Telegram-канал weldingdefect - اطلس عیوب جوشکاری: Unsorted

اطلس عیوب جوشکاری

17 September 2026 19:13

⚠️ اطلس عیوب جوشکاری | ترک تأخیری هیدروژنی
🔥 ترک ممکن است وقتی جوش تمام شده، تازه شروع شود!
یکی از خطرناک‌ترین ویژگی‌های ترک تأخیری هیدروژنی (Hydrogen-Induced Delayed Cracking) این است که الزاماً هنگام جوشکاری یا بلافاصله پس از آن ایجاد نمی‌شود؛ ترک می‌تواند پس از سرد شدن و حتی با گذشت زمان ظاهر شود.
🔴 مکانیزم ایجاد ترک چیست؟
برای وقوع ترک تأخیری معمولاً سه عامل اصلی باید در کنار هم وجود داشته باشند:
1️⃣ هیدروژن قابل انتشار (Diffusible Hydrogen)

هیدروژن واردشده به فلز جوش می‌تواند پس از انجماد در فلز پایه، منطقه HAZ و نواحی با ریزساختار مستعد نفوذ کند.
2️⃣ ریزساختار مستعد ترک

به‌خصوص تشکیل ریزساختارهای سخت و ترد مانند Martensite در HAZ فولادهای مستعد.
3️⃣ تنش کششی

تنش‌های پسماند جوشکاری، تنش‌های ناشی از قیدوبندی و بارگذاری خارجی می‌توانند محرک رشد ترک باشند.
📌 به همین دلیل، کاهش تنها یکی از عوامل همیشه کافی نیست.
━━━━━━━━━━━━━━
🔍 ترک معمولاً کجا دیده می‌شود؟
ترک‌های هیدروژنی می‌توانند در:
▪️ فلز جوش

▪️ HAZ

▪️ فلز پایه نزدیک خط ذوب
ایجاد شوند.
در فولادهای کربنی و کم‌آلیاژ، ترک زیرمهره‌ای (Underbead Crack) یکی از اشکال شناخته‌شده این پدیده است.
━━━━━━━━━━━━━━
⏱ چرا به آن «تأخیری» می‌گوییم؟
زیرا ترک ممکن است بعد از پایان جوشکاری و در حین سرد شدن یا پس از آن تشکیل و رشد کند.
بنابراین:
❌ «جوش در لحظه بازرسی سالم بوده»

لزومـاً به معنی

✅ «جوش در آینده بدون ترک باقی می‌ماند»

نیست.
━━━━━━━━━━━━━━
🛡 راهکارهای پیشگیری
✅ کنترل هیدروژن مصرفی فرایند جوشکاری

✅ استفاده صحیح از الکترودهای کم‌هیدروژن

✅ نگهداری و Baking/Redrying الکترود مطابق الزامات سازنده و WPS

✅ کنترل رطوبت مواد مصرفی و سطوح اتصال

✅ پیش‌گرم‌کردن مناسب

✅ کنترل دمای بین‌پاسی

✅ کنترل Heat Input و شرایط جوشکاری مطابق WPS

✅ کاهش قیدوبندی و تنش‌های غیرضروری در حد امکان

✅ در موارد مشخص، استفاده از Post-Heating یا عملیات حرارتی پس از جوشکاری طبق WPS/Code
⚠️ نکته مهم:

دمای پیش‌گرم را نمی‌توان صرفاً با یک عدد ثابت برای همه فولادها تعیین کرد. انتخاب دمای مناسب به عواملی مانند ترکیب شیمیایی، ضخامت، هیدروژن فرایند، Heat Input و میزان قیدوبندی وابسته است.
━━━━━━━━━━━━━━
🧪 تشخیص
بسته به محل و نوع ترک، روش‌های زیر می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند:
🔹 VT — بازرسی چشمی

🔹 MT — ذرات مغناطیسی

🔹 PT — مایع نافذ

🔹 UT — آزمون التراسونیک
📌 انتخاب روش NDT باید بر اساس نوع، جهت، محل و اندازه احتمالی ناپیوستگی و الزامات کد/استاندارد انجام شود.
━━━━━━━━━━━━━━
💡 نکته صنعتی مهم
ترک تأخیری هیدروژنی معمولاً نتیجه‌ی یک عامل منفرد نیست؛ بلکه حاصل برهم‌کنش هیدروژن + ریزساختار مستعد + تنش است.
به همین دلیل کنترل آن باید از مواد مصرفی و آماده‌سازی اتصال شروع شود و تا پارامترهای جوشکاری، پیش‌گرم، دمای بین‌پاسی و کنترل پس از جوش ادامه پیدا کند.
📚 منابع فنی پیشنهادی:

AWS D1.1/D1.1M — Structural Welding Code—Steel

ISO 17642 — Destructive tests on welds in metallic materials — Cold cracking tests for weldments

IIW — Hydrogen-assisted cracking guidance

🆔 @weldingdefect