🔻سلسله نشست های تخصصی
➖جامعه و جنگ


• سخن پایانی
• عباس نعیمی جورشری
| مدیر علمی نشست ها
🎙 لینک دانلود فایل تصویری



◽️مجموعه کامل نشست ها در قالب مجله صوتی


▪️نشست اول
حبیب الله پیمان | لطف الله میثمی
🎙لینک‌ دانلود مجله صوتی


▪️نشست دوم: اقتصاد و معیشت
منوچهر ثابتی | محمدعلی محمدی | مهران صولتی
🎙لینک‌ دانلود مجله صوتی


▪️نشست سوم: خانواده
بیدا میرحسینی| فهیمه نظری| علی نوری | سولماز شیخ شعاعی| حمیرا حاجی محمدکاظمی
🎙لینک‌ دانلود مجله صوتی


▪️نشست چهارم: کودکان
افسانه نجاتی| حمید اخوین| سمانه سرکشیکیان
🎙لینک‌ دانلود مجله صوتی


▪️نشست پنجم: آموزش
فاطمه تقوایی | کاوه فرهادی| محمدحسین علایی| آتنا غلام نیارمی
🎙لینک‌ دانلود مجله صوتی


▪️نشست ششم: دین
رحیم محمدی| زهرا حاجی شاه کرم| حسین حجت پناه
🎙لینک‌ دانلود مجله صوتی


▪️نشست هفتم: رسانه
فاطمه گوارایی| مهدی فخرزاده | مریم باقی
🎙لینک‌ دانلود مجله صوتی


▪️نشست هشتم: دولت و حکمرانی
احمد فعال| حمید عباداللهی| سعید معدنی
🎙لینک‌ دانلود مجله صوتی


▪️نشست نهم: حقوق
عمادالدین باقی| شیرین ولی پوری| سید اکبر حسینی امامی
🎙لینک‌ دانلود مجله صوتی

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

۹ شهریور سالروز کوچ فرهاد مهراد


یه شبِ مهتاب؛ ماه میاد توو خواب… منو می بره؛ کوچه به کوچه●♪♫
باغِ انگوری؛ باغِ آلوچه… دره به دره؛ صحرا به صحرا…●♪♫
اون جا که شبا؛ پشتِ بیشه ها… یه پری میاد؛ ترسون وُ لرزون●♪♫
پاشوُ میذاره؛ توو آبِ چشمه… شونه می‌کنه؛ مویِ پریشون●♪♫
یه شبِ مهتاب؛ ماه میاد توو خواب… منو می بره؛ تهِ اون درّه…●♪♫

اون جا که شبا؛ یکّه وُ تنها… تک درختِ بید؛ شاد وُ پُر امید●♪♫
می کنه به ناز؛ دستشوُ دراز… که یه ستاره؛ بچکه مثِ یه چیکه بارون●♪♫
به جای میوه‌ اش؛ نوکِ یه شاخه‌ اش، بشه آویزون●♪♫


یه شبِ مهتاب؛ ماه میاد توو خواب… منو می بره؛ از توی زندون●♪♫
مثِ شب پَره؛ با خودش، بیرون… می بره اون جا؛ که شبِ سیا…●♪♫
تا دمِ سحر؛ شهیدای شهر… با فانوسِ خون؛ جار می کشن●♪♫
توو خیابونا… سرِ میدونا… عمو یادگار… مردِ کینه دار…●♪♫
مستی یا هشیار؟! خوابی یا بیدار؟!●♪♫
مستیم وُ هشیار! شهیدای شهر… خوابیم وُ بیدار! شهیدای شهر…●♪♫
آخرش یه شب؛ ماه میاد بیرون…●♪♫
از سرِ اون کوه؛ بالای دره… روی این میدون؛ رد میشه خندون!●♪♫

یه شب؛ ماه میــــــــاد…●

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw


Читать полностью…

➖اعدام چند نفر به جرم قتل یک نفر؟!
▪️عمادالدین باقی


در زمانی که ارتکاب جنایت و جرم محرز است و مجازات هم اجتناب ناپذیر خواهد بود، فارغ از نقد مجازات سلب حیات که پیشتر در مقالات و کتاب‌های متعددی درباره آن به تفصیل سخن گفته‌ام اینجا بحث بر سر این است که با فرض پذیرش مجازات سلب حیات، آیا می‌توان چند نفر را به جرم یک قتل اعدام کرد؟ فارغ از پیامدهای زیانبار آن به ویژه دربازماندگان، اینجا به جنبه های حقوقی پرداخته شده است.

ویدئوی کامل این گفتگو در یوتیوب
https://youtu.be/0QbopL4RU8Y?si=QHUoAESBgnsIyf9Z

لینک آپارات
https://www.aparat.com/v/ijw01gm

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻مجله صوتی گروه جامعه‌شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران


| سلسله نشست های تخصصی
➖جامعه و جنگ

| نشست نهم: حقوق _ ۴ شهریور ۱۴۰۵



با حضور:

▪️ عمادالدین باقی
🎙 لینک دانلود سخنرانی

▪️ شیرین ولی پوری
🎙لینک دانلود سخنرانی

▪️ سیداکبر حسینی امامی
🎙لینک دانلود سخنرانی


▪️عباس نعیمی جورشری | مدیر علمی نشست
🎙لینک دانلود سخنرانی

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست نهم: حقوق
| ۴ شهریور ۱۴۰۵


🎙 شیرین ولی پوری

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست نهم: حقوق
| ۴ شهریور ۱۴۰۵


🎙 عباس نعیمی جورشری

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

➖کودتا یا ضدکودتا؟ [ استدلال حقوقی ]


عباس نعیمی جورشری | دانش آموخته جامعه‌شناسی سیاسی و حقوق / پژوهشگر تاریخ معاصر

•‌ مقاله «کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و مسئله ی فهم نظری؛ امکان، امتناع و پارادوکس استثناء»
• ویژه‌نامه «چشم انداز ایران»/ مرداد ۰۵

📍بخش ۴ از ۵

🔻 هایلایت ها

📌مسئله ۲۸ مرداد را نمی‌توان صرفاً با استناد به اصل ۴۶ متمم قانون اساسی حل کرد؛ زیرا اختیار عزل شاه باید در کنار اصل مسئولیت وزرا در برابر مجلس فهم شود.

📌در منطق مشروطه، اختیار شاه در نصب و عزل نخست‌وزیر مطلق نبود؛ مسئولیت سیاسی وزیر در برابر مجلس، برای این اختیار محدودیت حقوقی و نهادی ایجاد می‌کرد.

📌عرف سیاسی ایران در فاصله ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ نشان می‌دهد که برکناری نخست‌وزیر بدون پشتیبانی یا سکوت مجلس، با منطق عملی نظام مشروطه سازگار نبود.

📌رفراندوم ۱۲ مرداد ۱۳۳۲ از حیث حقوق اساسی صوری محل اشکال بود، زیرا نهاد رفراندوم در قانون اساسی مشروطه پیش‌بینی نشده بود؛ بااین‌حال، از حیث مشروعیت سیاسی و دموکراتیک قابل فهم بود.

📌در ماجرای رفراندوم انحلال مجلس، با شکافی مهم میان «مشروعیت حقوقی» و «مشروعیت سیاسی» مواجهیم؛ شکافی که خود به یکی از کانون‌های مناقشه درباره ۲۸ مرداد تبدیل می‌شود.

📌در ۲۵ مرداد ۱۳۳۲، فرمان عزل مصدق در شرایطی صادر شد که رأی عدم اعتماد مجلس به نخست‌وزیر وجود نداشت و وضعیت حقوقی مجلس نیز همچنان محل مناقشه بود.

📌در ۲۸ مرداد، مجلس رسماً منحل نشده بود؛ ازاین‌رو اعلام برکناری مصدق و انتصاب زاهدی بدون رأی عدم اعتماد مجلس، از منظر چارچوب حقوق اساسی وقت با اشکال جدی مواجه است.

📌حتی با پذیرش اختیار شاه بر اساس اصل ۴۶، نمی‌توان این اختیار را مستقل از اصل مسئولیت وزرا در برابر مجلس تفسیر کرد؛ مسئله اصلی، نسبت میان این دو اصل است.

📌استفاده از نیروهای نظامی برای تحمیل فرمان عزل، مسئله را از سطح اختلاف تفسیری درباره اختیارات شاه فراتر می‌برد و آن را وارد قلمرو مداخله قهری و خروج از مسیر قانونی می‌کند.

📌مسئله حقوقی ۲۸ مرداد در نهایت به یک پرسش بنیادین درباره نسبت «قانون، عرف مشروطه، مشروعیت سیاسی و قدرت قهری» بازمی‌گردد.

متن کامل


📍بخش ۱ | بخش ۲ | بخش ۳ | بخش ۴ | بخش ۵

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

➖چه ممانعت هایی در فهم کودتا وجود دارد؟

عباس نعیمی جورشری | دانش آموخته جامعه‌شناسی سیاسی و حقوق / پژوهشگر تاریخ معاصر

•‌ مقاله «کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و مسئله ی فهم نظری؛ امکان، امتناع و پارادوکس استثناء»
• ویژه‌نامه «چشم انداز ایران»/ مرداد ۰۵

📍بخش ۲ از ۵

🔻هایلایت ها

📌اول. امتناع ناشی از «رخدادبودگی» کودتا

📌کودتا را نمی‌توان صرفاً در زنجیره‌ای پیوسته از علل تاریخی فهم کرد؛ رخداد، خودْ نظم معنایی و نهادی پیشین را دچار گسست می‌کند.

📌۲۸ مرداد فقط تغییر دولت نبود؛ فروپاشی افق معنا و امکان سیاست قانونی بود و از همین‌رو، گذشته را نیز به‌طور پسینی بازتعریف کرد.

📌دوم. امتناع ناشی از «تصادف و امکان‌مندی تاریخی»

📌۲۸ مرداد نتیجه یک ضرورت تاریخی اجتناب‌ناپذیر نبود؛ تلاقی تصمیم‌ها، خطاها، تعلل‌ها و شرایطی بود که می‌توانست به نتیجه‌ای دیگر بینجامد.

📌شکست کودتای ۲۵ مرداد و موفقیت آن در ۲۸ مرداد نشان می‌دهد که در اینجا «امکان‌مندی» بر «ضرورت» غلبه می‌کند؛ تاریخ می‌توانست به‌گونه‌ای دیگر رقم بخورد.

📌سوم. امتناع ناشی از «بار ایدئولوژیک و حافظه جمعی»

📌۲۸ مرداد در جامعه ایرانی صرفاً یک موضوع تاریخی نیست؛ یک زخم نمادین و حل‌نشده است که در قالب روایت‌های سیاسی، اخلاقی و هنجاری بازخوانی می‌شود.

📌در چنین وضعیتی، کودتا بیش از آن‌که صرفاً «فهمیده» شود، «به یاد آورده» می‌شود؛ و حافظه جمعی به‌سادگی در چارچوب فاصله‌گذاری نظری قرار نمی‌گیرد.

📌چهارم. امتناع ناشی از «تجربه زیسته و امر ناگفتنی»

📌ترس، فروپاشی اعتماد، سکوت اجتماعی، سرکوب امید و احساس بی‌افقی، بخش‌هایی از حقیقت کودتا هستند که به‌سختی در مفاهیم انتزاعی نظریه ترجمه می‌شوند.

📌بخشی از تجربه کودتا در قلمرو عاطفه، تروما و سکوت باقی می‌ماند؛ ازاین‌رو بخشی از حقیقت آن همواره بیرون از گفتار مفهومی نظریه خواهد ماند.

متن کامل


📍بخش ۱ | بخش ۲ | بخش ۳ | بخش ۴ | بخش ۵

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻مجله صوتی گروه جامعه‌شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران


| سلسله نشست های تخصصی
➖جامعه و جنگ

| نشست هشتم: دولت و حکمرانی_ ۲۷ مرداد ۱۴۰۵



با حضور:

▪️ احمد فعال
🎙 لینک دانلود سخنرانی

▪️ حمید عباداللهی
🎙لینک دانلود سخنرانی

▪️ سعید معدنی
🎙لینک دانلود سخنرانی


▪️عباس نعیمی جورشری | مدیر علمی نشست
🎙لینک دانلود سخنرانی

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست هشتم: دولت و حکمرانی
| ۲۷ مرداد ۱۴۰۵


🎙 حمید عباداللهی

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست هشتم: دولت و حکمرانی
| ۲۷ مرداد ۱۴۰۵


🎙 عباس نعیمی جورشری | مدیر علمی

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست هفتم: رسانه
| ۲۱ مرداد ۱۴۰۵


🎙 مریم باقی

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست هفتم: رسانه
| ۲۱ مرداد ۱۴۰۵


🎙 فاطمه گوارایی

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

➖چرا خندیدن برای مردم ایران سخت تر شده است؟

| عباس نعیمی جورشری
• انصاف نیوز

عنوان فوق محور گفتگویی بوده که چندی پیش با روزنامه هفت صبح داشته ام. متاسفانه علی رغم تعهد شفاهی به انتشار متن کامل، نسخه ناقصی از آن منتشر شد (۱۲ مرداد ۰۵). یادداشت زیر، طرحی کامل تر از آن ایده هاست که توسط انصاف نیوز منتشر شده‌است.

▫️هایلایت ها

📌«خنده یک رفتار فردی نیست؛ شاخصی از کیفیت زندگی اجتماعی است.»

📌«مردم زمانی راحت می‌خندند که جهان برایشان قابل اعتماد، آینده قابل تصور و روابط اجتماعی گرم باشد.»

📌«خنده، یکی از نمودهای سرمایه هنجاری جامعه است.»

📌«در جامعه‌ای که دچار فرسایش هنجاری شده است، خنده نخستین چیزی نیست که از بین می‌رود؛ آخرین چیزی است که آرام‌آرام رنگ می‌بازد.»

📌«کاهش خنده را نمی‌توان صرفاً نتیجه مشکلات اقتصادی دانست؛ این پدیده نشانه کاهش انرژی اخلاقی و عاطفی جامعه نیز هست.»

📌«خنده صرفاً یک احساس نیست؛ شاخصی از سلامت هنجاری جامعه است.»

📌«خنده را باید نه فقط یک هیجان، بلکه یک کنش اجتماعی دانست.»

📌«جامعه‌ای که فرصت سوگواری پیدا نکند، به‌تدریج توان شادمانی را نیز از دست می‌دهد.»

📌«سوگِ انباشته فقط اندوه تولید نمی‌کند؛ ظرفیت جامعه برای تجربه هیجان‌های مثبت را نیز کاهش می‌دهد.»

📌«فشار دائمی بقا الزاماً به معنای فقر نیست؛ گاه محصول احساس ناامنی مزمن نسبت به آینده است.»

📌«وقتی جامعه بیش از آنکه مشغول زندگی باشد، مشغول دوام آوردن است، خنده نیز به کالایی کمیاب تبدیل می‌شود.»

📌«تفاوت اساسی، میان ادامه حیات جامعه و کیفیت زیستن در جامعه است.»

📌«خنده زمانی شکل می‌گیرد که ذهن برای لحظاتی از حالت مراقبت و دفاع خارج شود.»

📌«استمرار طنز در فرهنگ عمومی نشان می‌دهد جامعه هنوز از درون کاملاً تسلیم نشده است.»

📌«ایران و ایرانیان، با وجود همه دشواری‌ها، همچنان از ظرفیت‌های تمدنی بزرگی برای عبور از بحران‌ها برخوردارند.»


▪️از نظر جامعه‌شناختی بهتر است بین «عوامل» و «چرایی بنیادین» این پدیده تفکیک قائل شویم. برای پاسخ به اینکه «چرا اساساً خنده در یک جامعه کاهش می‌یابد؟» باید به سطوح عمیق‌تری برویم.
به نظر می رسد حداقل سه لایه در این موضوع وجود دارد:
الف. سطح روان‌شناختی: اضطراب، افسردگی، فرسودگی و استرس.
ب. سطح اجتماعی: بی‌اعتمادی، ناامنی، انزوای اجتماعی، کاهش سرمایه اجتماعی و فشارهای اقتصادی.
پ. سطح فرهنگی و تمدنی: احساس از دست رفتن افق آینده، بحران معنا و کاهش احساس مشارکت در ساختن آینده.

در واقع، خنده یک رفتار فردی نیست؛ شاخصی از کیفیت زندگی اجتماعی است. همان‌گونه که دورکیم خودکشی را صرفاً یک مسئله فردی نمی‌دانست، می‌توان گفت فراوانی یا کاهش خنده نیز صرفاً به خلق‌وخوی افراد مربوط نیست، بلکه به وضعیت جامعه گره خورده است.
من در اینجا یک تز مرکزی دارم.
«مردم زمانی راحت می‌خندند که جهان برایشان قابل اعتماد، آینده قابل تصور و روابط اجتماعی گرم باشد. هرچه این سه عنصر تضعیف شوند، خنده نیز از یک واکنش طبیعی به یک رفتار دشوار تبدیل می‌شود.»

این که چرا خندیدن برای مردم ایران سخت تر شده است، یک چهارچوب نظری مشخص پیشنهاد می کنم که قبلاً هم در گفتارهایی پیرامون آن سخن گفته ام؛ یعنی «فرسایش هنجاری در دل دوام ساختاری».

به نظرم این نظریه‌ می‌تواند توضیحی متمایز ارائه دهد؛ زیرا از تبیین‌های صرفاً اقتصادی یا روان‌شناختی فراتر می‌رود.
فرض بنیادین من این است که جامعه ممکن است از نظر ساختاری همچنان پابرجا بماند؛ نهادها کار کنند، مردم به سر کار بروند، مدارس باز باشند، انتخابات برگزار شود و زندگی روزمره ادامه پیدا کند. اما در زیر این دوام ظاهری، هنجارهای اجتماعی، سرمایه عاطفی، اعتماد، امید و احساس تعلق به‌تدریج فرسوده شوند. خنده دقیقاً یکی از نمودهای این سرمایه هنجاری است.

در جامعه‌ای که هنوز دوام ساختاری دارد، مردم همچنان زندگی می‌کنند؛ اما در جامعه‌ای که دچار فرسایش هنجاری شده است، زندگی را با سبکی متفاوت تجربه می‌کنند:
کمتر به یکدیگر اعتماد می‌کنند.
کمتر احساس امنیت روانی دارند.
آینده را مبهم می‌بینند.
کمتر احساس می‌کنند که تلاش امروز به فردای بهتری منجر خواهد شد.

در چنین شرایطی، خنده نخستین چیزی نیست که از بین می‌رود؛ آخرین چیزی است که آرام‌آرام رنگ می‌بازد. به بیان دیگر، کاهش خنده را صرفاً نتیجه مشکلات اقتصادی نمی توان دانست، بلکه باید آن را نشانه کاهش انرژی اخلاقی و عاطفی جامعه تلقی کنیم که البته با ساخت اقتصاد هم مرتبط است.

امیل دورکیم جامعه‌شناس فرانسوی از «انرژی اخلاقی» سخن می‌گفت؛ همان نیرویی که افراد را به زندگی جمعی پیوند می‌دهد. وقتی این انرژی فرسوده می‌شود، جامعه هنوز فرو نپاشیده است، اما شور زندگی در آن کاهش می‌یابد ...


📍متن کامل یادداشت

@AbbasNaeemi

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست ششم: دین
| ۱۴ مرداد ۱۴۰۵


🎙 حسین حجت پناه

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

➖اختتامیه سلسله نشست های جامعه و جنگ


🎙 سخن پایانی
| عباس نعیمی جورشری
| مدیر علمی نشست ها

_ چهارشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵
_ فایل تصویری

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

کاسپین؛ بحران نمایندگی ملی
(تحلیلی حقوقی و جامعه‌شناختی بر مناقشه سرزمینی دریای خزر)

➖دکتر عباس نعیمی جورشری
| دانش آموخته جامعه‌شناسی سیاسی و حقوق

مناقشه کاسپین در ایران، فراتر از اختلافی حقوقی درباره تحدید حدود، به مسئله‌ای اجتماعی درباره هویت ملی، حافظه تاریخی و اعتماد نهادی تبدیل شده است. این سخنرانی با بررسی معاهدات ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰، کنوانسیون ۲۰۱۸ و مناقشه اعداد ۲۰ و ۱۱ درصد، نسبت میان حقوق تاریخی و سهم نهایی ایران را روشن می‌کند. سپس با تمرکز بر منابع نفت و گاز، ژئوپلیتیک کاسپین، زخم سرزمینی، ملی‌گرایی رهاشده از دولت و شکاف روایت رسمی و افکار عمومی، پیامدهای اجتماعی مناقشه را تحلیل می‌کند. در نهایت، با مفهوم دوام ساختاری و فرسایش هنجاری، کاسپین به‌مثابه نمونه‌ای از بحران اعتماد و نمایندگی منافع ملی بررسی می‌شود.

همایش تخصصی بررسی سهم ایران از دریای کاسپین

📍دانلود مجموعه سخنرانی های همایش
گروه جامعه شناسی کشورهای اسلامی انجمن جامعه‌شناسی ایران با حضور:
فریدون مجلسی / الهه کولایی/ مرجان بدیعی / عباس نعیمی جورشری/ حسین حجت پناه

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw



Читать полностью…

➖ خیام؛ شاعر زندگی
(خوانش دیروز در افق امروز)


🎙 درس‌گفتارهای دکتر مهران صولتی


📍لینک دانلود جلسات

جلسه اول: زندگی و زمانه خیام

جلسه دوم: فردوسی و خیام؛
شباهت‌ها و تفاوت‌ها

جلسه سوم: فناپذیری جهان و انسان

جلسه چهارم: تقدیرگرایی

جلسه پنجم: زندگی در اکنون

جلسه ششم: شاد زیستن

جلسه هفتم: زیست خیامی در زمانه بحران

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست نهم: حقوق
| ۴ شهریور ۱۴۰۵


🎙 سیداکبر حسینی امامی

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست نهم: حقوق
| ۴ شهریور ۱۴۰۵


🎙 عمادالدین باقی

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

➖آیا طرح عملیاتی خارجی برای کودتا وجود داشت؟ [ارزیابی اسناد سیاسی‌]


عباس نعیمی جورشری | دانش آموخته جامعه‌شناسی سیاسی و حقوق / پژوهشگر تاریخ معاصر
•‌ مقاله «کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و مسئله ی فهم نظری؛ امکان، امتناع و پارادوکس استثناء»
• ویژه‌نامه «چشم انداز ایران»/ مرداد ۰۵

📍بخش پایانی

🔻هایلایت ها

📌از منظر سیاسی و عملیاتی، هماهنگی CIA و MI6، تأمین مالی نیروهای خیابانی و سازمان‌دهی شبکه‌ای از افسران ارتش، مؤلفه‌هایی هستند که ۲۸ مرداد را در چارچوب تعاریف کلاسیک کودتا در علم سیاست قابل صورت‌بندی می‌کنند.

📌در ۲۸ مرداد، هدف عملیات صرفاً تغییر در آرایش سیاسی نبود؛ دولت مستقر برکنار و رهبران آن بازداشت یا وادار به اختفا شدند؛ مؤلفه‌ای که در تحلیل‌های کلاسیک کودتا اهمیت اساسی دارد.

📌اسناد منتشرشده از سوی آرشیو امنیت ملی آمریکا و مجموعه اسناد روابط خارجی ایالات متحده (FRUS)، شواهد تازه‌ای از نقش سازمان‌یافته آمریکا در تحولات منتهی به ۲۸ مرداد فراهم کرده‌اند.

📌انتشار تدریجی اسناد محرمانه، امکان بازخوانی ۲۸ مرداد را از سطح روایت‌های سیاسی به سطح تحلیل اسنادی و تاریخی ارتقا داده است.

📌اسناد دیپلماتیک آمریکا و بریتانیا نشان می‌دهند که بحث درباره براندازی دولت مصدق صرفاً در سطح تحلیل‌های پسینی باقی نمانده، بلکه در مکاتبات رسمی میان دو دولت نیز مطرح بوده است.

📌وجود اسناد مرتبط با پیشنهاد و طراحی عملیات علیه دولت مصدق، نشان می‌دهد که مداخله خارجی را نمی‌توان صرفاً به‌عنوان یک عامل حاشیه‌ای در تحلیل ۲۸ مرداد در نظر گرفت.

📌نام‌گذاری عملیات بریتانیا با عنوان «Operation Boot» در کنار عملیات CIA موسوم به «TPAJAX»، نشان‌دهنده وجود یک چارچوب عملیاتی مشخص برای براندازی دولت مصدق است.

📌اعترافات و اظهارات رسمی برخی مقامات سیاسی آمریکا و بریتانیا درباره نقش کشورهایشان در ۲۸ مرداد، در کنار اسناد آرشیوی، امکان بررسی این رویداد را در سطحی فراتر از منازعات روایی فراهم می‌کند.

📌اهمیت اسناد ۲۸ مرداد در آن است که مسئله مداخله خارجی را از سطح ادعا به سطحی از شواهد آرشیوی، مکاتبات دیپلماتیک و اسناد عملیاتی منتقل می‌کنند.

📌در مجموع، هم‌نشینی شواهد عملیاتی، اسناد دیپلماتیک و اعترافات رسمی، زمینه‌ای فراهم می‌کند که ۲۸ مرداد را در چارچوب مفهومی «کودتا» در علم سیاست مورد ارزیابی قرار دهیم.


متن کامل


📍بخش ۱ | بخش ۲ | بخش ۳ | بخش ۴ | بخش ۵

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

➖آیا کودتا پارادوکس است؟

عباس نعیمی جورشری | دانش آموخته جامعه‌شناسی سیاسی و حقوق / پژوهشگر تاریخ معاصر

•‌ مقاله «کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و مسئله ی فهم نظری؛ امکان، امتناع و پارادوکس استثناء»
• ویژه‌نامه «چشم انداز ایران»/ مرداد ۰۵

📍بخش ۳ از ۵


سوم. پارادوکس کودتا:
مرزهای فهم نظری در افق اندیشهٔ سیاسی معاصر

کودتا در نظریهٔ سیاسی مدرن در موقعیتی پارادوکسیکال قرار دارد. از یک‌سو، کودتا بدون اتکا به مفاهیم بنیادین نظریهٔ سیاسی و حقوق عمومی ــ نظیر حاکمیت، قانون، مشروعیت و دولت ــ اساساً قابل شناسایی و تحلیل نیست؛ و از سوی دیگر، دقیقاً در لحظهٔ تحقق خود، همان مفاهیمی را که امکان فهم نظری آن را فراهم می‌کنند، تعلیق یا بی‌اعتبار می‌سازد. بدین معنا، کودتا نه کاملاً درون نظم نظری مستقر است و نه به‌طور کامل بیرون از آن؛ بلکه در آستانه‌ای میان نظم و گسست قرار می‌گیرد. این وضعیت آستانه‌ای، مبنای آن چیزی است که می‌توان از آن به‌عنوان «پارادوکس کودتا» یاد کرد.

۱. کودتا و لحظهٔ تصمیم: افق اشمیتی

در چارچوب نظری کارل اشمیت، سیاست در نهایت به لحظهٔ تصمیم در وضعیت استثنایی تقلیل می‌یابد. حاکم، به‌مثابه کسی که دربارهٔ استثنا تصمیم می‌گیرد، نه درون قانون بلکه در نسبت با تعلیق آن تعریف می‌شود. کودتا در این افق، به‌منزلهٔ لحظه‌ای است که ناتوانی نظم حقوقی موجود در مواجهه با بحران اعلام می‌شود و تصمیم سیاسی جایگزین قاعدهٔ حقوقی می‌گردد.

با این حال، همین صورت‌بندی اشمیتی، بنیان پارادوکس را نیز آشکار می‌سازد. اگر کودتا به‌عنوان کنشِ تصمیم‌گرایانهٔ حاکم قابل فهم باشد، باید در منطق نظری حاکمیت جای گیرد؛ اما این تصمیم دقیقاً در لحظه‌ای اتخاذ می‌شود که چارچوب‌های هنجاری و مفهومیِ نظریه تعلیق شده‌اند. در نتیجه، کودتا هم به نظریهٔ حاکمیت ارجاع‌پذیر است و هم نشان‌دهندهٔ محدودیت آن در تبیین لحظهٔ تصمیم نهایی.

۲. کودتا و نهادینه‌شدن استثنا: افق آگامبنی

جورجو آگامبن با بسط انتقادی اندیشهٔ اشمیت، وضعیت استثنایی را از یک لحظهٔ موقتی به شکلی پایدار از حکمرانی ارتقا می‌دهد. در این افق، کودتا صرفاً یک رویداد گذرا نیست، بلکه می‌تواند نقطهٔ عزیمت نظمی باشد که بر تعلیق مستمر قانون استوار است. بدین‌ترتیب، کودتا در منطقه‌ای میان قانون و بی‌قانونی قرار می‌گیرد؛ منطقه‌ای که در آن، قانون از طریق تعلیق خود اعمال می‌شود.

پارادوکس در این‌جا به‌وضوح نمایان می‌شود: کودتا برای آن‌که مشروعیت یابد، ناگزیر است به زبان قانون، نظم و ضرورت سخن بگوید؛ اما دقیقاً از رهگذر تعلیق قانون تحقق می‌یابد. از این منظر، کودتا نه نفی کامل نظم حقوقی است و نه استمرار سادهٔ آن، بلکه شکلی از حکمرانی است که امکان فهم نظری را هم‌زمان حفظ و تهی می‌کند.

۳. کودتا، قدرت و تداوم: افق فوکویی

در مقابل تمرکز اشمیت و آگامبن بر استثناء، میشل فوکو امکان فهم دیگری از پارادوکس کودتا فراهم می‌کند. از منظر فوکویی، کودتا را نمی‌توان صرفاً به لحظهٔ تصمیم یا تعلیق قانون فروکاست؛ بلکه باید آن را در بستر شبکه‌ای از روابط قدرت، گفتمان‌ها و عقلانیت‌های حکمرانی تحلیل کرد. در این سطح، کودتا نه صرفاً گسست، بلکه تداوم و بازآرایی سازوکارهای پیشین قدرت است.

با این حال، حتی در این افق نیز پارادوکس پابرجاست. کودتا در سطح فرایندی و نهادی، قابل تحلیل در چارچوب عقلانیت‌های قدرت است؛ اما در سطح رویدادی، همچنان به‌مثابه لحظه‌ای ظاهر می‌شود که از منطق تدریجی و تحلیلیِ قدرت می‌گریزد. بدین‌ترتیب، کودتا هم‌زمان یک فرایند قابل تحلیل و یک رویداد مقاوم در برابر تقلیل نظری است.

۴. صورت‌بندی نهایی پارادوکس

در هم‌نشینی این سه افق نظری، پارادوکس کودتا به‌صورت کامل‌تری آشکار می‌شود. کودتا هم‌زمان: لحظهٔ تصمیمی است که نظم حقوقی را تعلیق می‌کند (اشمیت)، شکلی از نهادینه‌شدن وضعیت استثنایی است (آگامبن)، و بازآرایی شبکه‌های قدرت و عقلانیت‌های حکمرانی است (فوکو). اما دقیقاً در هم‌زمانی این سطوح است که نظریهٔ سیاسی با مرزهای درونی خود مواجه می‌شود. نظریه می‌تواند کودتا را توصیف و تحلیل کند، اما نمی‌تواند آن را به‌طور کامل در خود حل نماید، بی‌آن‌که عنصر گسست، خشونت و تعلیق را از دست بدهد.

نتیجه‌گیری نظری پارادوکس

پارادوکس کودتا نشان می‌دهد که کودتا نه صرفاً یک ابژهٔ تحلیل، بلکه آزمونی برای خودِ نظریهٔ سیاسی است. کودتا نظریه را وادار می‌کند با محدودیت‌های مفهومی، هنجاری و روش‌شناختی خود مواجه شود. از این منظر، فهم نظری کودتا نه به معنای رفع پارادوکس، بلکه مستلزم به‌رسمیت‌شناختن آن به‌عنوان شرط امکان نقد سیاسی است.


📍بخش ۱ | بخش ۲ | بخش ۳ | بخش ۴ | بخش ۵

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

➖آیا فهم نظری کودتا ممکن است؟

عباس نعیمی جورشری | دانش آموخته جامعه‌شناسی سیاسی و حقوق / پژوهشگر تاریخ معاصر

•‌ مقاله «کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و مسئله ی فهم نظری؛ امکان، امتناع و پارادوکس استثناء»
• ویژه‌نامه «چشم انداز ایران»/ مرداد ۰۵

📍بخش ۱ از ۵

▪️سال گذشته (مرداد ۰۴) توسط مجله «چشم‌انداز ایران» به نشستی در تهران دعوت شدم تا به همراه سه تن دیگر از پژوهشگران، در باب کودتای ۳۲ سخنرانی داشته باشم. اما متأسفانه در روز همایش، از برگزاری آن ممانعت شد.

مقاله «کودتای ۲۸ مرداد ۳۲ و مسئله فهم نظری؛ امکان، امتناع، پارادوکس استثنا» صورت تکمیل‌شده‌ای از مباحثی است که قرار بود در آن نشست طرح کنم.

مطلب حاضر، بخش نخست مقاله است که برای مطالعه آسان‌تر، در پنج بخش متوالی در اینجا منتشر می‌شود.

➖ پاینده باد خرد و عشق

🔻 هایلایت ها

📌کودتای ۲۸ مرداد فقط یک واقعه تاریخی نیست؛ یک «مسأله نظری حل‌نشده» است.

📌کودتا هم‌زمان درون نظم حقوقی رخ می‌دهد و همان نظم را تعلیق می‌کند.

📌کودتای ۱۳۳۲ نه صرفاً یک «واقعه اثبات‌شده» و نه صرفاً یک «برچسب تفسیری» است.

📌فهم نظری کودتا هم ممکن و هم ممتنع است.

📌پرسش اصلی این نیست که فقط «چه رخ داد» یا «چرا رخ داد»؛ بلکه این است که «کودتا با مفهوم قانون، مشروعیت و حاکمیت چه می‌کند؟»

📌امکان فهم نظری کودتا:
در این بخش می توان سه صورت‌بندی تحلیلی را بکار گرفت تا وضعیت سوژه دقیق شود.

📌در سطح توصیفی ـ سیاسی، کودتا به‌مثابه کنشی سازمان‌یافته برای جابه‌جایی قدرت سیاسی قابل بازسازی و مستندسازی است.

📌اما فهم توصیفی، عمدتاً به «چگونگی» وقوع کودتا پاسخ می‌دهد و برای توضیح چرایی‌های ساختاری و معنایی آن کافی نیست.

📌در سطح جامعه‌شناختی ـ تاریخی، کودتا را می‌توان نشانه‌ای از بحران‌های ساختاری در فرآیند دولت‌سازی و ملت‌سازی دانست.

📌کودتای ۳۲ را می‌توان نقطه انفجار تضاد میان جامعه‌ای بسیج‌شده و دولتی نهادینه‌نشده دانست.

📌دولت مصدق از مشروعیت اجتماعی بالایی برخوردار بود، اما فاقد پشتوانه نهادی کافی برای تبدیل این مشروعیت به قدرت پایدار سیاسی بود.

📌تبیین ساختاری کودتا، خود با یک خطر مواجه است: تقلیل رخداد تاریخی به «ضرورت تاریخی».

📌در سطح فلسفی ـ حقوقی، پرسش اصلی دیگر این نیست که «چه رخ داد» یا «چرا رخ داد»، بلکه این است که «کودتا با مفهوم قانون، مشروعیت و حاکمیت چه می‌کند؟»

📌کودتا لحظه‌ای است که در آن، نظم حقوقی به حالت تعلیق درمی‌آید و منطق حاکمیت آشکار می‌شود.

📌در لحظه کودتا، تصمیم سیاسی می‌تواند بر قاعده حقوقی غلبه کند.

📌کودتا را می‌توان یکی از لحظات آشکارشدن منطق «وضعیت استثنایی» دانست؛ جایی که حاکمیت خود را بیرون از قانون قرار می‌دهد، اما همین بیرون‌بودن را به‌مثابه منبع نظم جدید تحمیل می‌کند.

متن کامل


📍بخش ۱ | بخش ۲ | بخش ۳ | بخش ۴ | بخش ۵

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست هشتم: دولت و حکمرانی
| ۲۷ مرداد ۱۴۰۵


🎙 سعید معدنی

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست هشتم: دولت و حکمرانی
| ۲۷ مرداد ۱۴۰۵


🎙 احمد فعال

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻مجله صوتی گروه جامعه‌شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران


| سلسله نشست های تخصصی
➖جامعه و جنگ

| نشست هفتم: رسانه _ ۲۱ مرداد ۱۴۰۵



با حضور:

▪️ فاطمه گوارایی
🎙 لینک دانلود سخنرانی

▪️ مهدی فخرزاده
🎙لینک دانلود سخنرانی

▪️ مریم باقی
🎙لینک دانلود سخنرانی


▪️عباس نعیمی جورشری | مدیر علمی
🎙لینک دانلود سخنرانی

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست هفتم: رسانه
| ۲۱ مرداد ۱۴۰۵


🎙 مهدی فخرزاده

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست هفتم: رسانه
| ۲۱ مرداد ۱۴۰۵


🎙عباس نعیمی جورشری
| مدیر علمی نشست

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻مجله صوتی گروه جامعه‌شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران


| سلسله نشست های تخصصی
➖جامعه و جنگ

| نشست ششم: دین _ ۱۴ مرداد ۱۴۰۵



با حضور:

▪️ رحیم محمدی
🎙 لینک دانلود سخنرانی

▪️ زهرا حاجی شاه کرم
🎙لینک دانلود سخنرانی

▪️ حسین حجت پناه
🎙لینک دانلود سخنرانی


▪️عباس نعیمی جورشری | مدیر علمی
🎙لینک دانلود سخنرانی

📍 گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…

🔻جامعه و جنگ
| سلسله نشست های تخصصی در تحلیل جامعه و جنگ
| نشست ششم: دین
| ۱۴ مرداد ۱۴۰۵


🎙 زهرا حاجی شاه کرم

📍گروه جامعه شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران
@sociologyoflaw

Читать полностью…