Davronbek Tojialiyev sahifasi

23 February 2024 03:13

Бошқа куни ҳарамдан чиқиб, меҳмонхонага кетаётганимда қимматбаҳо машина ёнимга келиб тўхтади-да, ҳайдовчи араб ёки инглизчани билишимни сўради. Сўнг дардини дастурхон қилди: саудий экани, Риёзда имом экани, оиласи билан Маккага келгани, пули тугаб қолиб кетгани ва ҳоказо. Охирида садақа, эҳсон қилмайсанми, деб сўради. Ёнимда пулим йўқ эди. Тўғрисини айтиб қутулдим. “Имом” эса хайр-маъзурни насия қилиб машинасини ўт олдирди. Ҳозирги коммуникация воситалари ривожланган замонда одам кўчада пулсиз қолиб кетган тақдирда ҳам бемалол чора топиш мумкин-ку! Аммо буни фириб аҳлига тушунтиришдан фойда йўқ. Холис маслаҳатим, агар хайр-эҳсон қилмоқчи бўлсангиз, ҳарамнинг таҳоратхоналарини тозалаётган хизматчиларга беринг, аксари арзимаган маошга ишлар экан.

Қайдасан, хушу?..

Умра – жисмоний ибодат ҳамдир. Бинобарин, у доимий ҳаракат талаб қилади. Қўшимча тавофлар учун ҳам етарли жисмоний тайёргарлик зарар қилмайди. Дунёнинг ҳеч бир ерида амалга ошириб бўлмайдиган, лаззати ҳам бетакрор тавоф ибодатини ҳузур ва сакинат билан адо этай десангиз, ҳозирликни камида бир ой олдин бошланг. Кунига камида 10 километр пиёда юришга одат қилинг.

Икки ҳарамда ҳам асосий эътиборни ибодатга қаратинг. Яқинда “Ҳазратни хотирлаб” кўрсатувида Ҳусайнхон қори шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуфнинг Қуръони каримни аудио форматда ёзиш ташаббуси ҳақида эслаб, “Бундай имконият ҳозир бор, эртага бўлмаслиги мумкин, ҳозироқ фойдаланиб қолиш керак” деган фикрларини келтирган эди. Пурмаъно фикр! Дарҳақиқат, балки умра қилиш, Байтуллоҳни тавоф қилиш имконияти сизга бошқа берилмас. Бу менинг охирги умрам, охирги тавофим бўлиши мумкин деган эътиқод билан ибодат қилсангиз, ишонинг, қалбингиз хушу ва хузуга лиммо-лим тўлиб, сакинат ҳосил бўлади. Лекин Раҳмону Раҳимдан ўтинчимиз шуки, ҳаж ва умраларга такрор-такрор насиб этсин!

Тошкент – Жидда – Мадина – Макка
2024 йил 25 январь – 9 февраль

@davronbekt

Davronbek Tojialiyev sahifasi

23 February 2024 03:13

Ўзбек тили – жаҳон тили

Мадинага келиб, хорижликлар билан илк мулоқот ўзбек тилида бўлиши тасаввуримга ҳам сиғмаган эди. Сим-карта сотувчи араб йигит ўзбек тилида бемалол мулоқот қилиб, керакли маълумотни берди. Айрим юртдошларимиз ўзбекчиликка бориб, “Ками йўқми, арзонроқ қилмайсизми?” деса, ажнабий тужжорлар “Ками йўқ, ўзи арзон-ку” деяпти. Бу ҳали ҳолва. Меҳмонхонанинг гирдогирди дўкон! Ўзбекистонликларни кўравериб ўрганиб кетган шекилли, арабу ҳинди, покистонлигу бангладешлик – ҳамма сотувчилар ўзбеклигимизни билибоқ “Келинг, ака, кўринг, арзон қилиб берамиз”, дея мулозамат қиляпти. Айримлари ҳатто “Скидкалар ҳам бор” дейди.

Нафақат дўкондорлар, балки киракашу хизматчилар ҳам ўзбекчани ўзлаштирибди. Мадинада Уҳудга борасизми, Қубо масжидигами, хурмо боғларигами, Маккада Арафотга йўл оласизми, барчасида ўзбекча савдо қилиняпти. Масжидул ҳарам дарвозаси олдида тасбеҳ, дўппи, мусҳаф сотаётганлар ҳам аввал араб тилида, сўнг ўзбек тилида харидор чақиряпти: “Кулли хамса риял, ҳаммаси 5 риёлдан, 10 таси беш риёл”. Энг қизиғи Мадинаи мунавварада, равзада, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга салом бериладиган жойда бўлди. Одатда бу ерда сараланган аскарлар посбонлик қилади. Ҳатто шулар ҳам қайси миллат бўлишидан қатъи назар аввал арабчада, сўнг ўзбекчада “бўлди, чиқ-чиқ” деяпти. Шундай, Саудия Арабистонининг муқаддас шаҳарларида ўзбек тили жаҳон тилига айланибди.

Ҳозирда ҳарамайндаги йўлкўрсаткич ёзувлар араб, инглиз, урду, француз, малай, индонез тилларидадир. Яқин кунларда ўзбек тилида ҳам ёзувлар пайдо бўлса ажабланмайман. Чунки юқоридаги тиллар ҳаж ва умрага энг кўп келувчи миллатлар тилидир.

Дарвоқе, Масжидул ҳарам ичидаги кутубхона марказий залида ўзбекча китоблар йўқ экан. 2017 йили Ҳарамайн мактабаси билан келишувга мувофиқ, шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуфнинг барча асарлари Мадинаи мунаввара ва Маккаи мукаррамадаги ҳарам кутубхоналарига қўйилган эди...

Ҳар қадамда қадрдон чеҳра

Бугун, алҳамдулиллаҳ, умрага бориш вилоятдан пойтахтда боришдек осон бўлиб қолди. 2017 йилга қадар Ўзбекистондан йилига атиги 5000 киши ҳажга, 6000 киши умрага юборилган. Умра сафарини фақат диний идора ва қўмита ташкил қиларди. Умрага навбати келиши учун инсон умри етмасди. Шукрки, навбатни олдинга суриш бўйича “схемалар”, “шапкалар” даври ўтди-кетди. Бир замонлар бизникилар Қирғизистон, Қозоғистон, Россия орқали умрага борган бўлса, ҳозирда Ўзбекистон турфирмалари қўшни давлатлар фуқароларига ҳам хизмат қилмоқда. Раҳматли онажоним шу кунларни интиқ бўлиб кутиб, вафот этганлари ҳақида аввалроқ ёзган эдим.

Маҳаллий туроператорларга 2021 йилдан норасмий тарзда, 2023 йилдан расман умра хизматларини ташкил этиш имконияти тақдим этилди. Туризм қўмитаси тузган умра зиёратини ташкил қилиш ва амалга ошириш бўйича турфирмалар рейтингида 134 та лицензияга эга фирма ўрин олган. Дин ишлари бўйича қўмита маълумотига кўра, 2023 йилда ўзбекистонликларнинг 15 минг 150 нафари ҳаж, 43 мингдан зиёди умра амалини адо этган. 20 та туроператорни ўзида жамлаган Умра зиёратлари сайёҳлик агентликлари ассоциациясининг маълум қилишича, 2023 йили 100 мингдан ортиқ зиёратчи мазкур тузилма аъзолари томонидан умра зиёратига юборилган. Норасмий маълумотларга кўра, 2023 йили 500 мингга яқин ўзбекистонлик умра сафарига борган. Саудия Арабистони Ҳаж ва умра вазири доктор Тавфиқ ал-Робиа берган маълумотга кўра, 2023 йили жами 13,5 миллион киши умра зиёратини адо этган. Бу 2022 йилдагига нисбатан 58% га кўпдир.

Дарҳақиқат, Макка ва Мадина шаҳарларида ўзбек зиёратчиларни ҳар қадамда учратасиз. Ўзингизни асло бегонадай ҳис қилмайсиз. Ҳозир тил билмасликдан адашиб қолишлар қолмаган. Исталган жойдан ўзимизнинг қоракўзни топиб олиб, йўл сўраш мумкин.

Мадиналик талабанинг айтишича, авваллари кўпчилик Ўзбекистонни билмас, уни Покистон, Қирғизистон билан адаштирар экан. Ҳозир аксинча, барча марказий осиёликларни ўзбек дейишяпти экан. Ҳақиқатан, зиёратчилар орасида қирғиз, қозоқ, тожик, афғон, россиялик, туркман (жуда кам) биродарлар ўзбеклардан анча кам. Этник хитой мусулмонлари ҳам кўпайиб қолибди, лекин уйғур биродарларни учратиш насиб қилмади.

Davronbek Tojialiyev sahifasi

24 January 2024 03:33

​Китобхон болаларга 8 тавсия

1. Кунига бир соатни китоб ўқиш учун ажратинг. Бунда давомийлик муҳим аҳамиятга эга. Ўзингизга ҳар куни камида бир соат китоб ўқишни вазифа қилиб олинг. Шу тарзда китоб ўқиш тезлигингиз мунтазам ошиб боради. Секин-аста кунлик китоб ўқиш соатини ҳам ошириб бориш мумкин.

2. Ўзингизга ёқадиган қулай жойда мутолаа қилинг. Ётиб ўқимасликка ҳаракат қилинг — кўзингиз чарчайди. Китобни кўзингиздан 30-40 см узоқликда, 45° бурчак остида ўқинг. Ёруғлик чап тарафдан тушгани маъқул, муҳими етарли даражада бўлсин. Китоб танлашда матннинг ҳажми, шрифти сизга қулай эканига эътибор қаратинг.

3. Мутолаага энг қулай вақтни танлай билинг. Ухлашдан аввал китоб ўқиш тавсия қилинмайди — кун давомида турли ахборотларни қайта ишлаган миянгиз кечқурун бироз толиқиши ва маълумотни яхши қабул қилмаслиги мумкин. Эрта тонгдаги мутолаа эса жуда фойдали — яхши дам олган миянгиз ахборотларни осон қайта ишлайди ва узоқ вақт эслаб қолади.

4. Китобдан олган энг яхши фикр ва фактларни қайд этиб боринг. Баъзилар бунда китобнинг ўзига чизиш ёки бўяшдан фойдаланади. Ундай қилманг — сиздан кейин ҳам биров ўқиши мумкин. Алоҳида дафтар тутиб, унга ёзиб борсангиз фойдалироқ. Мутолаадан сўнг китобдан олган хулосаларингизни ҳам қайд этинг.

5. Қўлингизга тушган ҳар қандай китобни ҳам ўқийверманг. Китобни танлай билишни ўрганинг. Аввало ота-онангиз, устозларингиздан китоб тавсияларини олинг. Ёшингизга мос, сизга қайси бири фойдали эканини улар яхшироқ билишади. Тавсиялар асосида ўқишингиз керак бўлган китоблар рўйхатини тузиб олинг. Режа асосида мутолаа қилинг.

6. “Тўғри ўқиш” бу тез ўқиб тугатиш дегани эмас. Муҳими — тушуниб ўқиш. Китоб ўқиш салмоғи унинг бетлари сони билан эмас, қанчалик тушунганингиз билан ўлчанади. Китобдаги тушунарсиз сўз ва жумлалар маъноларини билиш учун луғат ва энциклопедиялар титкилашдан эринманг ёки яқинларингиздан сўранг.

7. Ҳадеб бир хил мавзу ва жанрдаги китобларни ўқийверманг. Бир марта саргузашт қисса ўқисангиз, кейинги сафар тарихий асар ўқинг. Илмий адабиётлар, ахлоқий китоблар, психологик қўлланмалар ҳам фойдали. Имкон борича турли мавзулардаги китобларни мутолаа қилинг — дунёқарашингиз кенгаяди.

8. Китоб ёқмаса — ўқиманг. Аввало китобнинг мундарижаси билан танишинг. Агар китоб илмий-оммабоп бўлса, олдин ўзингизга ёққан мавзуларни ўқинг. Китоб ёқмадими, миянгиз қабул қилмаяптими, чарчадингизми — давом эттирманг. Танаффус қилинг. Истасангиз овоз чиқариб ўқинг. Ёқтирмаган китобингизни ўзингизни мажбурлаб тамомлашингиз керак эмас. Муҳими — ўзингизга фойдали ва тушунарли китобдан завқ олиш.

Давронбек Тожиалиев, Ziyouz.com кутубхонаси асосчиси

2021 йили чоп этилган 3-синфлар учун “Она тили ва ўқиш саводхонлиги” дарслигидан

@davronbekt

Davronbek Tojialiyev sahifasi

12 December 2023 06:01

Кун бўйи ўтириб ишлайсиз, асосан ақлий меҳнат билан бандсиз. Жисмоний ҳаракат жуда оз. Чарчайсиз – жисмоний меҳнат қилгандан кўра кўпроқ. Баъзида ҳеч нарса қилгингиз ҳам келмай қолади. Руҳан толиққанингиз билинади. Сиз эса яна компьютер, телефон ёки телевизордан нимадир кўриб дам олмоқчи бўласиз – бу нотўғри. Сиз учун энг тўғриси эса ҳеч бўлмаса бир соат ташқарида пиёда юришдир. Янаям яхшиси, имконга қараб узоқроқ масофага сайр қилишдир.

Мен ҳам шундай қиламан. Ҳафталаб ақлий меҳнат зўриқишни келтириб чиқаради. Мен учун руҳий толиқишнинг олдини оладиган энг яхши усул тоққа сайр қилишдир. Ҳафталаб ишламаган жисмингиз тоққа чиқиб тушгунча маза қилиб ҳаракат қилади, қонингиз бир маромда айланади, энг кичик тўқималаргача қон етиб боради, ўпкангиз очилади, энг тоза ҳаводан нафас оласиз. Табиат билан бирга қоласиз, атрофнинг гўзаллигидан завқланасиз, тафаккур қиласиз. Энг асосийси, цивилизациядан узоқда бўласиз: телефон, интернет ишламайди, иш ҳақида ўйламайсиз. Қишки тоғ сайрларининг эса завқи ўзгача. Ҳам руҳан, ҳам жисмонан тозарган вужуд билан янги ҳафтани бошлайсиз.

Якшанба куни Бўстонлиқ туманидаги Кўкбет (1945 метр) ва Мойғашқон (2310 метр) чўққиларига чиқиб келдим. Шулдак қишлоғидан кўтарилиб, тушгунча 18 км масофа босдик. Юқорида қорнинг қалинлиги ярим метрга етади. Қайтишда арчазор ўрмон оралаб тушдик.

https://www.youtube.com/watch?v=k_51-rfpNio

@davronbekt

Davronbek Tojialiyev sahifasi

27 November 2023 12:50

Бу йилги ноябрь анча илиқ келди. Тоғларда ҳам қор бу йил ҳали анча юқорида. Кеча Пском тизмасининг Чатан чўққисига сафар қилдим. Чўққи сари йўл Бўстонлиқнинг Нанай қишлоғидан бошланди. Аксарсойни кесиб ўтиб, Қудуқ шаршараларига кетадиган тарафга пиёда йўлга тушдик. Ажойиб ўрмонлар ичидан ўтдик, адирларга эркин қўйиб юборилган отлар билан тиллашдик. Денгиз сатҳидан 1800 метр баландликда қорли сўқмоқлар бошланди. Чўққигача бир неча тоғларни ошишга тўғри келди. Чўққи атрофи 40 сантиметр қалинликдаги қор билан қопланган. 2504 метр баландликдаги Чатан чўққисидан Чотқол, Пском, Угом, Қоржонтов тизмасининг энг баланд чўққилари яққол кўриниб туради.

Davronbek Tojialiyev sahifasi

23 October 2023 14:04

Батафсил видеода: https://www.youtube.com/watch?v=17fiMbgQmJM

Davronbek Tojialiyev sahifasi

12 October 2023 14:23

Ваҳоланки, сумкангиздан диний китоб чиқиб қолса, анча-мунча сўроқ-савол қиладиган вақтлар эди. Кечгача китобларни кўтариб юрдим. Уйга борганимда қути намланганини кўрдим. Хайрият, ичидаги жавоҳирларга сув ўтмаган экан. Ўша кун мен учун энг бахтли кунлардан бири эди.

Бир пайтлар китоблар ортидан қувиб, етолмай юрардим. Бугун, алҳамдулиллаҳ, айрим китоблар ўзи излаб келяпти. Қанийди, аввалги вақт, шижоат бўлса, ҳаммасини ўқиб, тақриз ёзиб берсам. Шу кунларда 3 та жамоадан китоб ҳадяларини олдим. Айримларини ҳали тўлиқ ўқиб чиқиб бўлмаган бўлсам-да, маълумот бергим келди.

* * *

Яна бир чекиниш. 2017 йили Истанбулга туркий халқлар ёшларининг тадбирига таклиф қилишди. Биринчи куниёқ танишув маросими кемада – бўғоз турида ўтказилди. Кема Истанбулнинг гўзал гўшалари бўйлаб сузиб борар, ўртада танишув, ўйин кулги. Мен эса кема қирғоғидан шаҳарнинг муаззам бинолари – ҳар ердан кўриниб турувчи минорали масжидларига боқиб кетяпман. Бирдан шом намози учун азон айтила бошланди. Кемада мусиқа ўчирилди. Қалбни титратувчи азон саслари бир-бирига уланиб кетар, мен эса ҳайкалдек тик қотиб нажотга чақирувни тинглардим. Ичимдан отилиб йиғи келди. Ҳўнграб юбормаслик учун ўзимни зўрға тутдим. Кўзда ёш билан Сулаймония, Аясофия, Султон Аҳмад жомелари томон боқардим. Бу соғинч ёшлари эди. Юртимда бўғиб қўйилган азоннинг соғинчи эди.

“Азон.уз” лойиҳаларини ҳам ана шундай соғинч билан қарши олгандим. “Азон китоблари”нинг тугатилганидан ранжиган бўлсам-да, азон илдизларидан униб чиққан макон “Илдиз китоблари” ўлароқ фаолиятини давом эттираётганидан хурсанд бўлдим. Илоҳим, илдизи бақувват бўлсин. Нашриёт сифатида “Азон китоблари”нинг сўнгги, “Илдиз китоблари”нинг илк китоби ўлароқ “Салоҳиддин – саҳро бургути” китоби танланганидан ҳам рамзий маъно қидирдим. Зеро, миллат узра азон сасларининг бардавом бўлиши, Абдулла Қодирий айтган “Мозористонда ҳайя алал фалаҳ хитобини ким ҳам эшитарди” каби ҳолатга тушиб қолмаслигимиз учун Салоҳиддин, Жалолиддин, Сайфиддин, Темур каби саркардалар ҳақида ҳақиқий китобларга эҳтиёжимиз бор.

* * *

Санжар Назар ва “Академнашр” нашриёти ўзбек маърифатпарварлигида феномен. Бошқа таърифга ҳожат йўқ. Жамоанинг яхши китобларни саралаб, танлаб мутолаа қилишга кўмаклашувчи, шунингдек, ўзбек китобхонлари онлайн ҳамжамиятини ташкил этишни мақсад қилган “Yoki” (www.yoki.uz) лойиҳаси ҳам китоб соҳасидаги энг яхши янгиликлардан бири бўлди.

Бу платформада китобларга оид тақриз, иқтибослар базаси; севимли асарлар муҳокамаси; турли мавзудаги сара китоблар рўйхати; асарларга оид қизиқарли саволлар, тестлар; китоблар дунёси, дунё китоблари ҳақида қайноқ янгиликлар; илм-фан, адабий клублар ўрин олади.

“Yoki”чилар ҳадя сифатида Чўлпоннинг икки жилдлигини юборибдилар. Ҳозирги жамиятимиз учун ҳам “Кеча ва кундуз”нинг биринчи қисмига Чўлпоннинг ўзи танлаган иқтибос мос келади: “Маърифат (билим) чоғиштириб кўриш билан ҳосил бўлади, бизнинг ёшлар эса ўз кўрганларини ҳеч нима билан чоғиштиролмайдилар; улар кечмишни билмайдилар ва шу учун ҳозирги замоннинг нималигини етарли даражада очиқ англолмайдилар” (Максим Горкий).

* * *

Аъзамхон Абдураҳмонов ва Ёрқин Саидалиев “Tarbiyaga oid hadislar” тўпламини иккинчи марта нашр этишибди. Тўпламда Имом ал-Бухорийнинг “Ал-жомеъ ас-саҳиҳ”, “Ал-адаб ал-муфрад”, Имом Термизийнинг “Сунани Термизий”, Имом Нававийнинг “Риёзус солиҳин”, Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуфнинг “Одоблар хазинаси” китобидан тарбия ва ахлоққа оид ҳадислар саралаб олинган. Оилада болалар учун ёдлашга фойдали тўплам бўлган.

Давронбек Тожиалиев
@davronbekt

Davronbek Tojialiyev sahifasi

12 September 2023 15:00

Китоблар мазмуни ҳақида, иншааллоҳ, мутолаадан сўнг фикр билдирарман.

"Уйғониш" тўплами "Anorbooks" нашриёти томонидан 20000 нусхада чоп этилибди. Улар Республикамиздаги барча мактабларга, шунингдек, олий ўқув юртлари, давлат ва жамоат ташкилотларига юбориларкан.

2010 йили "Тафаккур" нашриётида ишлаганимда Абдулҳамид Мухторов билан Бурҳониддин Марғиноний, Маҳмуд Замахшарий, Абу Али ибн Сино, Абу Райҳон Беруний, Абу Наср Форобий, Имом Мотуридий, Имом Термизий, Ҳаким Термизий, Аҳмад Фарғоний, Имом Доримий ҳақида маълумотларни жамлаган "Мутафаккирлар" тўпламини нашр этгандик. Лекин у пайтлар тўпламни жамоатчиликка бугунгидек самарали тарғиб қила олмагандик.

22-йил аввал университетда "Камолот"га аъзо бўлишга намойишкорона қарши бўлган эдим. Қилаётган турли тадбирлари ҳечам ёқмасди. Матбуотда ҳам бир-икки марта танқид қилганимдан сўнг ташкилот шотирлари ҳам менга қарши бўпқолишган эди.

Раҳбар ёшларнинг ўзидан бўлгани барибир яхши-да. Сўнгги йилларда Ёшлар ишлари агентлигининг "Ибрат фарзандлари" лойиҳаси орқали хорижий тилларни бепул ўрганаётганига ўзим гувоҳ бўлдим. Жамиятдаги айрим шахсларнинг ХХ аср бошидаги жадидларга яширин "хусумати" бўлса-да, агентликнинг "Жадидлар" тўпламини чиқариб, омма эътиборига тақдим этгани ҳам эътирофга лойиқ.

Алишер Саъдуллаевнинг айтишича, яқинда сунъий интеллект имкониятларидан фойдаланган ҳолда "Мутолаахона" деб номланган катта адабий-маърифий портал режалаштириляпти экан. Шунингдек, юртимизнинг буюк саркардалари (Амир Темур, Жалолиддин Мангуберди, Бобур ва б.) ва тарихда ўтган буюк аёлларимиз ҳақида "Уйғониш" каби тўплам чоп этишмоқчи экан.

"Anorbooks" нашриёти муассиси Ҳусан Мақсуднинг айтишича, "Уйғониш"нинг давоми ўлароқ
темурийлар давридаги шарқ мусулмон олимлари ҳақида "Юксалиш" (Мирзо Улуғбек, Али Қушчи, Қозизода Румий ва б.), ХХ аср бошидаги илм-фан намоёндалари ҳақида "Тикланиш" (Қори Ниёзий, Ҳабиб Абдуллаев, Иброҳим Мўминов ва б.) тўпламларини нашр қилишмоқчи экан.

Ёшлардан умидим катта. Уларнинг аксари катта мақсадларни кўзлаяпти. Ана шу мақсад сари йўлда катталар халақит қилмаса бўлди.

Davronbek Tojialiyev sahifasi

24 August 2023 17:55

Турбазада нонушта қилиб, ҳайдовчимиз Нурбек билан Арслонбоб ёнғоқзорларининг бошланишида ташкил этилган Панорама дам олиш ҳудудига бордик. Ўрмонга яқинлашарканмиз, дарахтлар сояси остида ҳарорат кескин ўзгарди. Ҳаво айни сайрбоп. Атрофда ўрмонда ўтлаб юрган отлар завқимизга завқ қўшади. Бу манзарага қария темир отнинг ойнасиз кузовидан термулиб кетиш – алоҳида экзотика.

Қуюқ ўрмон ичидаги дам олиш ҳудудига борганимизда 8 тача машина бор эди. Дам олувчилар учун арғимчоқлар ўрнатилган, сўрилар, овқат қилиш учун жойлар, кўчма дўконлар мавжуд. Энг қизиғи, ҳатто шу жойда ҳам “Анжан марожний” сотиляпти. Сал юқорироққа чиқилса, адирнинг бошига етилади. Шу ердан бутун Арслонбоб панорамаси кафтдек намоён бўлади. Тўғримизда мағрур Бобош ота чўққиси, қишлоқда уйлардан кўра дарахтлар кўпроқ кўзга ташланади. Чап тарафдаги адирда эса қуюқ ёнғоқзорлар – бирон бўш жой кўринмайди.

Ўртадаги арғимчоқда қирғиз эжелар лапарлар айтиб ҳайинчак учишмоқда. Арғимчоқ қарийб 15 метр юқорига, бобо ёнғоқнинг шохига кўрнатилган. Сал нарироқда 20 метрлик арғимчоқ бўлиб, машина аккумулятори орқали юқорига чиқарилиб, қўйиб юборишаркан – яхшигина адреналин. Нархи 50 сўм (0,57 доллар). Биз сал тепароқдаги бепул ҳайинчакда учдик. Анчадан бери бунақа завқни тотмагандим. Кейин ўрмонни айландик.

Арслонбоб водийсидаги ёнғоқзорлар асосан Арслонбоб ва Қизил Ункур қишлоқлари ҳудудида жойлашган. Ўрмонда баландлиги 30 метрдан ошадиган ёнғоқларни ҳам кўрдик. Жами майдони 600000 гектардан ошадиган ушбу ўрмон дунёдаги энг катта ёнғоқзор дея эътироф этилган.

Ривоятларга кўра, Александр Македонский ўз юришларида Арслонбобга келиб, ёнғоқзорларга мафтун бўлган ва уни Македонияга олиб бориб кўпайтирган. Шу сабаб ёнғоқнинг номи “грек ёнғоғи” деб атала бошланган. Ботаникларнинг аниқлашича, айрим дарахтларнинг ёши 1000 йилдан ошади. Арслонбоб ёнғоқзорларида мўйнали ҳайвонлар, жумладан, Шимолий Америка еноти иқлимлаштирилган.

Ўрмондаги дарахтлар давлат ҳимоясига олинган. Уларни кесиш қатъиян тақиқланади. Дарҳақиқат, сафар давомида биронта кесилган дарахтни кўрмадик. Ёнғоқзорлар маҳаллий аҳолига бўлиб берилган. Ҳосилнинг маълум қисми давлатга топширилади, маълум қисми аҳолининг ўзида қолади. Айрим дарахтлар 200-300 килограммгача ёнғоқ беради. Ҳайдовчимиз Нурбекка 1 гектарлик боғ теккан экан. “5 килосини давлатга топшираман, қолгани ўзимники, ўтган йили ҳосил кам бўлди – 10 қоп ёнғоқ олдим, холос. Айримларга 10 гектар теккан, улар давлатга кўпроқ топширади”, дейди у.

Халқимизда ёнғоқ тагида ётма, хушингдан айриласан, ёнғоқ ксилород ютиб, карбонат ангидрид чиқаради, деган ёлғон маълумот юради. Аслида эса ундай эмас. 3 соатдан кўпроқ ёнғоқ ўрмонида кезиб ҳеч бир нохушлик сезмадик. Аксинча, тоза ҳаводан нафас олиб, тетик юрдик.

Бобош ота чўққиси (4427 метр), 3000 метр баландликда жойлашган Кўлмозор кўлини кейинги сафарлар учун захира қилишга режа қилиб, Ватан сари йўл олдик.

Икки кунлик саёҳат учун жами харажатларга (йўлкира, овқатланиш, тунаш) 340 000 сўм (28,13 доллар) кетди.

Тошкент – Марғилон – Маданият – Арслонбоб
2023 йил, 19-20 август

Видеоси: https://www.youtube.com/watch?v=Xk-PFLCwmvc

Davronbek Tojialiyev sahifasi

22 August 2023 14:49

Шомга яқин қишлоққа қайтдик. Ҳайдовчи Нурбек турбаза яқинидаги шинам хонадонлардан тунашга жой топиб берди. Бу ерга фақат “ҳожиакалар”ни қўйишаркан (яхши маънода хулқи гўзал, диндор кишиларни ҳожиака дейишаркан). Хонадонда ичкилик ичиш, чекиш қатъиян тақиқланган. Яхши шароитдаги покиза хонадонда тунаш 6 кишига 800 сом бўлди (киши бошига 133 сом – 1,51 доллар).

Кечга турбазадаги чойхонада овқатландик. 1,5 кило девзира гуручда қилинган сергўшт ош, 4 та сомса, нон, чой, салат 950 сом (10,76 доллар) бўлди (киши бошига 1,79 доллар). Хуфтонни маҳалла кичкинагина масжидида ўқидик. 10 чоғли жамоат йиғилди.

Эртага дунёдаги энг катта ёнғоқзор ўрмонга борамиз.

Видеоси: https://www.youtube.com/watch?v=VM6oECgZRRE

Davronbek Tojialiyev sahifasi

22 August 2023 14:48

Арслонбоб – Қирғизистондаги Фарғона тизмаси этагида жойлашган жуда сўлим қишлоқ. У ўзининг гўзал шаршаралари, боғлари, дунёдаги энг катта ёнғоқзор ўрмонлари билан машҳур. Авваллари орада чегара бўлмас, бемалол автобуслар қатнар, халқларимиз жуда яқин эди. Шу боис айримлар Арслонбобни ҳалиям Ўзбекистонда деб ўйларкан.

Шанба куни бомдодни Марғилондаги “Хонақоҳ” масжидида ўқигач, “Ўрам” чойхонасида нонушта қилиб, Андижоннинг Маданияти сари йўлга чиқдик. Қиғизистоннинг Жалолобод вилояти билан чегарадаги Маданият (Андижон) пости соат 7:00 дан 20:00 гача пиёдаларга хизмат кўрсатади. 8:30 да чегара постига кирдик. Ўзбекистон тарафда унча навбат йўқ, тез ўтиб олдик. Қирғизистон томонда эса навбат кўплиги сабабли кўпроқ туриб қолдик. Шанба куни бўлгани учун келиб-кетувчилар кўпроқ. Чегарадан ўтишга 1,5 соат вақт кетди.

Davronbek Tojialiyev sahifasi

23 February 2024 03:13

Подшоҳ минораси, икки жаҳон овораси

Аслзода французлар Эйфель минорасини ёқтирмас экан. Сабаби – Парижнинг замонавий тимсолига айланган бу темир иншоот асл француз маданияти обидаларини “ютиб” юборар эмиш. Маккадаги соатли Подшоҳ минораси ҳақида ҳам шундай дейиш мумкин. Масжидул ҳарамнинг ёнгинасида жойлашган бу ҳашаматли меҳмонхоналар мажмуаси менга “шаҳарлар онаси”нинг асл кўринишини бузаётгандек туюлди. Мўминларнинг энг муқаддас қадамжоси биқинидаги бу мажмуа кўпроқ савдо-кўнгилочар масканни эслатади. У ерда дунё мусулмонлари бойкот қилган бир қанча брендлар фаолият кўрсатаётгани, алвон матоҳларга узун навбатлар юзага келгани ҳам ажаблантиради кишини. Ҳарам атрофидаги катта ҳожатхоналарнинг бу мажмуага ёндош қурилгани уларнинг даражасига ишора гўё. Беихтиёр Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қиёмат аломатлари хусусидаги “Ялангоёқ, яланғоч, камбағал қўйбоқарларнинг бино қуришда мусобақа (кимўзар) қилаётганларини кўрасан” деган гаплари эсга тушади.

Гарчи соатли минора менга ёқмаган бўлса-да, унинг учта фойдасини айтмасам инсофдан бўлмайди: 1. Шаҳарнинг турли четидан унга қараб мўлжал, йўналиш олиш мумкин. 2. Вақтни кўрсатиб туради. 3. Майдоннинг бир қисмини қуёш тиғидан пана қилиб туради.

Бирни кўриб фикр қил...

Макка, Мадина – дунё мусулмонларини бир жойга жамлайдиган маскан. Бу ерда турфа миллат, ирқ, тақдирларни учратасиз. Бирни кўриб фикр, бирни кўриб шукр қиласиз. Яманлик ҳайдовчи юрти пароканда бўлиб кетгани, иқтисодий аҳвол оғирлашгани, ҳусийларни ёқтирмаслиги, Саудия Арабистонида 1000 доллардан кўпроқ топиши, лекин барибир орттириш мушкуллигини айтади. Ҳиндистонлик Мустафонинг ҳикоя қилишича, Мадина шаҳрида ишлаб пул топиш қийинроқ, айниқса, ковид карантинидан сўнг аҳвол анча оғирлашган, нархлар кескин ошган.

Ҳарамда намоз арафаси туркиялик Жамолиддин билан ёнма-ён ўтириб қолдим. Бурса шаҳридаги масжидлардан бирида имом экан. Оила аъзолари билан бирга келибди. “Сизлар биздан анча узоқдасизлар, лекин умра нархи арзонроқ экан. Бизда киши бошига 1500 доллар. Ҳаж, умрага пулни лирада йиғамиз, тўлашга келганда долларда ҳисоблашади. Ўзинг биласан, лиранинг қадри ҳар куни тушмоқда”, дейди туркийлик қардош. “Саудлар юртида суннат амалларга эътибор сусайиб кетгани”дан баҳс этган Жамолиддин “Асл дин-диёнат сизларда” дея лутф қилди.

Бошқа куни қозоғистонлик Илёс билан бир сафда намоз ўқидик. Асл исми Лёша, уч йил аввал Исломни қабул қилибди. Намознинг ҳар бир рукни, ҳатто мустаҳабларни ҳам ихлос билан бажаради, зикрларни камайтирмайди. Намоздан кейин Каъба теграсида бирга тавоф қилдик. Маккадаги талотўпларни кўриб, Мадина жуда сокин экани, яна келиш истагидалигини айтди. Мадинада равзага кириш насиб этмабди. У ердаги фараҳни топиш қийинлигини айтдим. Илёс Маккадаги ҳарам соқчиларининг анча қўполлигидан арз этди. Мен Мадинада равзага қўйилган қўриқчилар ўта мулойимлиги, зиёратчиларга “Эй Аллоҳнинг меҳмонлари, вақтингиз бўлди, чиқсангиз, бошқалар ҳам кириши керак” дея табассум билан мурожаат қилишларини сўзладим.

Масжидул ҳарамда алдов?!

Шайтон йўлдан урган кас Масжидул ҳарамда тавоф қилаётиб ҳам гуноҳ қилаверар экан. Менга иккинчи қаватдаги тавоф айланасида беш-олти марта фирибгарлар учради. Улар одатда “Кечирасиз, инглиз тилида гапирасизми?” деб қармоқ ташлаб кўради. Билсангиз “ҳа” дейсиз, албатта. Кейин суҳбатдошингиз қаердан эканингиз билан қизиқади. Ишонтириш учун хотин, бола-чақасини ҳам ёнига олган “мазлум” оғир аҳволга тушиб қолганини айтиб, теша тегмаган тафсилотларни сўзлай кетади. Ёлғон сценарий тахминан бундай: пул, паспортларини йўқотиб қўйган, бир неча кундан бери оч, юртига етиб олиш учун ақча керак, ҳиммат кўрсатсангиз кейинроқ банк картангизга пулни қайтаради... Кўзидан алдаётгани шундоқ билиниб турса-да, кўнглини оғритгингиз келмайди, “Узр, ёрдам беролмайман”, дейсиз. Шундайлардан бирини бошқа куни такрор учратиб қолдим. Чув туширмоқчи бўлиб истиқболимга чиқди-да, таниб қолди шекилли, юзини бурди.

Davronbek Tojialiyev sahifasi

23 February 2024 03:12

УМРГА ТАТИГУЛИК УМРА
Ҳарамайн сафари: ичкаридан назар

Саудия Арабистонидан – сафардан қайтганимга ўн кун бўляпти-ю, ҳар куни тушимда Масжидул ҳарамни кўраман, ҳеч қачон қулфланмайдиган масжидни кезаман, Каъбани тавоф қиламан. Қизиқ, у ёқдалигимда сакинат маскани Мадинаи мунавварага кўпроқ ошуфта бўлдим деб юрган эдим, лекин тушимга фақат Маккаи мукаррама киряпти. Ҳа, бизнинг таққосу нисбатларимиз жуда нисбий. Макка ва Мадинани ажратиб бўлмас экан: бири ота, бири она каби, қайси бирини кўпроқ севишингизни айтолмайсиз!..

Davronbek Tojialiyev sahifasi

21 January 2024 14:06

Тошкент вилоятининг Оҳангарон тумани Янгиобод шаҳарчаси атрофида ҳам жуда гўзал тоғли масканлар жойлашган. Чилтонсой дарёси Чотқол тизмасидаги қорларнинг эришидан юзага келади. Сой дарасида 2 та катта шаршара ҳам мавжуд. Денгиз сатҳидан 2100 метр баландликда қор қалинлиги 1 метрдан ошади. Кечаги саёҳатда белгача қорга ботдик. Жами 15 км йўл босдик.

https://youtu.be/6CTvYpzvTeY

@davronbekt

Davronbek Tojialiyev sahifasi

27 November 2023 12:50

Келинг, бирга саёҳат қиламиз (видео): https://youtu.be/bXoIhWkgx9E

Davronbek Tojialiyev sahifasi

18 November 2023 14:38

​"Ватан – қалбимда, юрагимда!"

Бугун миллий байроғимиз куни. Уни қанчалар яхши кўришимни кўпчилик билади. Аммо, бугун Она Ватан туғи ҳақида эмас, Фаластин байроғи ҳақидаги ажиб хотираларимни бўлишмоқчиман.

2011 йилнинг ёзида Германияга сафар қилдим. Ўшанда ҳам Исроил Фаластинга қарши ҳужум қилиб, Ғазза ва Ғарбий соҳилни бомбалаётган эди. Берлиннинг айрим жойларида Исроил режимига қарши норозилик ҳам бўлган, айрим уйларда норозилик рамзи сифатида Фаластин байроғи илиб қўйилган эди. Улардан бирини суратга олган эканман.

Турли миллат, халқ, мазҳабларни бир жойга йиққан мўжазгина масжидда жума намозини ўқидим. Ярим немисча, ярим арабча қилинган хутбадан Фаластин учун дуо қилинганини англадим. Масжиддан чиқиб, Ливан емакхонасига кирдим. Намоздан чиққанлар кафени тўлдирган, бўш жой йўқ. Қарасам, бир ажнабий йигит олдида жой бор. Ўтиришга рухсат сўрадим.

Аста танишишни бошладик. Берлинга келганману, ўзимча миллатпарварман. "Қайга борсам бошда дўппим, ғоз юрарман гердайиб". Дўппи зўр нарса, дарров кўзга ташланади, гапни бошлаш учун ҳам зўр сабаб. Ажнабий дўппини кўрди-да, бош бармоғини юқори кўтариб, "Cool!" (Зўр!) деди. "Қаернинг қалпоғи бу?" деб сўради. "Ўзбекистонники!" дедим. Юртим ҳақида билмаса керак, деб ўйлагандим. "Ие, бухориймисан?" деди. Бўйнига кичкина хоч тақиб олган, замонавий кийинган бу жингалаксоч ажнабийнинг саволидан, ҳайратландим, тўғриси.

Ажнабий фаластинлик насронийлардан экан. Исми Аҳмад. Берлинда ахборот технологиялари бўйича таҳсил оларкан. Суҳбат қизиб кетди. Бугунги воқелик эсланди. Исроил зулми ва фаластинликларнинг ватанпарварлиги ҳақида сўз кетди. "Биз мусулмонлар билан бир маҳаллада турамиз, катта акам мусулмон - Ақсога боради. Биз ҳам Аллоҳ деймиз, машааллоҳ, иншааллоҳ деймиз. Ёшликдан Исроилга нафрат билан катта бўлганмиз. Бусиз иложи йўқ. Кунда-кунора, қариндошларингдан бирини Исроил аскарлари ўлдиради, ҳибс этади, олиб кетади, исталган пайт уйингга бостириб киради. Зулм, зулм, зулм. Биз тарафдан нафрат, куч, қасос туғёни. Ҳар бир Фаластин боласи шунақа кайфиятда катта бўлади. Биз ҳеч нарсадан қўрқмаймиз. На бомба, на ўлим, на йўқлик. Бу халқни мағлуб этиб бўлмайди" деди Аҳмад.

Бу ҳақда яна узоқ гапирди. "Бу ерда илм олиб, юртимга қайтаман ва унинг равнақи учун курашаман" деди у. Ҳозиргача ўшанда ёшлик қилиб, Аҳмадга берган саволимдан хижолат бўламан. "Аҳмад, хафа бўлмагин-у, уст-бошингга, юзингга қараб сенда Ватан севгисини кўрмаяпман" деб юборибман. Аҳмад бирданига қизариб кетди-да, кўйлагининг икки тугмасини йиртиб, кўкрагига мушт билан қаттиқ урди-да, ярим арабча, ярим инглизча қилиб, "Кўряпсанми, мана, Ватан - Фаластин қалбимда, юрагимда!" деди.

Унинг кўкрагига тарихий Фаластин харитаси фонидаги Фаластин байроғи татуировка қилинган эди.

Давронбек Тожиалиев
@davronbekt

Davronbek Tojialiyev sahifasi

23 October 2023 14:04

Кеча Тошкент вилоятининг Паркент туманида жойлашган Заркент қишлоғидан тоғлар оша Сўқоқ қишлоғигача 18,5 километрлик маршрутни босиб ўтдим. Заркент санаторийси олдидан бошланган кўтарилиш Шохқўрғон тизмаси бўйлаб давом этиб, Бигизтош (2020 метр), Шохқўрғон (2025 метр) чўққиларидан ўтиб, Оқтош (2510 метр) чўққи томон давом этди. Чўққидан орқа томонга эмас, ёндош тизма орқали Сўқоқ қишлоғига тушиб бордик. Ёмғирдан кейинги ҳаво жуда ёқимли эди. Тушликдан кейин Тошкент ва Чирчиқ томондан ёпирилган смог атрофнинг кўриниши чеклади.

Davronbek Tojialiyev sahifasi

12 October 2023 14:22

2008 йил. Ёмғирли куз кунларининг бири. Хўжа Аҳрор валий масжиди кираверишидаги Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуфнинг китобларини сотадиган дўкончадан “Ҳадис ва ҳаёт” тўпламининг қутига жойланган жамланмасини сотиб олиб, ўзимда йўқ хурсандман. Ўшанда бу менинг барча жамғармам эвазига келган эди. Пул жуда оз қолган, боз устига ўша куни бир қанча ишларни ҳал қилишим керак эди. 30 тача китобдан иборат қутини кўчада кўтариб юриш оғирлик қилмасди-ю, иложи борича ёмғирдан асраш учун уст кийимимни тўшаб юриш бироз машаққат эди.

У пайтлар оддий банкларга кириш учун ҳам паспорт талаб қилинар, юкларингиз жиддий текшириларди. Ўша куни китобларни кўтарганча қаттиқ қўриқланадиган, киришда милиция ва хавфсизлик ходимлари юкларни бирма-бир текширадиган метро ва аэропорт кассасига кириб чиқдим. Биронта ходим бу нима деб сўрамади.

Davronbek Tojialiyev sahifasi

12 September 2023 15:00

Алишер Саъдуллаев ва Ҳусан Мақсудов жамоаси ажойиб ишга қўл уришибди. 7 китобдан иборат, мусулмон Уйғониш даврининг етти нафар буюк намоёндаси ҳақида "Уйғониш" деб номланган тўпламни нашр этишибди.

Бугун тўпламни қўлга оларканман, илк маълумот мўъжаз китобчаларнинг муаллифлари ҳақида бўлди. Илм ҳақида тўпламни унинг ўз эгаларига топширишганидан қувондим. Тарих фанлари доктори, профессор Ашраф Аҳмедов "Мусо ал-Хоразмий", "Аҳмад ал-Фарғоний", тарих фанлари номзоди, доцент Масъудхон Исмоилов "Муҳаммад ал-Бухорий", тарих фанлари бўйича фалсафа доктори Абдуллатиф Аллоқулов "Абу Мансур ал-Мотуридий", фалсафа фанлари номзоди Абдулқодир Зоҳирий "Абу Али ибн Сино", тарих фанлари бўйича фалсафа доктори Аброр Хидиров "Абу Райҳон Беруний", юридик фанлари доктори, профессор Феруза Муҳиддинова "Абу Наср Форобий" тўпламига муаллифлик қилганлар.

Davronbek Tojialiyev sahifasi

24 August 2023 17:55

Дунёдаги энг катта ёнғоқзор ўрмонига саёҳат

Арслонбобда кечқурун анча салқин бўларкан. Бомдоддан кейин ҳаво жуда тоза, кислород мўллиги туфайли намоздан сўнг яна уч соат мириқиб ухлабмиз. Анчадан бери бунақа маза қилиб ухламагандим.

Арслонбобнинг табиати жуда бой ва ранг-баранглиги учун яшиллик ҳали ҳам кетмаган. Қишлоқда табиий ёнғоқзор, пистазор, олмазор, бодомзор ва олчазорлар кўп. 1945 йилдан Арслонбоб ва унинг атрофидаги ерлар давлат қўриқхонаси ҳисобланади. Кўпгина хонадонларда қўй, қорамол, парранда, асалари боқилади.

Davronbek Tojialiyev sahifasi

22 August 2023 14:49

Чегаранинг у томони ҳам Маданият деб номланар экан. Ҳар ерда бўлганидек хушёр ҳайдовчилар “қаерга борасизлар?” дея қаршимиздан чиқишди. Бошида киши бошига 1000 сомдан (11,3 доллар) бошланган нархни навбати келган ҳайдовчи билан алоҳида келишиб, 500 сомга (5,66 доллар) туширдик. Долларнинг Қирғизистон сомига нисбатан курси ҳам бу тарафда бироз яхшироқ экан. Телефонга сим карта олиш ҳам жуда осон, ҳужжатсиз олинаверади. 160 сомга (1,81 доллар) 1 ҳафталик 10 ГБ интернети бор сим карта олдик.

Қўчқор-ота, Наукент, Бозорқўрғон шаҳарларидан ўтиб, Арслонбоб тарафга бурилдик. Ҳайдовчи Ақтилек жуда муомалали, мўмин йигит экан. Йўл-йўлакай атрофни таништириб кетди. Первоя мая қишлоғидан ўтган йўл уникал бўлиб, 1970-йилларда йўлнинг икки тарафига экилган ёнғоқлар ҳозир катта дарахтзорга айланган. 4 километрлик ёнғоқли йўлак соя-салқин, биронта дарахт кесилмаган.

Маданият постидан Арслонбоб марказигача 102 километрлик масофани йўлда тўхташлар билан 2 соатда босиб ўтдик. Марказий жомеъ масжидда пешинни ўқидик. Масжидда мадраса ҳам ташкил этилган. 10 дан ортиқ болакайлар Қуръон ўрганишмоқда. Дарвоқе, Арслонбобда 25 та масжид бор экан. Уларнинг аксари кичик масжидлар – кўплари Кувайт давлати томонидан қуриб берилган.

Арслонбоб қишлоғи Қирғизистон Республикаси, Жалолобод вилояти, Бозорқўрғон тумани, Арслонбоб айил аймоғига қарашли бўлиб, Фарғона тизмасининг Бобош ота тоғи этагида, денгиз сатҳидан 1600 метр баландликда жойлашган. Аҳолиси 16000 киши, асосан ўзбеклар, шунингдек, қирғиз, рус, татар, чеченлар истиқомат қилади. Аҳоли асосан туризм соҳасида муҳнат қилади ва деҳқончилик билан шуғулланади.

Арслонбобда туризм мавсуми асосан июнь, июль, август ойларида давом этади. Асосий келувчилар Қирғизистон жанубидан, сўнгги йилларда Ўзбекистондан келувчилар ҳам кўпаймоқда экан. Қиш мавсумида асосан европаликлар тоғ-чанғи спорти учун Бобош ота тоғларини танлашади.

Арслонбоб номи 11 асрда яшаган тасаввуф олими Арслонбоб ота билан боғлиқ. Аҳмад Яссавийнинг биринчи маънавий устози бўлган сўфий Арслонбобга дафн қилинган деган ривоятлар мавжуд.

Биринчи манзилимиз Кичик Арслонбоб шаршараси бўлди. Марказдан шаршарагача ясама йўловчи ташувчи машиналар қатнайди. УАЗ, Нива, Лабо ва аллақандай хитойча машиналар кўпроқ йўловчи ташиш учун қайта жиҳозланган. Киши бошига 40 сомдан (0,45 доллар) тўлаб, шаршарага етиб олдик. Бу ерлар водийнинг Шоҳимардон, Водил қишлоқларини эслатади. Ҳар қадамда қурут, қуруқ мевалар, ширинлик, тақинчоқ, эсдаликлар сотиладиган расталар. Шаршара ҳудудига кириш 10 сом (0,11 доллар).

Шаршара яқинида кичик ғор ҳам мавжуд. Ичига шамлар ёқиб қўйишибди. Ёритиш учун бўлса керак, деб гумон қилдик. Шаршара остида 50 чоғлик одам бор. Ҳарсанг устига чиқиб озроқ салқинладим. Кичик Арслонбоб шаршараси баландлиги 35 метр бўлиб, юқоридан оқиб келувчи сойдан тушади.

Катта Арслонбоб шаршарасига борадиган эски УАЗни киши бошига 166 сомдан (1,89 доллар) гаплашдик. У ерга енгил машиналар бормайди. 8 километрлик йўлнинг ярми ғадир-будур тош йўлдан ўтади. Шаршаралар ҳудудига кириш 20 сом (0,23 доллар). Ҳудудда дам олиш зоналари, бепул ҳожатхона ташкил этилгани сабаб пулли экан.

Денгиз сатҳидан 1720 метр баландликдан юришни бошладик. Аввалига юқорига Катта Арслонбоб шаршарасининг бошланиш жойига чиқадиган бўлдик. 2070 метр баландликда шаршаранинг кўриш майдони жойлашган. Бир метр нариёқда 50 метрлик жар, шаршара ости эса тор дара. Катта Арслонбоб шаршараси баландлиги 80 метр, Бобош ота чўққисидаги қорлар эришидан ҳосил бўлган.

Юқоридаги шаршара сойидан пастга полиэтилен қувур тортишибди. Шу қувурдан келадиган сув эвазига пастда табиий фаввора қилишибди. Ҳеч қандай электр энергиясига ҳожат йўқ. Бошқа тарафдан тоғдан тушиб, шаршара остидаги канъонлар – дарага кирдик. Дара ўртасидан сой оққан. Сойга атрофдаги булоқларнинг ҳам суви қўшилади. Дарадан юқориласангиз, яна бир нечта кичик шаршараларни кўриш мумкин. Дара бўйлаб 500 метр юрилса, уч каскадли шаршаранинг давомига борилади. Ёғингарчилик пайтида бу дарага кирмаслик тавсия этилади – юқоридан тош юмалаши мумкин.