Telegram-канал divaanha - کتابخانهٔ ادب و فرهنگ: Unsorted

کتابخانهٔ ادب و فرهنگ

01 September 2026 19:47

▪️عاشق شدن قَسّ به سلّامه

قَسّ به معنای کشیش و بسیار زاهد، لقب یکی از قاریان مکّه به نام «عبدالرحمن بن ابی‌عمّار جُشَمی» در قرن نخست هجری بود. سلّامه نیز زنی عجمی‌تبار از اهالی مدینه بود که به شاعری و آواز‌ه‌خوانی شهرهٔ عرب است، آن‌چنان که وصف او در یکی از مدخل‌های کتاب «الاغانی» (کتابی راجع به آوازخوانان و شاعران مشهور عرب اثر ابوالفرج اصفهانی) آمده و به واسطهٔ عشق میان او و قَسّ، به «سلّامة القَسّ» مشهور گردیده است.
اما داستان عشق این دو به روایت ابوالفرج اصفهانی خواندنی است:
«قَسّ خداترس‌ترین و عابدترینِ اهل مکه بود و او را در زهد مانند "عطاء بن رَباح" می‌شمردند. روزی غفلةً آواز سلّامه را شنید و در قلبش جای گرفت. از در خانهٔ او می‌گذشت و وقتی صدایش را شنید بی‌اختیار بر جایْ متوقّف گشت. مولای (صاحب) سلّامه او را در آن حالت دید و به درون خانه دعوت نمود تا هم آواز او را بشنود و هم روی خواننده را ببیند. اما قَسّ این دعوت را نپذیرفت. آن مرد گفت: من تو را در جایی می‌نشانم که صدای سلّامه را بشنوی اما روی او را نبینی. (قَسّ) گفت: در این صورت اشکالی ندارد. پس او را به سرای خویش برد و در جایی نشاند که صدای سلّامه را می‌شنید. وقتی سلّامه به خواندن پرداخت، مولایش بدو دستور داد نزد قسّ بیاید. چشم آن عابد که به چهرهٔ سلّامه افتاد، دل بدو بست و عاشق دلباختهٔ او گشت. از آن پس مرتباً به منزل مولای سلّامه می‌رفت و مدّت‌های دراز در آنجا می‌ماند و به آواز معشوق خود گوش می‌داد، تا اینکه قصّهٔ این عشق در مدینه بر سر زبان‌ها افتاد. روزی آن مرد (مولای سلّامه) برای بعضی کارهای خود بیرون رفت و قسّ را در خانه نزد سلّامه گذاشت. وقتی خانه خالی شد، سلّامه به قسّ گفت: به خدا که دوستت دارم. قسّ بدو گفت: من هم به خدای لاشریک تو را دوست دارم. سلّامه گفت: به خدا دلم می‌خواهد تو را در آغوش خود بگیرم و ببوسم. قسّ گفت: من هم همین را می‌خواهم. سلّامه گفت: به خدا دلم می‌خواهد با تو هم‌بستر شوم و شکمم را روی شکم تو و سینه‌ام را روی سینهٔ تو بگذارم. قسّ گفت: به خدا که من هم همین آرزو را دارم. سلّامه گفت: پس چرا این کار را نمی‌کنی؟ به خدا خانه، خالی است و هیچ‌کس اینجا نیست. عبدالرّحمن (قسّ) گفت: اما کلام خدای عزّوجل مرا از این کار باز می‌دارد، او می‌فرماید: "الاَخِلَّاءُ یَومَئِذٍ بَعضُهُم لِبَعضٍ عَدُوٌّ اِلَّا المُتَّقین" (الزّخرف، ۶۷) "دوستان در آن روز برخی دشمن برخی دیگر شوند مگر پرهیزگاران"؛ نمی‌خواهم دوستی ما در روز قیامت به دشمنی مبدّل گردد. این سخن بگفت و در حالی که گریه می‌کرد از نزد سلّامه بیرون رفت و دیگر هرگز پیش او بازنگشت...»

📚الاغانی (برگزیده)، ابوالفرج اصفهانی، ترجمه و تلخیص محمّدحسین مشایخ فریدنی، جلد دوم، نشر علمی و فرهنگی، ص ۹۰-۹۲

@divaanha