه‌های آموزشی و میان نسل‌های مختلف دانشگاهی ایجاد می‌شود. دانشگاه واقعی جایی است که هیچ اتاقی تاریک و بسته نباشد و هیچ صدایی به‌دلیل جایگاه علمی یا عنوان رسمی نادیده گرفته نشود.

🔸فیلم نشست «آسیب‌شناسی رشتۀ تاریخ» را، که در روزهای گذشته در کانال مردم‌نامه منتشر شد، با دقت دیدم. پیش از هر چیز، باید از تلاش این مجموعه برای طرح مسائل کمتردیده‌شده در حوزۀ تاریخ و ایجاد فضایی برای گفت‌وگو تشکر کرد. پرداختن به مشکلات رشتۀ تاریخ اقدامی ضروری و ارزشمند است، اما همین نشست نیز نشانه‌هایی از برخی مشکلات موجود در فضای دانشگاهی را آشکار می‌کند.

🔸یکی از نکات تأمل‌برانگیز، کیفیت ثبت و انتشار این نشست است. در بسیاری از برنامه‌هایی که استادان سخنران اصلی هستند، کیفیت تصویر، صدا و امکانات فنی بهتر است، اما در این نشست به نظر می‌رسید که دوربین یا تلفن همراهی در گوشه‌ای قرار گرفته و کیفیت صدا و تصویر چندان مناسب نیست. صحبت‌های برخی دانشجویان به‌خوبی شنیده یا دیده نمی‌شود. اگر قرار است صدای دانشجویان شنیده شود، باید همان توجه و کیفیتی که برای ثبت سخنان استادان اختصاص داده می‌شود برای دانشجویان نیز وجود داشته باشد.

🔸اما مسئلۀ اصلی فراتر از کیفیت یک فیلم یا یک نشست است. پرسش اساسی این است: آیا فقط دانشجو باید مهارت‌های جدید یاد بگیرد؟ آیا استادان نیز نیازمند بازآموزی و یادگیری مداوم نیستند؟ در دانشگاه‌های ایران پس از استخدام هیئت‌علمی و طی‌شدن مراحل اولیۀ ارتقای مرتبه، ممکن است یک استاد برای چندین دهه در ساختار دانشگاه باقی بماند، اما آیا این مسیر نباید همراه با بازآموزی مستمر، آشنایی با روش‌های جدید پژوهش، فناوری‌های نوین آموزشی و بازنگری در شیوه‌های تدریس باشد؟ دانشگاه نمی‌تواند فقط از دانشجو انتظار تغییر، یادگیری و کسب مهارت‌های تازه داشته باشد، در‌حالی‌که استادان خود از فرایند یادگیری دوباره فاصله گرفته باشند. آموزش عالی زمانی پویا خواهد بود که همۀ اعضای آن، از دانشجو تا استاد، خود را همچنان در مسیر یادگیری بدانند.

🔸در رشته‌هایی مانند تاریخ، علوم سیاسی و باستان‌شناسی، مسئلۀ ارتباط با دانش جهانی اهمیت ویژه‌ای دارد. باید پرسید چند درصد از استادان این رشته‌ها تسلط کافی به زبان انگلیسی یا زبان‌های علمی دیگر دارند؟ چند نفر قادرند منابع جدید جهانی را بدون واسطه مطالعه کنند؟ چه میزان از دروس تخصصی، که با عنوان منابع خارجی معرفی می‌شوند، بر پایۀ تسلط عمیق استاد بر آن حوزه ارائه می‌شوند و چه میزان صرفاً به انتخاب چند متن و انتقال آنها محدود می‌شود؟ این پرسش‌ها به معنای نادیده‌گرفتن تلاش‌های ارزشمند بسیاری از استادان نیست، بلکه هدف، طرح یک مسئلۀ ساختاری است: اینکه چگونه می‌توان دانشگاه را به محیطی پویا، به‌روز و گفت‌وگومحور تبدیل کرد.

/channel/mardomnameh

ادامهٔ یادداشت👇

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

04 August 2026 11:31

♦️به‌مناسبت یکصدوبیستمین سال امضای فرمان مشروطیت

         مشروطه و اندیشۀ توسعه در ایران

سخنرانان
🔸کاظم موسوی بجنوردی
🔸منصوره اتحادیه
🔸مصطفی محقق‌داماد
🔸احمد مسجدجامعی
🔸علی بهرامیان
🔸نصرالله صالحی
🔸داریوش رحمانیان
🔸اسماعیل حسن‌زاده
🔸حسن حضرتی
🔸علیرضا ملایی توانی
🔸عباس قدیمی قیداری
🔸جواد مرشدلو
🔸گودرز رشتیانی

🔹دبیر علمی: اسماعیل شمس

🕕یکشنبه، ۱۸ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵
📍نیاوران، کاشانک، شمارهٔ ۲۱۰، مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی

/channel/mardomnameh

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

04 August 2026 08:45

مشروطیّت یکصدوبیست ساله ایران: تجربه ناکام یا تجربه ناتمام؟
جواد عبّاسی                                                                          
13مرداد 1405
/channel/historyandlife
امسال (مرداد 1405) مشروطیّت ایران صدوبیست ساله شده است. در باب انقلاب مشروطه ایران و دستاوردهای آن بسیار گفته و نوشته شده است و دیدگاه‌های گوناگونی در میان است. برخی آن را برگی از کارنامه افتخارات ایران و ایرانیان در مقایسه با بسیاری از کشورها و ملّت‌ها، بخصوص در جهان اسلام و آسیا دانسته‌اند و برخی به آن به دیده یک تجربه ناکام نگریسته‌اند؛ برخی، با نگرشی کوتاه‌مدّت، آن را تجربه‌ای تمام شده و ناکام در نظر گرفته‌اند و برخی با نگاه بلندمدّت، آن را تجربه‌ای ‌ناتمام و همچنان در جریان دانسته‌اند. وضعیّت اسف‌بار کنونی اداره کشور و ضرورت گذر از آن نیز پرسش‌ها در مورد نسبت این وضعیّت با میراث مشروطیّت و بازخوانی آن را ضروری و برجسته‌تر کرده است. در این میان آنچه با نگاهی تاریخی و در نظر داشتن موقعیّت خاص جغرافیایی -- تاریخی ایران  (و تأثیرات جدّی تحولات جهانی) و تجربه‎های ناگزیر سیاسی – اجتماعی و فرهنگی داخلی می‌توان گفت این است که تأخیر در عملی شدن کامل آرمان‌های مشروطیّت (حاکمیّت واقعی مردم، آزادی‌های اجتماعی، عدالت و ...) در ایران تا حدّ زیادی قابل درک است؛ مشروطیّت ایرانی برای چند دهه به تواتر دچار خودکامگی سیاسی شد (از جمله در دهه‌های 1310 و 1350-1340) و سپس در نیم قرن اخیر در دام خودکامگی مذهبی (مشروعه‌گرایی) افتاد و زمین‌گیر شد. در چنین شرایطی است که می‌توان با پشت سر گذاشتن این تجربه‌های گاه پرهزینه و حتی خون‌بار (آخرین مورد، کشتار هزاران نفر از مردم در دی‌ماه 1404 و جنگ پیامد آن) و با نگرشی روندی- تکاملی، دست‌مایه‌ای برای گام برداشتن در مسیر عملی شدن آرمان‌های بنیادین مشروطیّت فراهم آورد. براساس تجربه تاریخی پسامشروطه، افزایش آگاهی ملّی، مدارای فکری و دوری گزیدن از هیجانات و احساسات در کنشگری‌های سیاسی – اجتماعی می‌تواند در طی سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر این مسیر راهگشا باشد.
 
مشروطیّت در کانال تاریخ و زندگی:
آیا تاریخ تکرار می‌شود؟؟ / اسفند 1400:
/channel/historyandlife/783
انقلاب مشروطیّت و کارنامه آن در کتاب درسی تاریخ معاصر ایران چاپ سال 1378 (کتابی که تنها برای یک بار چاپ شد) / مرداد 1402:
/channel/historyandlife/1816
مرداد پرحادثه و مسئولیّت تاریخی ایرانیان / 28 مرداد 1403:
/channel/historyandlife/2602
مرداد، مشروطه، شیخ فضل‌الله نوری و امروز ما / مرداد 1404:
/channel/historyandlife/3398
 
#مشروطیت
#نگرش‌ها
#درس‌های‌تاریخی

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

03 August 2026 07:57

✅ انقلاب مشروطه بر سر چه مسائلی بود؟

برشی از گفت‌وگوی پارسال مردم‌نامه با سیدهاشم آقاجری با موضوع نقد کتاب «مشروطۀ ایرانی»

https://youtube.com/shorts/GRp1jVxnmR0?si=-C-kcxIdLhK6SQr1

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

02 August 2026 19:23

پیاده‌روی اربعین و زائر «ایرانی» بودن
جواد عبّاسی
31 مرداد 1404

موضوع پیاده‌روی اربعین در سال‌های اخیر به یکی از موضوعات سیاسی – اجتماعی و رسانه‌ای برجسته در میان ایرانیان تبدیل شده است. اگرچه به نظر می‌رسد برای بیشتر ایرانیان جنبه‌های گوناگون این حرکت نمادین (از «باورمندی شخصی» تا «سیاسی بودن») کمابیش شناخته شده است، نگاهی تاریخی و هویّتی به موضوع نیز می‌تواند در انگیزه‌شناسی در این مورد و تفکیک سره از ناسره در «ایرانی» بودن باورمندان و دستگاه سیاسی ایران کمک کند. پیوند تاریخی ایران و تشیع از موضوعاتی است که در انبوهی از مقالات و کتاب‌ها به آن پرداخته شده است و تعبیری مانند «اسلام ایرانی» هم بر همین مبنا رایج شده است. صرف‌نظر از نگرش‌های افراطی و تفریطی به این پیوند، که از برساخته بودن کامل تشیّع توسط ایرانیان تا انکار هرگونه رابطه میان «ایرانیّت» و «تشیّع» را در بر می‌گیرد، می‌توان مدعی شد که این پیوند آشکار و غیرقابل انکار است. براین اساس میزان توجه هر زائر «ایرانی»به نمادهای ایرانی در عراق و عتبات (از ایوان مدائن تا آرامگاه کسانی مانند خواجه نصیرالدّین توسی، امیرکبیر و شاهان ایران) می‌تواند عیار «ایرانی بودن» او را نشان دهد. در مورد دستگاه سیاسی ایران هم میزان توجه آن به این نمادها در گذشته و حال (که واژه «ایران» در ادبیات حکومتی برجستگی یافته است)، میزان ایران‌مداری آن در گذشته، حال و آینده را قابل راستی‌آزمایی خواهد کرد. در این میان توجه زائران و حکومت به ایوان‌مدائن می‌تواند اهمیّت نمادین برجسته‌تری داشته باشد. جایی که حتی مغولان با انتخاب بغداد به عنوان یکی از پایتخت‌های زمستانی خود و بازگرداندن آن به «ایران‌شهر» متوجه شکوه و هویّت‌بخشی آن شده بودند. ابوالقاسم کاشانی مورخ اواخر دوره ایلخانی در گزارش یکی از سفرهای سلطان محمد اولجایتو به بغداد (سال 709 ه.ق)، با اشاره به دوره هلاکوخان چنین نوشته است:
«روز دوشنبه بيست‌وهفتم جمادى‌الآخر وصول رايات همايون به حدود بغداد و نزول به شهر مداين و به تفرج و تماشاى ايوان كسرى و تفكر نمودن و اعتبار حال و انزجار از آمال خود گرفتن. هولاكوخان به چاغ [در دوره] دولت خود به تفرج ايوان كسرى مبادرت نمود و "سه بار طاق را زانو زد" و به خواجه نصيرالدّين طوسى رحمه‌اللّه مى‌گويد: بسيار نظرهاى بزرگان و مردان خداى برين طاقِ بى‌جفت آمده باشد، به مدت هزار سال. زانو براى آن نظرها مى‌زنم.» (کاشانی، تاریخ اولجایتو، 1348، ص 87).
#ایرانی‌بودن
#زیارت
#طاق‌کسری
#ایوان‌مدائن
#مشاهیرایرانی
/channel/historyandlife/3484

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

02 August 2026 08:05

هرچه صدای دانشجو بلندتر شود دانشگاه بلندتر و بالنده‌تر خواهد شد. درباره‌ی رشته‌ی تاریخ بطور خاص باید گفت که خاموشی دانشجویان بویژه در سال‌های اخیر پیآمدهای بسیار ناخجسته‌ای داشته است. اگر قرارست در رشته‌ی تاریخ تحولی رقم بخورد و به جایگاهی که درخور آن است دست یابد بدون به میدان آمدن دانشجویان شدنی نخواهد بود. آینده‌ی رشته‌ی تاریخ در ایران وابسته به کنش‌گری و سخن‌گویی دانشجویان است. باید امیدوار بود که دانشجویان رشته‌ی تاریخ بیش از پیش و بی‌پروا از وضعیت رشته‌ی خود سخن بگویند.
مردم‌نامه به سهم خود و در حد توان و امکان در این باره خواهد کوشید. پویش مردم‌نامه جز با همراهی و همگامی دانشجویان پیش نخواهد رفت و آرمان و آماج خود را محقق نخواهد کرد. امید آن‌که حضور دانشجویان در همه‌ی بخش‌های این پویش روزافزون باشد.

#داریوش_رحمانیان
دهم امرداد هزار و چهارصد و پنج

/channel/dariush_rahmanian

/channel/mardomnameh

مردم‌نامه (تاریخ مردم)

01 August 2026 17:53

🔊 پیامی از دکتر بیانی برای ایران در زادروز ایشان

یازده مرداد، تولد ۸۸سالگی خانم دکتر شیرین بیانی، همسر استاد اسلامی ندوشن، گرامی‌ باد.

دکتر شیرین بیانی:
علی‌رغم تمام نابسامانی‌ها، گرفتاری‌ها و بدبختی‌هایِ ایران، من بسیار دلم آرام است.
ایران مانند یک جایِ خوشِ تمیزِ پرصلابت برمی‌گرده.
ایران متضرر می‌شود اما از بین نمی‌رود.
ایران یک جور صلابت و آقایی دارد، که غیر ممکن است که نشود.
دلم پر از امید است، همان امید قبل!
یادتان باشد که محمدعلی اسلامی جایی نوشته: «من یقین دارم که درست خواهد شد»
-----
دکتر اسلامی ندوشن:
به‌رغم تلخ کامی‌ها، ما حق داریم که به کشور خود بنازیم. کمرِ ما در زیر بار تاریخ خم شده است ولی همین تاریخ به ما نیرو می‌دهد و ما را باز می‌دارد که از پای درافتیم.
من یقین دارم که ایران می‌تواند قد راست کند، کشوری نام‌آور و زیبا و سعادتمند گردد.
این ادّعا بی‌شک کسانی را به لبخند خواهد آورد، گروهی هستند که اعتقاد به ایران را اعتقادی ساده‌لوحانه می‌پندارند، لیکن آنان که ایران را می‌شناسند هیچ‌گاه از او امید برنخواهند گرفت.
#ایران_را_از_یاد_نبریم

@dr_eslaminodoushan