8883
Bu yerda yozilgan fikrlar shaxsiy bo’lib, hech qaysi tashkilot fikri yoki qarashlarini ifoda etmaydi. Murojat uchun: @Mirkonomika1_bot
Марказий Осиё мамлакатлари энг тез ўсаётган мамлакатлар қаторида
Халқаро Валюта Жамғармасининг янги прогнозларига кўра, Иқтисодиётимиз 2026 йилда 7,8 фоизга ўсади, апрель ойидаги ҳисоботга нисбатан ўсиш бўйича прогнозлар 1,3 фоиз бандга оширилган.
Қизиқ жиҳати ҳозирги кунда энг тез ўсаётган 10 та иқтисодиётнинг 3 таси Марказий Осиё мамлакатлари ҳисобланади. Бундай ҳолатни бир нечта йил олдин тасаввур қилиш ҳам қийин эди.
Масалан 2015-2019 йилларда биронта Марказий Осиё мамлакатлари энг тез ўсган 10 та иқтисодиёт қаторидан жой олмаган (Яъни ҳеч қайси индивидуал йилда).
Таъкидлаш керакки, Сўнгги йилларда Марказий Осиё мамлакатларининг энг тез ўсаётган мамлакатлар қаторида қайд этилиши биринчи марта эмас. Қирғизистон 2023 йилдан буён, Тожикистон эса 2024 йилдан буён энг тез ўсаётган 10 та иқтисодиётлар қаторидан жой олиб келмоқда.
@Mirkonomika
Woodford Нобель мукофотини олгани ҳақидаги хабардан кейин одатий кунини давом эттириб, талабалардан имтиҳон олибди.
Аввалроқ Нобель мукофоти расмий сайтига берган интервьюсида Woodford бугун қилишни режалаштирган ишларини санай туриб, бугунга режалаштирилган имтиҳони борлигини айтган. Қўнғироқ давомида Woodford: “бу янгиликдан кейин талабалар имтиҳон бўлмаслигидан умидвор бўлади” қабилида ҳазил қилган.
@Mirkonomika
2026 йил иқтисодиёт бўйича Нобел мукофоти совриндорлари.
Читать полностью…
Ўзбекистон ҳудудлари бўйича фертиллик
Ҳар бир аёлга тўғри келадиган фарзандлар сони Сурхондарёда (3,67) энг юқори бўлса, энг паст кўрсаткич Қорақалпоғистонда (2,51) қайд этилган.
@Mirkonomika
Ўзбекистонга Россия ва Қозоғистондан кўра кўпроқ тўғри инвестиция кириб келган
Мамлакатимиз биринчи ярим йилликда тўлов баланси бўйича 2,3 млрд доллар тўғридан-тўғри инвестиция жалб қилган (мажбуриятларнинг соф олиниши). Ўтган йилнинг мос даври билан таққослаганда тўғридан-тўғри инвестициялар оқими 50 фоизга ўсган.
Таққослаш учун бу даврда Россияга тўғридан-тўғри инвестициялар оқими 1,4 млрд долларни ташкил этган. Яъни мазкур даврда Ўзбекистонга Россиядан кўра кўпроқ тўғри инвестиция кириб келган. Лекин таъкидлаб кетиш керакки, тўлов баланси бўйича статистиканинг ўзига хос жиҳати бор. Мажбуриятларнинг соф ўзгариши мажбуриятларнинг ошиши ҳамда камайиши ўртасидаги фарқни ўлчайди. Яъни Россияга 1,4 млрд доллардан кўпроқ инвестиция кирган бўлиши мумкин, лекин чиқиб кетган пул оқими ҳисобига мажбуриятларнинг соф оқими 1,4 млрд долларга тенг бўлган.
Лекин бу оқимнинг Россиядан кўпроқ шакланиши мамлакатимиз учун катта кўрсаткич. Чунки Россия иқтисодиёти мамлакатимиз иқтисодиётидан 17 баробар каттароқ. Ўз навбатида Россияда инвестиция оқимининг бунча паст шаклланиши Россия-Украина уруши билан изоҳланади.
2022 йилдан кейинги даврда Россиядан тўғри инвестицияларнинг фаол чиқиб кетиши кузатилди. Масалан, биргина 2022 йилнинг ўзида тўғри инвестициялар бўйича мажбуриятлар 39 млрд долларга камайган. Яъни инвесторлар киритган инвестициялардан кўра 39 млрд доллар кўпроқ капиталини Россиядан олиб чиқиб кетган. Россия тарихида бир йилда ҳеч қачон тўғри инвестициялар бу ҳажмда мамлакатдан чиқиб кетиши кузатилмаган эди. 2022 йилдан 2025 йилгача тўғри инвестициялар мамлакатдан чиқиб кетишда давом этган. 2025 йилда эса урушдан кейинги даврда биринчи марта Россияга тўғри инвестиция мусбат оқими қайд этилган (11,2 млрд доллар).
Шунингдек, Мазкур даврда Қозоғистоннинг тўғри инвестиция бўйича мажбуриятлари 1,5 млрд долларга камайган. Яъни худди юқоридаги ҳолат каби инвесторлар мамлакатдаги инвестицияларини камайтирган. Лекин шу ўринда бир жиҳат муҳим, Қозоғистондаги манфий кўрсаткичнинг шаклланиши асосан тўғри инвестиция киритган корхоналар ўртасида қарзларнинг камайганлиги билан изоҳланади.
Жорий йилнинг иккинчи чорагида мамлакатимизга келган тўғри инвестициялар оқими (мажбуриятлар соф ўзгариши) ЯИМга нисбатан 3 фоизга етган таққослаш учун ўтган йилнинг мос даврида бу кўрсаткич 2,3 фоизни ташкил этган эди. Ярим йиллик оқим эса ЯИМнинг 2,6 фоизини ташкил этган, ўтган йилнинг биринчи ярмида эса 2,4 фоизга тенг бўлган. Яъни инвестициялар оқими тез ўсаётган иқтисодиётимиздан ортда қолмаяпти. Минтақамиз билан таққослаганда ҳам мамлакатимиз биздан каттароқ иқтисодиётлардан кўпроқ инвестиция жалб қилмоқда.
@Mirkonomika
Байрам билан барча устоз ва мураббийларни табриклайман, умид қиламанки уларнинг жамиятдаги мавқейи йил саин ошиб боради. Чунки уларнинг мавқейини ошириш энг актуал муаммомиз. Ҳозирги кунда уларнинг маоши ўртача маошдан 30 фоизга пастроқ. Умидим шуки, бу фарқ яқин келажакда йўқ бўлади ҳамда ўқитувчилар энг камида жамиятда ўртача маош олувчи қатламга айланади.
Читать полностью…
Тўлов баланси, 2026 йил иккинчи чорак
Жорий йилнинг иккинчи чорагида жорий операциялар ҳисоби дефицити 640,5 млн долларни ташкил этган. Таққослаш учун биринчи чоракда дефицит 5,6 млрд долларга тенг бўлган (асосан олтин экспорт қилинмаганлиги билан изоҳланади). Ўтган йилнинг иккинчи чорагида эса жорий операциялар ҳисобида 381 млн долларлик профицит қайд этилган эди.
Биринчи чорак билан таққослаганда жорий операциялар ҳисоби дефицитининг қисқариши бир қанча омиллар билан изоҳланиши мумкин:
Ташқи савдо дефицитининг қисқариши. Ташқи савдо дефицити биринчи чоракдаги 8,2 млрд доллардан 5,2 млрд долларгача қисқарган. Савдо дефицитининг биринчи чоракка нисбатан қисқариши ўз навбатида 1,5 млрд долларлик олтин экспорти, ҳамда хизматлар савдосида дефицитнинг қисқарганлиги билан изоҳланиши мумкин. Хизматлар савдосида дефицит 532 млн долларни ташкил этган. Биринчи чоракда хизматлар дефицити 1,5 млрд долларга тенг бўлган. Ўтган йилнинг мос чорагида хизматлар дефицити 1 млрд долларни ташкил этган эди. Ўзи умуман хизматлар дефицити 2023 йил учинчи чоракдан буён энг паст даражани қайд этган. Шунингдек, олтинсиз экспорт ўсиши бироз секинлашган бўлишига қарамасдан юқори ўсмоқда. иккинчи чоракда олтинсиз экспорт 25,4 фоизга ўсган (биринчи чоракда ўсиш 29 фоиз).
Бирламчи даромадлар. Иккинчи чоракда бирламчи даромадлар профицити 1,1 млрд долларни ташкил этиб, биринчи чоракка нисбатан 350 млн долларга ошган. Лекин ўтган йилнинг мос даври билан таққослаганда бирламчи даромадларда профицит 13 фоизга камайган.
Иккиламчи даромадлар. Иккинчи чоракда иккиламчи даромадлар соф оқими биринчи чоракка нисбатан 82 фоизга ёки 1,6 млрд долларга юқори шаклланган (кўпроқ мавсумий пул ўтказмаларининг ўсиши билан изоҳланади). Ўтган йилнинг иккинчи чораги билан таққослаганда иккиламчи даромадлар 26 фоизга ўсган.
Умуман олганда, жорий операциялар ҳисоби дефицитининг паст шаклланиши ўз навбатида валюта бозорида юзага келган нисбатан барқарор вазиятни яхши тушунтириб беради.
Иккинчи томондан (тўлов балансининг иккинчи томони), мамлакатимизга соф молиявий оқимлар (молиявий ҳисоб) 2,4 млрд долларни ташкил этган. Биринчи чорак билан таққослаганда молиявий оқимлар 423 млн долларга ошган. Ўтган йилнинг иккинчи чорагида соф молиявий оқимлар манфий (тўлов баланси бўйича мусбат) шаклланган, яъни мамлакатимиздан капитал чиқиб кетган. Хўш, соф молиявий оқимларнинг ўсиши қайси омиллар билан изоҳланади?
Тўғри инвестициялар, иккинчи чоракда тўғри инвестициялар соф оқими 1,5 млрд долларни ташкил этиб, биринчи чоракка нисбатан 2,5 баробарга ўсган. Ўтган йилнинг мос чораги билан таққослаганда ҳам ўсиш 2,2 баробарни ташкил этади.
Портфель инвестициялар. Иккинчи чоракда портфель инвестициялар соф оқими 2 млрд долларни ташкил этди. Биринчи чоракда портфель инвестициялар жалб қилинмаган эди. Тўлов балансимизда биринчи марта корхоналар улушини сотишдан 691 млн доллар оқим қайд этилган (бу категория олдин хатолик даражасида кичик эди). Бу ўз навбатида май ойида ИПОси ўтказилган миллий инвестиция жамғармаси улушларини сотишдан келган тушум билан изоҳланади. Шунингдек, иккинчи чоракда 1,3 млрд доллар миқдоридаги қимматли қоғозлар чиқариш орқали қарз жалб қилинган. Бунда, банклар 312 млн доллар, ҳукумат 1,1 млрд доллар миқдорида қимматли қоғоз чиқариш орқали қарз жалб қилган бўлса, бошқа секторлар бу кўринишдаги мажбуриятларини 224 млн долларга камайтирган.
Бошқа инвестициялар. Иккинчи чоракда бошқа инвестициялар соф оқими -1,1 млрд долларни (тўлов баланси бўйича мусбат) ташкил этган. Яъни мамлакатимиздан капитал чиқиб кетиш кузатилган. Бунда, иккинчи чоракда бошқа инвестициялар бўйича норезидентларнинг резидентларимиз олдидаги мажбуриятлари 1,5 млрд долларга ошган бўлса, резидентларимизнинг мажбуриятлари 363 млн долларга ошган.
Резидентларимизнинг активлари асосан бошқа секторларнинг депозит ва пул маблағлари 1,5 млрд долларга ошганлиги билан изоҳланади. Банклар норезидентлар олдидаги бу турдаги активларини 464,7 млн долларга камайтирган.
@Mirkonomika
Ялпи ташқи қарз
Иккинчи чорак якуни билан мамлакатимизнинг ялпи ташқи қарзи 84,1 млрд долларни ташкил этган. Бунда, давлат ташқи қарзи 41,7 млрд долларга, корпоратив ташқи қарз эса 42,4 млрд долларга тенг.
биринчи чорак якуни билан таққослаганда ялпи ташқи қарз 1,9 млрд долларга (ёки 2,3 фоизга) ўсган. Бунда давлат ташқи қарзи 1,2 млрд долларга, корпоратив ташқи қарз эса 0.7 млрд долларга ошган.
Ўтган йилнинг мос даври билан таққослаганда эса ялпи ташқи қарзи қарийб 12 млрд долларга (16,4 фоиз), шундан, давлат ташқи қарзи 4,8 млрд долларга, корпоратив қарз эса 7 млрд долларга ошган.
@Mirkonomika
1990 йилдан кейинги даврда Россияда туғилишлар фақатгина 2013, 2014, ҳамда 2015 йилларда ўлимлардан юқори бўлган, холос. 1992 йилдан буён ўлимлар туғилишлардан 17,4 млнга кўпроқ шаклланган. Яъни бу даврда аҳолининг табиий қисқариши 17,4 млнга тенг бўлган.
Фертиллик эса 1990 йилларда кескин қисқариб, 2000 йилда 1,16 гача тушган (ҳар бир аёл тахминан битта фарзанд кўрган), кейинчалик иқтисодий турғунликнинг ортда қолиши билан фертиллик тиклана бошлаган. 2015 йилда эса фертиллик янги асрдаги энг юқори даражасига етган (ҳар бир аёлга 1,78 та фарзанд). Лекин кейинги даврда яна пасайган. 2025 йилга келиб фертиллик 1,37 гача тушган.
Агар уруш ва ҳозирги фертиллик даражасини ҳисобга олсак Россия аҳолиси аср сўнггига бориб 65 млнгача тушиши мумкин экан (агар умр кўриш давомийлиги ошиши ҳисобга олинса 76 млн кишига).
Яъни аср сўнгги бориб Ўзбекистон аҳолиси Россия аҳолисини ортда қолдириши мумкин. Ўзи туғилишлар орасидаги фарқ сезиларли қисқариб улгурган. Масалан 1990 йилда Россияда туғилишлар Ўзбекистондан 3 баробар кўпроқ шаклланган бўлса, 2023 йилга келиб фарқ 37 фоизгача қисқарган.
@Mirkonomika
Хитой сўнгги 12 ойда 250 млрд доллар қийматдаги олтин импорт қилибди. Бу тарихий максимум ҳисобланади. Хитойда олтин импорти асосан Марказий банкнинг захираларни диверсификация қилиш сиёсати билан изоҳланади.
@Mirkonomika
2023-2025 йиллардаги ўсиш аҳоли қатламлари орасида кенг шаклланган
Пандемиядан кейинги даврни иккига бўлинса, 2021-2023 ҳамда 2023-2025 йиллар, бу икки даврда даромадлар ўсиши деярли бир хил шаклланган. Биринчи даврда даромадлар ўсиши 13,3 фоизни ташкил этган бўлса, иккинчи даврда ўсиш бироз тезлашиб 14,8 фоизга етган.
Лекин 2021-2023 йилларда энг кам даромадга эга 20 фоиз аҳолининг даромадлари йиллик ўртача 8,5 фоизга ўсган бўлса, энг юқори даромадга эга 20 фоиз аҳолининг даромадлари 15,6 фоизга ўсган. Бу ўз навбатида GINI индекси 32,9 дан 34,5 гача ўсишига олиб келган (тенгсизлик ошган).
2023-2025 йилларда эса энг кам даромадга эга 20 фоиз аҳолининг даромадлари йиллик қарийб 20 фоиздан ўсган. Натижада тенгсизлик 32,7 гача қисқарган.
@Mirkonomika
Ўзбекистонда камбағаллик даражаси (харид қобилияти бўйича кунига 8,3 доллар, юқори-ўрта даромадли мамлакатлар учун камбағаллик чегаси) 2021 йилдаги 38 фоиздан 2025 йилда 12,4 фоизгача пасайган.
Шунингдек, мазкур ўлчов бўйича камбағаллик даражаси мамлакатимиз билан битта гуруҳдаги ҳамда даромад даражаси бироз юқори давлатларга нисбатан пастроқ ҳисобланади.
@Mirkonomika
Камбағаллик юқори бўлган ҳудудларда тезроқ қисқарган бўлишига қарамасдан, ўрта синф улуши ўсиши ҳудудлар кесимида тенг кечмаган. Хусусан, сўнгги 5 йилда юқори-ўрта даромадли аҳоли улуши Тошкент шаҳрида 4 баробар ўсган бўлса, бошқа ҳудудларда ўрта синф улушининг ўсиши пойтахт билан таққослаганда сезиларли паст шаклланган.
@Mirkonomika
Ўзи умуман Шимолий Американинг деярли ҳамма қисмида фертиллик 2 га етмайди.
Баъзи ҳудудларда эса фертиллик аҳоли сонини ҳозирги ҳолатда сақлаш даражасидан (2,1) сезиларли пасайиб кетган.
@Mirkonomika
Иккинчи чоракда реал самарали алмашинув курси 0,9 фоизга қадрсизланган.
Бу ўз навбатида савдо ҳамкорларимиз валюталарининг сўмга нисбатан мустаҳкамланганлиги билан изоҳланади. ойлар кесимида апрель, май ойларида реал курси қадрсизланган бўлса, июнь ойида мустаҳкамлан.
@Mirkonomika
2026 йилда кузатилаётган шоклар орасида таклиф шоклари асосий роль ўйнамоқда
ХВЖ октябрь ойидаги прогнозларида 86 та мамлакатда иқтисодий ўсиш апрель ойидаги кўрсаткичдан пастроқ шаклланишини баҳолаган. Шунингдек, 141 та мамлакатда йил сўнггида инфляция даражаси апрель ойида баҳоланганидан кўра юқорироқ шаклланиши прогноз қилинмоқда.
Бундан ташқари, 66 та мамлакатда инфляция бўйича прогнозлар оширилиб, иқтисодий ўсиш бўйича прогнозлар пасайтирилган.
Юқоридаги графикдан ҳам кўриш мумкинки, ХВЖ ўсиш бўйича прогнозини пасайтирган давлатларда инфляция прогнозлари оширилган. Бу ўз навбатида таклиф шоки устунлик қилаётганлигини англатади. Агар ялпи талаб шоки сабаб прогнозлар пасайтирилганда инфляция даражаси ҳам пасайтирилар эди. Ҳозирги таклиф шоки эса Яқин Шарқдаги кескинликлар натижасида энергия товарлари таклифидаги пасайиш билан изоҳланиши мумкин.
Марказий Осиё мамлакатларидан Ўзбекистон, Тожикистон, Қирғизистонда ўсиш бўйича прогнозлар яхшиланган бўлса (ўз навбатида инфляция бўйича прогнозлар ҳам оширилган), Қозоғистонда ўсиш бўйича прогнозлар бироз пасайтирилган. Бу ўз навбатида Марказий Осиё минтақасида дунёдаги умумий тенденциядан фарқли талаб омиллари устунлик қилаётганлигини кўрсатади.
@Mirkonomika
Жонли эфир:
http://youtube.com/watch?v=RJjHROJh-FI
Нечта товарда инфляциянинг йиллик суръати Марказий банк таргетидан юқори шаклланмоқда?
Сентябрь ойида 145 та товар ва хизматларда ойлик нарх ўсиши 0,4 фоиздан, яъни йилликка тенглаштирилган ўсиш 5 фоиздан (Марказий банк таргети) юқори шаклланган. Бунда, 71 та озиқ-овқатлар, 32 та ноозиқ-овқатлар ҳамда 42 та хизматларда йилликка тенглаштирилган ўсиш Марказий банк таргетидан юқори шаклланган.
Ўтган ой билан таққослаганда инфляцион таргетдан тезроқ ўсаётган товарлар сони 68 тага ошган. Шунингдек, 2025 йилнинг сентябри билан таққослаганда йилликка тенглаштирилган ўсиши 5 фоиздан юқори бўлган товарлар сони 23 тага ошган.
Энг муҳим ўтган йили сентябрь ойида бундай товарларнинг 63 фоизи мавсумийлик асосий роль ўйнайдиган озиқ-овқат товарлари бўлган бўлса, жорий йилда йилликка тенглаштирилган ўсиши 5 фоиздан юқори бўлган товарларда озиқ-овқатлар улуши 49 фоизгача пасайган.
Бошқача айтганда инфляциянинг тезлашиши ҳамда таргетдан юқори шаклланиши фақатгина мавсумий характерга эга озиқ-овқатларда мавсум ўзгариши билан нарх ўсишининг тезлашганлиги оқибатида эмас, балки мавсумийлик характери камроқ бўлган хизматлар ҳамда ноозиқ-овқат товарлари ҳисобига ҳам шаклланмоқда.
@Mirkonomika
Трампнинг иккинчи президентлик даврида яратилган барча иш ўринларининг 92 фоизи аёллар ҳиссасига тўғри келибди. Ҳеч ким Трамп сиёсатидан бундай натижани кутмаган бўлса керак.
Бунда аёлларлар кўпроқ ишлайдиган соғлиқни сақлаш ҳамда ижтимоий ёрдам Иқтисодиётда асосий иш ўринлари яратган сектор бўлган. Трамп президентликка келгандан буён бу секторда қарийб 1 млн га яқин янги иш ўринлари қўшилган. Бошқа секторларда эса иш ўринлари 222 мингга камайган.
Трамп президентликка келгандан буён иш ўринларини ҳар хил божлар билан қайтаришга ҳаракат қилаётган ишлаб чиқаришда эса иш ўринлари 21 мингтага камайган.
@Mirkonomika
Ташқи савдо. Август
Август ойида ташқи савдо айланмаси 7,9 млрд долларни ташкил этиб, ташқи савдо дефицити 2 млрд долларга тенг бўлган. Бунда, ой давомида экспорт 2,9 млрд долларни, импорт эса 4,9 млрд долларни ташкил этган. Ойлик импорт 7,6 фоизга ўсган бўлса, экспорт 1,5 фоизга қисқарган.
Ой давомида олтин экспорти амалга оширилмаган. Таққослаш учун ўтган йилнинг мос ойида 721 млн долларлик олтин экспорти амалга оширилган эди. Олтин экспорти амалга оширилмаганлигига қарамасдан умумий экспортда қисқариш кичик бўлганлигини бошқа товарлар экспорти юқори ўсаётганлигига ишора беради.
Бу борада хизматлар номинал ўсишни таъминлашда муҳим роль ўйнаган. Хусусан, умумий экспорт 1,5 фоизга қисқарган бўлса, хизматларсиз экспорт 14,5 фоизга қисқарган. Хизматлар улуши эса 8 ойда жами экспортнинг 37,4 фоизини ташкил этган.
Шунингдек, хизматлар, олтин ҳамда энергия товарларисиз экспорт ҳам жудаям юқори суръатларда ўсмоқда. Хусусан, август ойида хизматлар, олтин ҳамда энергия товарларисиз экспорт 37,4 фоизга ўсган. Бу ўз навбатида зарарлик буюмлари экспортининг юқори ўсаётган билан изоҳланиши мумкин.
Давлатлар кесимида, ойлик экспорт асосий ҳамкорларимиздан Россия (-8 фоизга) ҳамда Туркияга (-19,3 фоизга) қисқарган бўлса, Хитойга ўсиш 90 фоизни ташкил этган. Ўзи умуман йил бошидан буён Хитойга экспортнинг ўсиши жудаям юқори шаклланмоқда. Йил бошидан буён ойлик ўртача ўсиш 60 фоиз атрофида.
Шунингдек, Қозоғистон (31,5 фоиз), БАА (51,1 фоиз), Тожикистон (75,9 фоиз), Қирғизистон (91,3 фоиз) каби ҳамкорларга экспортнинг юқори ўсиши кузатилган. Лекин кетма-кет икки ойдан буён Афғонистонга экспортнинг ўсиши кескин секинлашган. Хусусан, август ойида Афғонистонга экспорт 5,9 фоизга ўсган холос. Июль ойида эса 4 фоизга қисқарган. Олдинги ойларда эса ўсиши 60 фоиздан юқори шаклланган.
Худди, экспорт билан бўлгани каби импортда ҳам Россиядан ойлик импорт 5 фоизга қисқарган. лекин Хитой (10 фоиз), Қозоғистон (15 фоиз), Жанубий Корея (17 фоиз), Туркия (5 фоиз) каби асосий ҳамкорлардан импортнинг ўсишда давом этмоқда. Ўз навбатида Россиядан импортнинг қисқариши энергия товарлари импортининг қисқариши билан изоҳланиши мумкин. Хусусан, энергия товарлари импорт 3,2 фоизга қисқарган.
@Mirkonomika
Қарз маблағларига келсак иккинчи чоракда қарз маблағлари 168 млн долларга камайган. Бунда, банклар қарз мажбуриятларини 312 млн долларга камайтирган бўлса, ҳукумат 220 млн долларга оширган. Бошқа секторларнинг қарз мажбуриятлари эса 76,9 млн долларга камайган.
Молиявий оқим ҳамда жорий операциялар ҳисоби дефицити орасидаги фарқни ( шунингдек, хатоликлар -1,9 млрд доллар) ёпиш учун захиралар 173 млн долларга камайган (транзакцион ўзгариш).
@Mirkonomika
Ялпи ташқи қарз номинал ҳажми тез ўсаётган бўлишига қарамасдан даромадга нисбатан улуши қисқармоқда
Жорий йилнинг иккинчи чораги якуни билан мамлакатимизнинг ялпи ташқи қарзи ҳажми 84,1 млрд долларга етиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 16,5 фоизга ўсган. Номинал рақамларда қаралса, бир йилда ялпи ташқи қарз қарийб 12 млрд долларга ўсганлигини кўрамиз. Ўз ўрнида савол туғилади бу ўсиш кўпми? Ёки бошқачароқ айтганда, бу ўсиш хавфлими?
Номинал ўсиш амалда қарз ҳолати бўйича деярли ҳеч қандай маълумот бермайди. Уни даромадга таққослаш қарз ҳолати қандай ўзгараётганлиги ҳақида яхшироқ хулоса бериши мумкин.
Иккинчи чорак ҳолатига ялпи ташқи қарзнинг ЯИМга нисбатан улуши 48,5 фоизни ташкил этиб, биринчи чоракка нисбатан 4,4 фоиз бандга пасайган. Бунда, доллардаги ЯИМ сўнгги 4 чорак бўйича ўша даврдаги ўртача курс (йиллик) билан ҳисобланган.
Ўзи умуман, Ялпи ташқи қарзнинг ЯИМга нисбатан улуши 2025 йил тўртинчи чорагида 55,9 фоизга етиб ўзининг энг юқори даражасини қайд этгандан кейин кетма-кет икки чоракдан буён пасаймоқда. 2025 йил тўртинчи чорагидан буён қарзнинг ЯИМдаги улуши 7,4 фоиз бандга пасайишга улгурди.
Номинал қарз нисбатан юқори ўсаётган бўлишига қарамасдан унинг ЯИМдаги улуши қисқариши ЯИМнинг юқори ўсаётганлиги билан изоҳланади. Доллардаги ЯИМнинг юқори ўсишини реал ўсишнинг тезлашганлиги, ҳамда сўмнинг мустаҳкамланиши тушунтириши мумкин.
Хусусан, иккинчи чорак якуни билан реал кўрсаткичларда ЯИМ 8,5 фоизга ўсиб ўтган йилнинг мос даври билан таққослаганда 1,3 фоиз бандга тезлашган. Шунингдек, сўм сўнгги икки йилда мустаҳкамланмоқда (2025 йилдан олдин бизга бегона ҳодиса эди). Масалан доллардаги ЯИМни ҳисоблаш учун фойдаланилган ўртача доллар курси 2026 йил иккинчи чорагида олдинги йилнинг мос чорагига нисбатан 5 фоизга мустаҳкамланган. Бу эса табиийки доллардаги ЯИМ ўсиши тезлаштиради.
Агар ЯИМнинг ҳозирги ўсиш суръатлари (ҳамда ўртача курс ўзгармаса) сақланган ҳолда, ҳозирги қарз олиш темпи билан келаси йил иккинчи чорагида ялпи ташқи қарз ҳажми ЯИМга нисбатан 45 фоизгача тушиши мумкин.
Умуман олганда, номинал қарз ўсиши ва ҳозирги ҳолати қанчалик юқори кўринмасин ҳозирча даромадларимиз қарз ўсишидан тезроқ ўсмоқда. Бу эса ўз навбатида қарз юки пасайишига олиб келмоқда.
@Mirkonomika
Йирик Марказий банклар фоиз ставкаларини ошириши ортидан асосий экспорт товаримиз, олтин, нархи пасаймоқда.
Федерал Резерв фоиз ставкасини 0,25 фоиз бандга ошириши ортидан олтин нархи пасайишни бошлади (кутилган қарор бўлишига қарамасдан). Масалан 16 сентябргача қимматбаҳо металл нархи ўртача 4,4 минг доллардан юқори шаклланган бўлса, ундан кейинги даврдаги ўртача нарх 4,3 минг долларгача тушган.
Бугунга келиб эса нарх 4,1 минг долларга яқинлашди. Яъни йирик давлатларнинг қарз олиш нархи ўсиши (масалан АҚШ ҳукуматининг 10 йиллик қимматли қоғозлари фоиз ставкаси 5,2 фоиз атрофида шаклланмоқда) ўз навбатида бу олтинга альтернатив инвестиция воситаси сифатида, олтин нархига тескари таъсир қилмоқда.
Умуман олганда, фоиз ставкаларининг узоқроқ юқори қолиши ҳамда келаси йиғилишда ҳам фоиз ставкаларининг оширилиши бўйича кутилмалар ошмоқда (шунингдек, Яқин Шарқ бўйича эҳтимолий келишувлар ҳам бунга ҳисса қўшаётган бўлиши мумкин). Бу факторлар ҳам олтин нархи пасайишига ҳисса қўшаётгани шубҳасиз.
Маълумот учун, Мамлакатимиз жорий йилнинг 7 ойида 2,8 млрд долларлик олтин экспорт қилиб, экспорт олдинги йилнинг мос даврига нисбатан 63 фоизга камроқ шаклланган.
@Mirkonomika
Трамп бошқарувга келгандан буён АҚШда импорт божлари 50 мартадан кўпроқ ўзгарибди. (#)
@Mirkonomika
Бу йил иқтисодиёт бўйича Нобель мукофотини Ҳарвард Университети Профессори Ariel Pakes олиш эҳтимоли негадир бирдан 69 фоизга сакрабди. Сабаби нима экан қизиқ.
@Mirkonomika
Мамлакатимизда аёллар эркаклардан 35-40 фоизга камроқ маош олар экан. Шунингдек катта ёшли аҳолида фарқ кенгайиб боради (графикдан кўриш мумкин). Бундай фарқ аёлларнинг асосан, кам иш ҳақига эга соғлиқни сақлаш ҳамда таълимда катта улушга эга эканлиги билан изоҳланади.
Таққослаш учун дунёда эркаклар ва аёллар иш ҳақи ўртасидаги фарқ 20 фоиз атрофида. Яъни бу фарқ бизда сезиларли юқори.
@Mirkonomika
Шунингдек юқори малакали ишларнинг аксарияти Тошкент шаҳрида жамланган.
Жами юқори малакали ишларнинг учдан бир қисми Тошкент шаҳрида жойлашган. Бунда, молия ҳамда телекоммуникация соҳасидаги юқори малакали ишларнинг учдан икки қисми (!) Пойтахт ҳиссасига тўғри келади.
@Mirkonomika
Пандемиядан кейинги даврда камбағаллик энг юқори бўлган ҳудудларда, камбағалликнинг қисқариши камбағаллик пастроқ бўлган ҳудудларга нисбатан тезроқ кечган.
@Mirkonomika
2019-2024 йилларда Мексикада фертиллик (ҳар бир аёлга тўғри келадиган фарзандлар сони) 1,9 дан 1,2 гача пасайибди (даҳшат!!). Яъни 2019 йилда битта аёл (ҳаёти давомида) ўртача 2 та фарзанд кўрган бўлса, 2024 йилга келиб бу кўрсаткич бирдан бироз юқори холос.
Шундай қилиб, қисқа муддатда Мексика туғилишда аҳоли сонини сақлаш даражасига яқин кўрсаткичдан, дунёдаги энг паст туғилиш даражасига эга мамлакатдан бирига айланибди. 2024 йилда фертиллик Япониядаги даражадан бироз юқори шаклланган холос, 2025 йилда Япониядагидан ҳам пастроқ тушган бўлса керак.
@Mirkonomika
Проциклик фискал сиёсат ҳамда тартибга солинадиган нархларнинг оширилиши инфляцияга асосий хатарлардан бўлиб қолмоқда
Марказий банк шарҳида инфляция учун асосий хатарлар сифатида Ялпи талабнинг юқори сақланиб қолиши ҳамда проциклик фискал сиёсат, тартибга солинадиган товарлар нархи оширилиши, ташқи энергия ва озиқ овқат шоклари келтирилган. Бунда ялпи талаб ҳамда проциклик фискал сиёсатнинг инфляцияга умумий таъсири 0,5-0,7 фоиз банд сифатида баҳоланган. Проциклик фискал сиёсат ўз навбатида жаҳон бозорида олтин нархининг юқори сақланиб қолиши фонида бюджет даромадлари юқори шаклланишининг харажатларни оширишга имконият яратаётганлиги билан изоҳланган.
Тартибга солинадиган товарлар нархи оширилишининг таъсири эса 0,7-0,9 фоиз банд атрофида баҳоланган. Тартибга солинадиган товарлар нархи ўсишининг иккиламчи таъсири 2027 йилда 5 фоизлик таргетга яқинлашишни кечиктирувчи омил сифатида баҳоланган.
Инфляция пасайтирувчи энг асосий омил сифатида валюта бозорида қулай вазиятнинг давом этиши келтирилган. Ушбу омил инфляцияни пасайтирувчи таъсири 0,1-0,3 фоиз банд сифатида баҳоланган.
@Mirkonomika