ایران‌دل | IranDel
04 September 2026 22:40
🔴 سیدجمال اسدآبادی و فراماسونری
✍️ از درگاه تلگرامی «ع. ششگلانی»
صداوسیما و شُعباتش در مجازی، پیرامون ماسون بودن رجال ملّی که قرار است تخریب شوند، بدون هیچ مدرکی لاف می‌زنند.
اما مدارک فراماسونری سیدجمال اسدآبادی که در اسناد خانهٔ امین‌الضرب پیدا شده، محکم و غیرقابل انکار هستند که به همت دانشگاه تهران و ایرح افشار منتشر شده است و نشانگر عضویت اوست.
اگر می‌خواهید ماسون‌ها را پیدا کنید چرا در مورد سیدجمال که در توطئه قتل ناصرالدین‌شاه دست داشت، حرف نزنیم.
گناه ناصرالدین شاه مخالفت با تزهای پان‌اسلامیستی ادارهٔ اتحاد اسلام در استانبول (ادغام ایران در عثمانی) بود. برای همین به دستور سیدجمال و به دست میرزا رضا کرمانی ترور شد.
سیدجمال برای مدت زیادی در خانهٔ امین‌الضرب اقامت داشت و به دلیل اخراج از ایران نتوانست بسیاری از لوازم شخصی به‌ویژه نامه‌ها و دست‌خط‌هایش را [با خود] ببَرد. این اسناد در سالِ ۱۳۴۵ مطالعه و منتشر شد و بخشی از آنها اسنادِ روابط ماسونی او است.
توضیح: تصویر شمارهٔ دو از کتاب اسماعیل رائین است.
🔴 پوشهٔ PDF کتاب را از «اینجا» دریافت (Download) کنید.
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
04 September 2026 08:24
🔴 سخنرانی مهم استاد بدیع‌الزمان فروزانفر در دانشگاه تبریز در سال ۱۳۲۷ خورشیدی
استاد بديع‌الزمان فروزانفر، در پی افتتاح دانشكدۀ ادبياتِ دانشگاه تبريز، در خرداد ماه ۱۳۲۷ خورشيدی، در يک مسافرت كوتاه به تبریز، به بازديد از اين دانشكده می‌پردازند و در طی يک سخنرانی مهم، وظايف متوليّان، استادان و دانشجويان دانشكدۀ ادبياتِ دانسگاه تبريز را تشريح می‌نمايند.
در سال ۱۳۸۹ خورشیدی و به مناسبتِ تدوین یادنامۀ زنده‌یاد دکتر منوچهر مرتضوی، متنِ کامل آن سخنرانی در کتاب سایه سرو سهی، به همت محمد طاهری خسروشاهی منتشر شد.
برشی از سخنرانی استاد بدیع‌الزمان فروزانفر در دانشگاه تبریز:
از همت بزرگان و دانشمندانِ آذربایجان که در عصر گذشته حاضر بوده‌اند و هستند، استمداد می‌کنم و سرمایۀ همت می‌طلبم که در این مجلسِ شریف و محترم، عنایت از من بازنگیرند تا چنان که در نظر داشتم از عهدۀ بیانِ مقصود خود شاید که برآیم.
مقدمتاً باید عرض کنم که بنده از دیرباز، اشتیاق داشتم که به سرزمینِ آذربایجان مسافرت کنم. این اشتیاق در نتیجۀ آشنایی به تاریخ آذربایجان و شرح‌حالِ دانشمندان این سرزمین برای بنده حاصل شده بود. زیرا در تاریخِ اسلام کمتر سرزمینی است که این اندازه در راه علم و معرفت فداکاری کرده و در راهِ وطن، نام و نشان از خود باقی گذارده باشد. در حقیقت کاخِ استقلالِ کشورِ عزیزِ ما بر روی استخوان‌های آذربایجانی‌ها و خراسانی‌ها گذاشته شده است. علاوه بر این به واسطۀ کاری که از روی شوق و علاقه در مثنوی معنوی و شرح حال مولانا جلال‌الدين محمد [بلخی] انجام می‌دهم همه روزه به نام شمس تبریز بر می‌خورم. وقتی نیست که ذکرِ مقالات و مقاماتِ شمس تبریز در خاطر بنده بگذرد و ظلمتِ اندوه از خاطرم نزُداید.
با این مقدمات، علاقۀ بنده به زیارتِ آذربایجان بر حضارِ محترم محسوس است. ولی کارها بیشک، بازبسته به وقت است. الامور مرهونة باوقاتها. بارها این عزیمت مصمم می‌شد، موانع، بنده را از امضای آن باز می‌داشت. تأسیسِ دانشکدۀ ادبیاتِ تبریز سبب شد که بنده به آرزوی دیرین خود برسم و سرزمینِ آذربایجان را از نزدیک زیارت کنم. در حقیقت اگر به جسد و جسم، بنده در این سرزمین اقامت نکنم، ولی به جان و دل و به فکر و اندیشه، آذربایجانی‌ام، زیرا خاطره علاقۀ به شمس تبریزی و آثار او، با جانِ بنده آمیخته است. در خاطرۀ بنده این چند بیت مولانا همیشه می‌گذرد:
ساربانا بار بگشا ز اشتران
شهر تبریز است و کوی گلستان
فرّّ فردوسی است، این پالیز را
شعشعۀ عرشی است، مر تبریز را
هر زمانی فوج روح‌انگیزِ جان
از فرازِ عرش، بر تبریزیان
🔴 متنِ کامل این سخنرانی استاد بدیع‌الزمان فروزانفر را از
اینجا بخوانید.
🔴 استاد
بدیع‌الزمان فروزانفرادیب، نویسنده، مترجم، مولوی‌شناس، سراینده و پژوهشگرِ ادبی ایرانی و استاد کرسی‌دارِ ادبیات فارسی در دانشگاه تهران
زادۀ ۱۴ شهریور ۱۲۷۶ خورشیدی - بُشرویه در استان خراسان جنوبی
درگذشتۀ ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۹ خورشیدی - تهران
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
03 September 2026 07:50
🎥 به یاد بانو دلکش؛ بانوی بی‌همتای آوازِ ایران
تصنیف: پربسته
خواننده: دلکش
آهنگساز: پرویز یاحقی
ترانه‌سرا: اسماعیل نواب صفا
دستگاه: ابوعطا
#یادها | #موسیقی
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
01 September 2026 13:22
🎥 خوانش بخشی از «کارنامهٔ اردشیر بابکان» به زبان فارسی میانه (پهلوی ساسانی) توسط «لیلی خبّازی» دکترای فرهنگ و زبان‌های باستانی
خوانش در نشستِ هفتگی شاهنامه‌خوانی در بنیاد ایران‌شناسی آذربایجان شرقی (تبریز)
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
30 August 2026 21:42
🔴 هشداری جدّی دربارهٔ افراطی‌گری!
✍️ احسان هوشمند
– جامعهٔ تاریخی ایران از چنان درهم‌تنیدگی و پیوستگی تاریخی‌ای برخوردار است که هیچ عاملی همچون تفاوت‌های زبانی، مذهبی یا دینی یا مسقط‌الرأسی و مانند آن موجب نشده تا میان ایرانیان فاصله اجتماعی ایجاد شود یا اینکه ایرانیان تمایلی به جدایی و گسست اجتماعی نسبت به یکدیگر داشته باشند.
کافی است آمار ازدواج میان ایرانیان با تبارها و مسقط‌الرأس مختلف یا زبان و مذاهب متفاوت در صد سال گذشته بررسی شود تا اثبات شود که هیچ عاملی نتوانسته و نمی‌تواند میان ایرانیان جدایی افکند. در صد سال گذشته، ورود ایدئولوژی مارکسیستی توسط احزابی مانند حزب کمونیست ایران و سپس حزب توده و سازمان چریک‌های فدایی خلق و مانند آن، زمینه‌ساز طرح برخی مباحث مانند خلق‌های ایرانی یا ملیت‌های ایرانی و مانند آن شد که هیچ نسبتی با تاریخ، فرهنگ و درهم‌آمیختگی ایرانیان نداشت. پس از آن نیز شکل‌گیری سازمان‌های قوم‌گرا با دستور استالین در بخشی از غرب کشور موجب شد تا این سازمان‌ها اهداف خود را در نوعی محلی‌گرایی و حتی تجزیه‌طلبی و در نهایت جداکردن ایرانیان از یکدیگر تعقیب کنند؛ در حالی که به‌جز بنیان‌های تاریخی همبستگی و پیوستگی ایرانیان، در عالم واقع هم هر روز بر دامنهٔ پیوستگی و همبستگی ایرانیان افزوده می‌شد. متأسفانه این ویژگی‌های بااهمیت، حساس و راهبردی مناسبات اجتماعی ایرانیان، به دلایلی گاه نه توسط گروه‌ها و سازمان‌های محلی‌گرا یا قوم‌گرا و تجزیه‌طلب، بلکه توسط بخش‌هایی از حکمرانی کشور، به هر شکل، نادیده گرفته شده و برای کشور مسئله و چالش تراشیده می‌شود. نمونهٔ چنین سهل‌انگاری‌های کارشناسی‌نشده‌ای در نوروز ۱۴۰۴ در استان‌های آذربایجان غربی و کُردستان روی داد که بازتاب رسانه‌ای درخور توجهی پیدا کرد. حکمرانی در استان‌ها، شهرستان‌ها و مناطقی که دو یا چند گروه از هم‌وطنان ارجمند و عزیز ایرانی با زبان‌ها یا ادیان یا مذاهب مختلفی سکونت دارند، باید واجد ظرافت‌اندیشی‌هایی باشد که همبستگی و پیوستگی‌ها را تقویت کرده و بر مشترکات تأکید کند و راه را برای تعمیق ارزش‌های ایرانی‌بودن بگشاید و بر دیدن همه وجوه فرهنگی، زبانی، مذهبی و دیگر مختصات محلی که پاره‌هایی از فرهنگ ایرانی هستند، به نحو معقولی متمرکز باشد. در غیر این صورت، ممکن است رقابت‌های محلی، طایفه‌ای، ایلی و عشیره‌ای جانشین ملّی‌اندیشی و مصالح عمومی شود و حتی فضا برای بحران‌زایی مساعد شود. مگر در عین همهٔ پیوستگی‌های تاریخی، فرهنگی، سیاسی و حتی اقتصادی ایرانیان گاه شاهد برخی رقابت‌های عشیره‌ای توأم با خونریزی در مناطق عشایری کشور حتی در سال‌های اخیر نبوده‌ایم؟ مگر در تاریخ معاصر برخی تندروی‌ها و بی‌توجهی و فقدان ملی‌اندیشی و افراطی برخی مسئولان محلی موجب بروز برخی تنش‌ها حتی تا حدِّ خونریزی در برخی از مناطق کشور نبوده است؟ آیا داستان خونریزی اواخر فروردین‌ماه ۱۳۵۸ نقده یا خونریزی ۲۳ بهمن ۱۳۵۷ قروه یا موارد مشابه تجربه آزموده‌شده‌ای برای کشور نیست؟ چرا برخی از مسئولان کشور، به دلیل فقدان دانش تاریخی یا به دلیل افتادن در دام قوم‌گرایی و محلی‌اندیشی و افراط‌کاری قومی و زبانی خود به بخشی از مسئله در بخشی از کشور مبدل شده‌اند.
– هفتهٔ گذشته در تکاب مراسمی برگزار شد و مسئولان امر با نادیده‌گرفتن این ویژگی اجتماعی و فرهنگی شهرستان، اقدام به برگزاری مراسمی فرهنگی کردند و به قول مسئولان از "تُرک‌زبانان" اقصی‌نقاط کشور برای این جشن دعوت شده بود. جدا از محتواهای پان‌تُرکیستی و حتی جعل برخی مضامین فرهنگی در این مراسم که جداگانه باید نقد شود، غیبت بخش بزرگی از شهروندان تکابی در ساختار چنین برنامه‌هایی و فقدان توجه به مشترکات ملی و ایرانی مردمان همه جای ایران، به اذهان چه چیزی را منتقل میکند؟ آیا در استان آذربایجان غربی دست‌هایی به عمد در کار هستند تا فضای همدلی این استان را تحت تأثیر رویکردهای واگرایانه به سمت تنش، نقار، شکاف و درگیری سوق دهند؟ در گذشته بارها در همین‌جا، راقم این سطور به مسئولان کشوری هشدار داده که مراقب شرایط پیچیدهٔ آذربایجان غربی باشند و اجازه ندهند اداره این استان گرفتار افراطی‌گری قومی شود....
روزی جلوگیری از فارسی سخن‌گفتن در شورای ارومیه، روزی دیگر ماجرای مجسمهٔ حکیم توس، فردوسی بزرگ در سلماس و دیگر روز برگزاری نوروز ۱۴۰۴ با هزار اما و اگر. جالب است همه این‌ها هم توسط نهادهای مسئول صورت گرفته است. در شرایط جنگی و التهاب پیش‌روی کشور که ترامپ به‌روشنی استفاده ابزاری از مباحث قومی را پیش کشیده و دنبال پیاده‌نظام می‌گردد، آیا چنین رویدادهایی در استان آذربایجان غربی تصادفی است یا نشانهٔ ناتوانی مدیریت فرهنگی استان؟
🔴 یادداشت را به طور کامل در بخشِ «مشاهدهٔ فوری» بخوانید:
👇👇
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
30 August 2026 01:12
🔴 سند مهم؛ اعتراض و گلایهٔ تاجر آذربایجانی به تُرک خوانده شدنِ ایرانیانِ آذربایجانی
زمان انتشار این نوشته در روزنامهٔ ایران به تاریخ ۲۷ رمضان ۱۳۳۷ هجری قمری برابر است با شنبه ۵ تیر ۱۲۹۸ هجری شمسی (مصادف با ۲۸ ژوئن ۱۹۱۹ میلادی).
● متن آمده در تصویر از قرار زیر است:
سومین صوت اعتراض ما چه هستیم؟
این سؤال خاطر ما تجّار آذربایجان را بیش از سایرین مشغول می‌دارد؛ حتی متفکرین ایران در این خصوص از تجار آذربایجان عقب‌ترند؛ زیرا رابطهٔ ما بازرگان‌ها به‌واسطهٔ تجارت با اسلامبول، کمتر از آن نیست که با پایتخت وطن خودمان: «طهران» داریم؛ چنانکه ما را در طهران «ترک» می‌نامند، در اسلامبول هم «عجم» می‌گویند. و این دو اسم همه‌روزه در خاطر ما همیشه یک حس کنجکاوی تولید میکند: واقعاً؛ ما چه هستیم؟.. آیا تُرکیم یا عجم؟...
(در ترکی اسلامبولی «عجمی» بودن غیر از «عجم» بودن است. عجمی یعنی آدم ناشی. مثلاً: کسی را که خود را متفکر بداند و بخواهد که آذربایجانی‌ها را ترک بخواند، می‌گویند که در علم «انساب» عجمی است؛ یعنی بی‌بهره است. ولی عجم ـ به معنی «آل‌جم» است؛ که حکیم: «ابوالقاسم فردوسی طوسی» آن را به‌فارسی زنده کرده و آذربایجان را «آذرآبادگان» خوانده است.)
خوانده شدن ما در اسلامبول به اسم «عجم» هیچ‌وقت به‌حال ما توفیر نمی‌کرده است و هیچ‌کس حق ندارد که از شنیدن اسم ساده و صحیح خود متأثر و یا متغیر گردد؛ ولی زخم زبان‌های سرخی که کلمهٔ ترک را بی‌هیچ ملاحظه به روی ما پرتاب می‌کرده است از شکاف شمشیرهایی که در «چالدیران» بر فرق اجداد ما باریده کاری‌تر بوده است!...
«ترک» خواندن يك ایرانی، ایران دیگری را اقل اقلش بدان ماند که انسان، برادر صلبی خود را «اعیانی» و یا اینکه «بیگانه» صرف بداند. و این اسناد يک نوع «مجهول‌النسبی» است به‌طرف مقابل.
اگر حقیقت مسئله را بخواهید... به‌میان آمدن مشاجرهٔ «ترک و فارس» عکس‌العمل آن یا زخم‌ها و امثالی است که از دیرباز ورد زبان فارسی ما بوده و هنوز در میان ما هستند کسانی‌که آداب معاشرت را به قافیهٔ لفّاظی باخته و تکرار کنند:
«کسی‌که به خدا بگوید تاری، دیگر چه توقع از او داری؟!...»
ورنه؛ تنها مسئلهٔ زبان، چگونگی نژاد قومی را ثابت نمی‌کند. و اگر بنا بر این بود طایفهٔ کلیمیان بایستی در انگلستان «آنگلو ساکسون»، در آلمان «ژرمن»، در روسیه «اسلاو»، در اسلامبول «ترک»، در فلسطین و شامات «عرب» و در ایران «هند و آریائی» باشند؛ زیرا که این قوم در هر مملکت به زبان مردم آن تکلم می‌کنند. زبان خود ایرانی‌ها فارسی امروزه نبوده، کتیبه‌های «بیستون» به گلستان «سعدی» هیچ شباهت ندارد. آداب، اخلاق، عادات، دهات و حتی افسانه‌ها و خرافات آذربایجانی‌ها عین آنها است که در «شیراز» است. بادکوبه را همیشه نسیم امواج خزر می‌گوید: تبریز، تب را از وجود انسان بالمعاینه می‌ریزد. «آذرگشسب» در «آذرآبادگان» بوده. خوبرویان آذربایجان، انموذج، سفیدپوست هستند. «زردشت» از ارومیهٔ آذربایجان طلوع کرده. محلهٔ «سرخاب» تبریز، مقبرهٔ شعرای ایران است و دیوان «صائب تبریزی» و خمسه «نظامی گنجوی» و قصاید «خاقانی شیروانی» دو سیهٔ اهل زبان بودن ایشان...
اما اینکه چه طور شده است که آذربایجانی‌ها فعلاً به زبان ترکی حرف می‌زنند، اسباب و عوامل این را باید در ترتیب قشون‌کشی و استیلای «مغول» جُست، مغول‌ها، طوایف بادیه‌نشین بوده‌اند. وقتی که از قله‌های «آلتای» سرازیر شده‌اند، ایل و آلوس همراه داشته‌اند. جاهائی را که سبز و خرم دیده‌اند اطراق کرده‌اند. خود «هلاکو» مراغه را مقر حکمرانی ساخته است. و البته مردم، در داد و ستد و عرض و تظلم بدانستن زبان غالبین قهار خود محتاج بوده‌اند و به تکلم آن عادت گرفته‌اند؛ چنانکه «ترک»ها در اسلامبول و سواحل «مرمره» حتی «ارامنه» در نواحی «آناطولی» همین حال را دارند. ارمنی‌های «قیصری» یك کلمه از زبان اصلی خودشان نمی‌فهمند.
بلی ۲۵ قرن قبل بر این، آذربایجان را که قسمتی از هضبهٔ ایران بوده، «مَد» نامیده‌اند، چنانکه فعلاً ناحیه‌‌ای از جزیرة‌العرب را حجاز می‌گویند.
قرابتی که خانواده‌های بزرگ «مَد» با «پارس» داشته‌اند، منشاء هم عِرقی این دو تیرهٔ عجم را تأیید میکند و امروز برای علمای این فن شبهه نمانده است که «مَدیها» از نژاد اصفر نیستند.
پرزیدنت: (ویلسن) برای تعیین ملیت اقوام سی و دو کمسیون متخصص تشکیل داده بوده است. من می‌ترسم که در نتیجه این مشاجره مجبور شده حل ملیت خودمان را به آنها رجوع کنیم.
و یا اینکه ـ خدای نخواسته ـ برای آن هم محتاج جلب مستشاران خارجه بشویم!...
الحاج رضا جوراب‌چی
روزنامهٔ ایران، ش ۴۶۲، ۲۷ رمضان ۱۳۳۷ ق، ص ۲
🔴 عکس را از «اینجا» ببینید.
🔴 پی‌نوشت:
مَد: ماد
هضبه: فلات
نژاد اصفر: نژاد زرد (اشاره به زردپوستان)
انموذج: نمونه
آلوس: طایفه
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
28 August 2026 20:26
🎙 تصنیفِ «جان برخی آذربایجان باد»
نوازندهٔ تار: سیاوش دیهیمی
خواننده: شخصی به نامِ «قاری» (از معاشران عارف در همدان)
مکان اجرا و ضبط: همدان (محفل خصوصی) - ۱۳۶۷ خورشیدی
این پوشهٔ شنیداری توسط بهمن کاظمی در اختیار گردانندهٔ درگاه تلگرامی «روزگار قدیم» قرار گرفته است.
شرح بهمن کاظمی در مورد این اجرا و خواننده‌اش:
«ایشان این تصنیف را به طور مستقیم از عارف فرا گرفته بود. من اسم کوچک‌شان را نمی‌دانم. همه ایشان را آقای قاری صدا می‌کردند و در ارائۀ اطلاعات‌شان هم چندان دست و دل‌باز نبودند. در آن سفر، آقای سیاوش دیهیمی زحمت بسیاری کشیده بودند که ایشان را در آن مجلس آورده بودند تا این تصنیف را بخواند. این سفر در سال ۶۷ بود. ایشان ساکن همدان بود. دقیقاً نمی‌دانم در چه سالی فوت کردند. زبانِ تُرکی هم می‌دانست یا شاید هم تُرکی‌زبان بود. چون یک سفری که به منزل من آمدند، یک گوشۀ شکسته‌ای را خواندند که آن را تبدیل به حالتی تُرکی کردند و یکی دو بیتش را هم به زبان تُرکی خواندند.»
🔴 این تصنیف را از «اینجا» بشنوید.
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
27 August 2026 13:17
🔴 پایتختی تبریز در دوره‌های مختلف تاریخی
✍️ جواد رنجبر درخشیلر؛ دانش‌آموختهٔ علم سیاست و شاهنامه‌پژوه
● برش‌هایی کوتاه از این جُستار:
– تبریز هفت بار پایتخت بوده است. نخست در دورهٔ اتابکان آذربایجان، دوم در دورهٔ ایلخانان، سوم در دورهٔ چوپانیان، چهارم در دورهٔ جلایریان، پنجم در دورهٔ قراقویونلوها، ششم در دورهٔ آق‌قویونلوها و هفتم در دورهٔ صفویان.
پایتخت بودن یا نبودن تبریز به دو عامل بستگی داشته است: موازنهٔ سیاسی داخلی و تأثیر قدرت‌های خارجی.
بعد از فروپاشی دولت ساسانیان و گسست سیاسی هزار سالهٔ ایران تا دورهٔ صفویه، صرفنظر از دوره‌های معدود وحدت، ایران به عنوان یک واقعیتِ سیاسی وجود خارجی نداشت، اما در ذهن و دل همهٔ ایرانیان مفهومی روشن و آرزویی نه چندان دور بود. بر این اساس در هزار سال تقریبی گسست، در بیشتر شاهان و نخبگانِ ایرانی میل به وحدت (زیر سایهٔ خود) وجود داشت. این میل به وحدت هر شهری را که پایتخت هر حکومتی می‌کرد به طور غیررسمی پایتختِ ایرانشهر می‌کرد. اما اهمیت و جدیّتِ این امر به قدرت حاکمان و اهمیت شهر پایتخت شده بستگی داشت.
از سوی دیگر دو قدرت روسیه و عثمانی در شمال غرب ایران، و البته سایر مناطق، همواره نقش‌آفرینیی ویرانگر داشته‌اند و حضور یا عدم حضور آنها در جغرافیای ایران بر تحولات سیاسی داخلی مؤثر بود.
روش علمی بررسی چرایی انتخاب تبریز به پایتختی از تلفیق این دو عامل می‌آید.
– پایتختی تبریز در دوره‌های هفت‌گانه فوق حدود ۳۰۰ سال تداوم داشت. پس از آن نیز تاکنون مرکزیت فرهنگی و سیاسی و اقتصادی تبریز در شمال غرب ایران حفظ شده است. موقعیت پایتختی تبریز به دلیل آبادانی این شهر بوده و پایتختی خود به آبادانی و رونق بیشتر می‌انجامید.
– شاه اسماعیل صفوی از سال ۹۰۷ ه.ق حرکت خود را آغاز کرد و با کنار زدن آق‌قویونلوها و دیگر مدعیان قدرت بعد از هزار سال دولت ملی متحد ایران را به پایتختی تبریز تشکیل داد. تبریزی‌ها استقبال باشکوهی از شاه اسماعیل کردند و او خود را شاهنشاه ایران نامید.
– انحطاط تبریز از زمان ورود [سلطان] سلیم [عثمانی] به تبریز آغاز می‌شود. او در تبریز بسیار کوتاه اقامت کرد اما در بازگشت خزانه‌ها و هنرمندان و صنعتگران را با خود به استانبول برد. این غارت نقش بزرگی در افول تبریز داشت و می‌توان گفت که پس از آن تبریز قد راست نکرد. چون در اثر حملات مداوم عثمانی در دورهٔ شاه تهماسب تبریز فرصت بازسازی پیدا نکرد.
در این دوره حملات عثمانی چنان شدت گرفت که شاه تهماسب مجبور شد پایتخت را از تبریز به قزوین منتقل کند. بنابراین رفتن مرکزیت سیاسی ایران از تبریز به قزوین نتیجهٔ دخالت‌های عثمانی در ایران و نه نتیجهٔ یک عامل سیاسی داخلی بوده است.
– در دورهٔ قاجاریه، تبریز در حالی که پایتخت نیست، عنوان شهر دوم ایران را دارد و ولیعهد در آن ساکن می‌شود. این دوره را می‌توان دوران پایتختی تبریز در تجدد نامید. جنگ‌های ایران و روس به فرماندهی عباس میرزا و پرسش تاریخی او از کنسول فرانسه و آنچه که تحول ذهن و فکر ایرانیان نامیده می‌شود در تبریز اتفاق افتاد. این‌ها همه مقدمات جنبشِ مشروطه بود. تبریز افزون بر نقش فرهنگی و دانشی نقش سیاسی پررنگی هم دارد؛ ناصرالدین میرزا و مظفرالدین میرزا در تبریز بر تخت نشستند. سپس راهی تهران شدند.
در دورهٔ قاجار تبریز افزون بر عثمانی به محل تاخت و تاز روس‌ها هم تبدیل شد و این بار روس‌ها در تبریز غارت و قتل‌عام کردند. در این دوره تبریز پایتخت نیست، اما برای تسلط بر ایران تسلط بر این شهر لازم است.
– در دورهٔ پهلوی ولیعهد در تبریز ساکن نیست اما شهر به واسطهٔ پشتوانهٔ غنی خود تبدیل به شهری صنعتی می‌شود. این نقش همچنان ادامه دارد.
🔴 این جُستار را در بخشِ «مشاهدهٔ فوری» بخوانید:
👇👇
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
26 August 2026 14:00
🎥 یادکردی از کوروش بزرگ در شهریور روز از ماهِ شهریور
«میراث جهانی پاسارگاد»
شهر باستانی پاسارگاد پایتخت سلسلهٔ هخامنشی در قلب استان فارس، در دشت رودخانه پُلوار مرودشت قرار دارد.
نام شهر «اردوگاه پارس» دلالت به موقعیت مکانیِ آن دارد. شهرِ کوروش بزرگ ( کوروش دوم ) در این مجموعه، پنجمین مجموعه ثبت شده در فهرست آثار میراث جهانی در ایران است که طی جلسه یونسکو که در تیرماه سال ۱۳۸۳ در چین برگزار شد به علت دارا بودن شاخص های فراوان با صد در صد آرا در فهرست میراث جهانی به ثبت رسید.
ویدیو: علیرضا نادری‌فرد
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
25 August 2026 13:35
🎥 سوم شهریور ماه؛ روزِ ملّی ارس
ای صبا گر بُگذری بر ساحلِ رودِ ارس
بوسه زن بر خاکِ آن وادی و مُشکین کُن نَفَس
حافظ شیرازی
🔴 پی‌نوشت:
با بازنشرِ سرراستِ فرسته‌های درگاه تلگرامی «ایران دل» به بیشتر و بهتر دیده شدنِ آن فرسته، یاری برسانید.
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
19 July 2026 09:08
🔴 بنیاد ایران‌شناسی استان آذربایجان شرقی و انجمن ایرانی تاریخ (شعبهٔ آذربایجان شرقی) برگزار می‌کنند:
«کلاس‌های شاهنامه‌خوانی»
آموزگار:
لیلی خبّازی
خوانش و گزارشِ «پادشاهی منوچهر - داستان زال و روداوه»
زمان:
دوشنبه ۲۹ تیر ۱۴۰۵ خورشیدی، ساعت ۱۸
جایگاه:
تبریز، خیابان ثقه‌الاسلام، کوی سرخاب، خانۀ تاریخی شربت‌اوغلی، بنیاد ایران‌شناسی استان آذربایجان شرقی
#اطلاع_رسانی
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
15 July 2026 23:53
🎥 «یک سرزمین، یک دل، هزار آهنگ»
ایران خانهٔ ما ملت ایران است.
از کویر تا جنگل، از کوه تا دریا، اینجا جایی است که هر سنگ‌ریزه‌اش یک ترانه دارد و هر نسیمش یک نوا. در این ویدیو، با چشمانتان سفر کنید و با گوش‌هایتان به ریشه‌های این کهن‌بوم پیوند بخوردید موسیقی محلی ایرانی، فقط یک هنر نیست؛ شناسنامهٔ عاطفی مردم این مرزوبوم اهورایی است. بیایید با هم این «همه‌تنوعِ» باشکوه را در «یک هویت ملی واحد» به تماشا بنشینیم.
ایران تنها یک نقطه روی نقشه نیست؛ ایران یک حسِّ مشترک است.
ویدیو از خشایار لهراسبی
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
13 July 2026 14:48
🔴 مقایسهٔ نام‌گذاری کودکان در آذربایجان و قبایل اوغوز
✍️ محمد جعفری قنواتی، دکترای فرهنگ و ادبیات عامه و عضو شورای عالی علمیِ مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی
قوم‌گرایان آذربایجان با اصرار فراوان و تبلیغاتی گسترده، تاریخ و فرهنگ آذربایجان [ایران] را مغایر با تاریخ و فرهنگِ ایران معرفی می‌کنند و چنین وام‌نمود می‌کنند که آذربایجان [ایران]، تاریخ، فولکلور و آیین‌های خاص خود را دارد؛ آداب و آیین‌هایی که پیش از آنکه با مناطق دیگر ایران نزدیک باشد، با آداب و آیین‌های «اقوام تُرک» نزدیک است. آنها اساساً خود را نه در جهان ایرانی بلکه در «جهانِ تُرک» تعریف می‌کنند. برای نمونه آقای کریمی باغبان در کتاب تاریخ ادبیاتِ آذربایجان همه آثار اقوام تُرک و مغول از جمله کتیبه‌های اورخون در مغولستان و کتاب‌هایی مانند: مَنَس، قوتادغوبلیک و دده‌قورقود را از آثار کهن مردم آذربایجان معرفی کرده است. کتاب‌هایی که هیچ‌گونه ارتباطی با فرهنگ آذربایجان ندارند. هدف آنها از این تبلیغات و غیر‌یت‌سازی، ایجاد پشتوانه‌های نظری برای ملت‌سازی در آذربایجان است. بر همین اساس و با همین هدف است که در همه آثار و سخنانِ خود می‌گویند «مردم آذربایجان افسانه‌ها، اساطیر و آیین‌های خاص خود را دارند» (نک: احمدی، ۱۳۹۷، سراسر کتاب؛ عباسی، ۱۳۹۹، سراسر کتاب).
اگرچه این سخنان فرسنگ‌ها با واقعیت، فاصله دارد و در نگاه نخست، نیازی به پاسخ ندارند و از همین روی نیز بسیاری از ایران‌دوستان آنها را بی‌پاسخ گذاشته‌اند، اما چون هویت ملی و تمامی ارضی ایران را هدف گرفته، نقد آنها بسیار ضروری است. هم‌از این‌رو، نگارنده در سال‌های اخیر طی گفتارهایی ضمن نقد و بررسی برخی از این ادعاها پیوستگی و همسانیِ فولکلور آذربایجان را با مناطقِ دیگر ایران نشان داده است. اکنون و در ادامهٔ همان گفتارها در این مقالهٔ کوتاه، آداب و آیین‌های نام‌گذاری در آذربایجان را با مناطق دیگر ایران مقایسه می‌کنیم و نشان می‌دهیم که این آیین‌ها از اساس با آیین‌های «اقوام تُرک» و به‌ویژه قبایلِ اوغوز مغایر است، قبایلی که قوم‌گرایان آذربایجانی آنها را نیاکان خود می‌دانند!
🔴 دنبالهٔ این جُستار را در «PDF» پیوستی بخوانید.
🔴 بُن‌مایه:
فصلنامهٔ پاژ، سال چهاردهم، پیاپی ۶۰، زمستان ۱۴۰۴
🔴 پی‌نوشت کانال ایران‌دل:
در جُستار منظور از «اقوام تُرک»، تُرک‌تباران در بخش‌هایی از آسیایِ مرکزی و خطهٔ سین‌کیانگ چین است.
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
11 July 2026 07:41
🔴 بنیاد ایران‌شناسی استان آذربایجان شرقی و انجمن ایرانی تاریخ (شعبهٔ آذربایجان شرقی) برگزار می‌کنند:
«کلاس‌های شاهنامه‌خوانی»
آموزگار:
لیلی خبّازی
خوانش و گزارشِ «پادشاهی منوچهر - داستان زال و روداوه»
زمان:
دوشنبه ۲۲ تیر ۱۴۰۵ خورشیدی، ساعت ۱۸
جایگاه:
تبریز، خیابان ثقه‌الاسلام، کوی سرخاب، خانۀ تاریخی شربت‌اوغلی، بنیاد ایران‌شناسی استان آذربایجان شرقی
#اطلاع_رسانی
@
💢
Читать полностью…
ایران‌دل | IranDel
09 July 2026 20:45
🎥 هجده تیر، روز ملّی یزد
@
💢
Читать полностью…
3677
