دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

22 October 2026 14:10

🔻جغرافیا در برابر تحریم؛ بازخوانی روابط ایران و آسیای مرکزی در سایۀ فشار حداکثری آمریکا

✍🏻بهروز قزل؛ پژوهشگر

#تحلیل #آسیای_مرکزی  
پس از حملۀ آمریکا و رژیم‌صهیونیستی به ایران در فوریۀ ۲۰۲۶، پاسخ موشکی-پهپادی ایران، انسداد تنگۀ هرمز و اعمال محاصرۀ دریایی آمریکا علیه بنادر جنوبی کشور، مناسبات ایران و آسیای مرکزی وارد مرحله‌ای نوین شده است. در این میان، کارزار جدید فشار حداکثری آمریکا علیه ایران، نیز با هدف محدود کردن تجارت، فعالیت بانکی، انتقال انرژی و مسیرهای ترانزیتی، با هدف جدا کردن ایران از شبکه‌های اقتصادی پیرامونی راه‌اندازی شده است... بنابراین، موج جدید فشار آمریکا بر مناسبات ایران و آسیای مرکزی، در کنار متأثر کردن صادرات و واردات، اساساً، رقابتی بر سر آیندۀ راهگذرها و زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای است.

📌 در این چشم‌انداز، پیامد اصلی فشارهای جدید آمریکا، احتمالاً با محوریت تفکیک گونه‌های همکاری‌های مالی، ترانزیتی و سایر همکاری‌ها و سپس انتقال بخشی از تعاملات به سازوکارهای غیررسمی و زمینی تبلور خواهد یافت.

🔗 برای مطالعه کامل این تحلیل در سایت کلیک کنید

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

20 October 2026 14:11

🔻نقد و بررسی چشم‌انداز هم‌گرایی در حوزۀ پارسی؛ از رمانتیسم فرهنگی تا واقع‌گرایی ژئوپلیتیک

✍🏻 محمدحسین معصوم‌زاده؛ دانشجوی دکتری مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز و پژوهشگر اوراسیا

#تحلیل #آسیای_مرکزی
اندیشۀ ایجاد چارچوبی برای همکاری میان کشورها و جوامع برخوردار از زبان و میراث فارسی بر پیوندهای تاریخی، تمدنی و زبانی در گستره‌ای از فلات ایران تا آسیای مرکزی استوار است. این اندیشه، بر گونه‌های رایج زبان فارسی، از جمله فارسی، دری و تاجیکی، آیین‌هایی چون نوروز و میراث ادبی مشترک استوار است. با این حال، طرح مجدد این اندیشه توسط «محمدرضا عارف»، معاون اول رئیس‌جمهور در دیدار با مقام‌های تاجیکستانی و تأکید بر تشکیل «اتحادیۀ کشورها و مناطق فارسی‌زبان»، می‌تواند نشانۀ تلاش برای گذار از همکاری‌های پراکندۀ فرهنگی به یک سازوکار نهادمند، تدریجی و طرح‌محور منطقه‌ای باشد.

📌یادداشت حاضر ابعاد تاریخی، جمعیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیک این اندیشه، موانع ساختاری و راه‌های تحقق آن را بررسی می‌کند.

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

19 October 2026 16:43

🔻همسایگی اجباری در سایۀ بی‌اعتمادی راهبردی؛ واکاوی الزام‌ها و موانع تعامل ایران و پاکستان

✍🏻 کریم بهنام فر، کارشناس مسائل پاکستان 🇵🇰

#تحلیل #پاکستان
همسایگی ایران و پاکستان با بیش از ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک، همواره بستری برای تعاملات اقتصادی، امنیتی و سیاسی بوده است. بااین‌حال، برخلاف بسیاری از همسایگان، این دو کشور هرگز نتوانسته‌اند روابط خود را به سطح راهبردی ارتقا دهند.

❓پرسش اصلی مقالۀ حاضر این است که با وجود موانع ساختاری متعدد، چرا ایران ناچار به تعامل و همکاری با پاکستان است و این همکاری در چه سطحی قابل تعریف است؟

یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که سه دسته الزام‌های امنیتی (مدیریت بحران بلوچستان و تروریسم مرزی)، اقتصادی (راهگذرهای ترانزیتی و هدف تجاری ۱۰ میلیارد دلاری) و ژئوپلیتیکی (نقش میانجیگری پاکستان در مناقشۀ ایران و آمریکا) چارچوب «همسایگی اجباری» را شکل داده‌اند؛ اما در کوتاه‌مدت، حداکثر سطح ممکن برای روابط دو طرف، «حسن همجواری» است.

🔗 برای مطالعه کامل این تحلیل در سایت کلیک کنید

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

15 October 2026 08:46

📢 موسسه مطالعات راهبردی شرق با همکاری پژوهشکده گردشگری و زیارت دانشگاه فردوسی مشهد و ... ، برگزار می‌کند:

موضوع نشست:
«بررسی فرصت ها و چالش های پیش روی گردشگری در سه حوزه آسیای مرکزی، افغانستان و پاکستان»

🎙 سخنرانان:
· دکتر کریم بهنام فر؛ کارشناس ارشد مسائل پاکستان
· دکتر محمد قاسمی خوارزمی؛ عضو هیات علمی دانشگاه و پژوهشکده زیارت و گردشگری دانشگاه فردوسی مشهد
· جاوید حسینی؛ کارشناس ارشد مسائل افغانستان
· دکتر بهروز قزل؛ دکتری مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز و کارشناس ارشد مسائل آسیای مرکزی

👤 دبیر نشست:
دکتر هادی اعظمی؛ عضو هیات علمی دانشگاه و رئیس کالج و عضو پژوهشکده زیارت و گردشگری

🗓 زمان برگزاری:
یکشنبه ۲۶ مهرماه | ۹:۳۰ تا ۱۱:۳۰

📍مکان برگزاری:
دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، تالار مرحوم رجایی بخارایی

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

13 October 2026 16:47

🌐 بحران سوخت روسیه و بازآرایی ساختار امنیت انرژی در آسیای مرکزی

📍مرکز پژوهش‌های بحران و سیاست آنکارا (آنکاسام)

#ترجمه #آسیای_مرکزی
حملات پهپادی اوکراین به زیرساخت‌های انرژی روسیه در سال 2026 باعث اختلال در تولید و تأمین سوخت این کشور شده و روسیه برای جبران کمبود سوخت در بازار داخلی، صادرات فرآورده‌های نفتی خود را محدود کرده است. این اختلال وابستگی برخی کشورهای آسیای مرکزی به واردات سوخت از روسیه را نمایان کرد که در صورت کاهش صادرات روسیه، ممکن است با کمبود انرژی مواجه شوند.

به‌همین دلیل، طی ماه‌های اخیر، کشورهای منطقه به‌دنبال یافتن تأمین‌کنندگان جایگزین و کاهش وابستگی به یک منبع خاص هستند و هم‌زمان تلاش می‌کنند توان و پایداری نظام‌های انرژی خود را نیز در برابر بحران‌های احتمالی افزایش دهند.

🔗 برای مطالعه کامل این مطلب در سایت کلیک کنید

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

08 October 2026 10:29

📌 آنچه در شماره 535 می‌خوانید:

🔺افغانستان

▪️گزارش ویژه | بررسی ریشه‌های شکاف میان رهبران تاجیک و پیامدهای آن
▪️گزارش ویژه | راهگذر واخان: حلقه‌ای نوظهور در بازآرایی پیوندهای افغانستان، چین و ایران
▪️ترجمه | افزایش تولید مواد مخدر در هلال طلایی

🔺آسیای مرکزی

▪️گزارش ویژه | نقد و بررسی چشم‌انداز هم‌گرایی در حوزۀ پارسی؛ از رمانتیسم فرهنگی تا واقع‌گرایی ژئوپلیتیک
▪️گزارش ویژه | جغرافیا در برابر تحریم؛ بازخوانی روابط ایران و آسیای مرکزی در سایۀ فشار حداکثری آمریکا
▪️گزارش ویژه | جغرافیایِ تحمیلی؛ چگونه تعمیم دولت‌سازی روسی سرشت جغرافیایی آسیای مرکزی را تغییر داد؟ 

🔺پاکستان

▪️گزارش ویژه | پاکستان و بحران یمن؛ آزمون پیمان مکه و موازنه با ایران
▪️ترجمه | حملات پاکستان به افغانستان؛ ورود به مرحله‌ای پر هزینه
▪️ترجمه | پاکستان و امارات؛ چشم‌انداز روابط دوجانبه


#نشریه
#دانشوران_خراسان
#مطالعات_شرق

🔗 مشاهده در سایت

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

06 October 2026 12:03

🔻بنادر پاکستان؛ فرصت‌ها و چالش‌ها

✍🏻 ماشاالله شاکری، کارشناس ارشد حوزۀ پاکستان

از زمان آغاز جنگ، بخشی از کالاهایی که در مسیر بنادر ایران قرار داشتند، به‌دلیل شرایط جنگی و بر اساس قوانین بین‌المللی حمل‌ونقل دریایی، در نخستین بنادر بین‌راهی تخلیه شدند. طبق قوانین بین‌المللی، کشتی‌ها در شرایط جنگی می‌توانند کالاها را در اولین بندر امن تخلیه کنند. بر همین اساس، تعداد زیادی از کانتینرهای در حال انتقال به ایران در بنادر کراچی تخلیه شدند.

از ابتدای جنگ، دستگاه‌های دولتی و خصوصی کشورمان تلاش کردند مسیرهایی برای انتقال این کالاها به داخل کشور ایجاد کنند، اما در خصوص پاکستان، به‌دلیل قوانین داخلی این کشور و همچنین مقررات بین‌المللی حاکم بر حمل‌ونقل دریایی، تاکنون امکان ایجاد یک مسیر امن و مطمئن برای انتقال حدود ۲۰ هزار کانتینر موجود در بندر کراچی فراهم نشده است.

📌در این نوشتار تلاش می‌کنیم تنگناهای ساختاری، مقرراتی و نرم‌افزاری ناظر بر بنادر اصلی پاکستان را مورد مطالعه قرار دهیم.

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

01 October 2026 13:17

🌐 ایران و ایدۀ «اتحاد فارسی‌زبانان»؛ طرحی برای بازگشت به آسیای مرکزی

📍24runews

در شرایطی که رقابت قدرت‌های منطقه‌ای در آسیای مرکزی وارد مرحلۀ تازه‌ای شده است، تهران تلاش می‌کند با تکیه بر پیوندهای تاریخی، زبانی و تمدنی، جایگاه خود را در این منطقه تقویت کند. پیشنهاد ایجاد اتحادیۀ کشورها و سرزمین‌های فارسی‌زبان از سوی ایران، اگرچه هنوز در حد یک ایدۀ سیاسی اولیه است، اما در صورت تبدیل شدن به یک چارچوب عملی، می‌تواند پیامدهایی فراتر از حوزۀ فرهنگی داشته باشد.

این ابتکار در کنار گسترش نفوذ ترکیه از طریق سازمان کشورهای ترک و حضور فزایندۀ چین و روسیه در آسیای مرکزی، پرسش مهمی را مطرح می‌کند: آیا تهران در حال طراحی یک چارچوب جدید برای حضور خود در اوراسیاست؟

به نظر می‌رسد این ابتکار ایران می‌تواند موازنۀ قدرت را در اوراسیا تغییر دهد. با‌این‌حال، پشت این پیشنهاد بیش از آنکه نوستالژی فرهنگی مشترک باشد، محاسباتی عمل‌گرایانه قرار دارد.

🔗 برای مطالعه کامل این مطلب در سایت کلیک کنید

#آسیای_مرکزی #ترجمه

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

28 September 2026 10:39

🔻فرصت‌های جذب سرمایه‌گذاران افغانستان به ایران در پساجنگ رمضان

✍🏻نجمه جامی؛ کارشناس ارشد جامعه‌شناسی

در دهه‌های اخیر، رویکرد غالب به پدیدۀ مهاجرت از نگاهی مبتنی بر هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی به رویکردی توسعه‌محور تغییر یافته است. مهاجران صرفاً نیروی کار یا مصرف‌کنندۀ منابع نیستند، بلکه از طریق انتقال سرمایه، دانش، مهارت و شکل‌دهی به شبکه‌های اقتصادی فراملی، می‌توانند در توسعۀ اقتصادی کشورهای مبدأ و مقصد نقش‌آفرین باشند.
جامعۀ مهاجران افغانستانی در ایران، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و پایدارترین جوامع مهاجر منطقه، نمونه‌ای قابل توجه از این ظرفیت به شمار می‌رود. با این حال، ظرفیت‌های اقتصادی این جامعه، کمتر در کانون توجه سیاست‌گذاری قرار گرفته است.

📌 در این گزارش تحلیلی، ظرفیت‌های جذب سرمایه‌گذاران افغانستانی در ایران در دورۀ پساجنگ رمضان، مزیت‌های اقتصادی و شبکه‌ای جامعۀ مهاجران، بخش‌های هدف سرمایه‌گذاری و الزامات حقوقی و نهادی برای هدایت سرمایه‌های مولد بررسی شده است.

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

23 September 2026 12:29

🔻ریاست پاکستان بر سازمان شانگهای و معماری جدید اتصال اوراسیا

✍🏻«مصطفی زندیه»؛ تحلیلگر ارشد مسائل آسیای مرکزی و جنوبی

به باور بسیاری از تحلیلگران، آسیای مرکزی دیگر منطقه‌ای حاشیه‌ای در معادلات ژئوپلیتیکی اوراسیا نیست. تحولات سال‌های اخیر، از جنگ اوکراین و بحران‌های غرب آسیا تا تغییر مسیرهای تجارت جهانی و رقابت فزاینده بر سر مواد معدنی راهبردی، این منطقۀ محصور در خشکی را به یکی از مهم‌ترین کانون‌های ژئوپلیتیکی جهان تبدیل کرده است.
واقعیت اصلی این است که جغرافیای اتصال این منطقه به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل شده است.

در چنین محیطی، پاکستان نیز در حال تلاش برای تثبیت جایگاهی تازه، به‌عنوان یکی از دروازه‌های بالقوۀ آسیای مرکزی به آب‌های آزاد و بازارهای جهانی است. ریاست پاکستان بر سازمان همکاری شانگهای در سال‌های 2027- 2026، می‌تواند این راهبرد را وارد مرحلۀ جدیدی کند.

🔗 برای مطالعه کامل این تحلیل در سایت کلیک کنید

#آسیای_مرکزی #پاکستان #تحلیل

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

22 September 2026 07:45

📢 534مین شماره از نشریه تخصصی "مطالعات شرق" منتشر شد.

در این شماره، تحولات سیاسی، امنیتی و اقتصادی افغانستان و چیستی جریان‌های مخالف طالبان، روندهای نوظهور ژئوپلیتیکی و تحولات بازار و امنیت انرژی در آسیای مرکزی، نقش‌آفرینی قدرت‌های منطقه‌ای در معماری جدید اتصال اوراسیا، و همچنین تحولات راهبردی پاکستان در تعامل با ایران، سازمان شانگهای و نهادهای مالی بین‌المللی، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.


🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

19 September 2026 09:55

🔻تحولات سیاسی اخیر پاکستان و چشم‌انداز سلطه ارتش بر ساختار قدرت

✍🏻 کارگروه پاکستان مؤسسۀ مطالعات شرق

در هفته‌های میانی مرداد و اوایل شهریور ۱۴۰۵ فضای سیاسی پاکستان بار دیگر با موجی از گمانه‌زنی‌ها دربارۀ پایان عمر دولت ائتلافی «شهباز شریف» روبه‌رو شد. بحث شمارش معکوس که ابتدا از سخنرانی وزیر کشور دربارۀ فروپاشی نظام موجود و سپس از بیانات «بلاول بوتو»رئیس حزب مردم پس از انتخابات کشمیر آزاد (کشمیر تحت کنترل پاکستان) شدت گرفت، به‌سرعت به محور اصلی تحلیل‌ها تبدیل شد.

این بحث هم‌زمان با حکم دیوان عالی دربارۀ وضعیت درمانی عمران‌خان،(نخست وزیر سابق پاکستان و بنیانگذار حزب تحریک انصاف) اعتراض‌های اقتصادی گسترده، هشدارهای امنیتی رهبران مخالف دولت و تلاش برای انسجام نیروهای اپوزیسیون شکل گرفت.

آنچه در ظاهر یک بحران درون‌ائتلافی به نظر می‌رسد، بازتاب تنش‌های عمیق‌تر میان نیروهای سیاسی، نارضایتی‌های ساختاری و راهبرد بلندمدت فرماندهی ارتش برای تحکیم سلطۀ خود بر سیاست این کشور است.

🔗 برای مطالعه کامل این تحلیل در سایت کلیک کنید
#پاکستان #تحلیل


🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

14 September 2026 12:11

🔻تأثیر مناقشه ایران و آمریکا بر بریکس و سازمان شانگهای

🖊 «تیموفی بورداچف»؛ دکترای علوم سیاسی، مدیر علمی مرکز اقتصاد معاصر و روابط بین‌الملل مدرسۀ عالی اقتصاد مسکو

به نظر می‌رسد رویارویی نظامی ـ سیاسی میان ایران و ایالات متحده به‌تدریج در حال تبدیل شدن به بحرانی مزمن و پایدار است. این وضعیت به‌معنای شکل‌گیری یک کانون جدید بی‌ثباتی دائمی در جنوب‌غرب اوراسیاست؛ کانونی که می‌تواند بر بسیاری از روندهای سیاسی، امنیتی و ژئوپلیتیکی در سراسر این ابرمنطقۀ پهناور تأثیر بگذارد.

اهمیت این مسئله از آن جهت دوچندان است که جمهوری اسلامی ایران عضو دائم دو سازوکار مهم منطقه‌ای و جهانی، یعنی «بریکس» و «سازمان همکاری شانگهای» است.

این بدان معناست که از این پس، عضویت ایران در هر دو سازمان و نیز جایگاه مهم آن در معادلات اوراسیایی، ناگزیر باید در تمامی مباحث مربوط به ظرفیت‌های همکاری بین‌المللی در «اوراسیای بزرگ» و روند شکل‌دهی نهادهای جدید حکمرانی جهانی مورد توجه قرار گیرد.

🔗 برای مطالعه کامل این مطلب در سایت کلیک کنید

#آسیای_مرکزی #ترجمه

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

10 September 2026 17:20

🔻توافق‌نامه مکه؛ «ناتوی شرقی»؟

✍🏻 دکتر منصوره اسکندران؛ پژوهشگر

امضای توافق‌نامۀ مکه توسط عربستان، پاکستان و ترکیه که اخیرا رخ داد، تحولی مهم را در معماری امنیتی در حال تحول غرب آسیا، نشان می‌دهد. شش ویژگی اصلی در توافق مکه به چشم می‏خورد که عبارتند از چارچوب بازدارندگی و دفاع جمعی، تعهد دفاع جمعی، وضوح تعهدهای نظامی، شفافیت محدود در مقایسه با ناتو، عدم قطعیت در مورد مداخلۀ نظامی خودکار و ارادۀ سیاسی به عنوان کلید اعتبار.

این ویژگی‎ها با وجود فاش نشدن مفاد اصلی، نشان می‏دهد که این توافق‌نامه، بر حملۀ مسلحانه، متمرکز است و به‌طورکلی اثربخشی این پیمان در نهایت به تعهد سیاسی، آمادگی نظامی و منافع راهبردی اعضای آن بستگی دارد.

🔗 برای مطالعه کامل این تحلیل در سایت کلیک کنید

مطالب مرتبط:
◽️«پیمان مکه»؛ معماری نظم امنیتی نوظهور و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی ایران

#پاکستان #تحلیل

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

08 September 2026 13:04

🔻نگاهی به ساختار جنگ رسانه‌ای طالبان

📍منبع: پایگاه خبری ORF

طالبان افغانستان که زمانی در نخستین دورۀ حکومت خود بین سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱، شبکه‌های اجتماعی را حرام اعلام کرده و عکاسی، سینما و تلویزیون را به‌طور کامل ممنوع کرده بود، حالا یک دستگاه رسانه‌ای پیچیده و چندزبانه را اداره می‌کند که شامل شبکه‌های تلویزیونی، خبرگزاری‌های رسمی، ایستگاه‌های رادیویی اطلاعاتی و سکو‌های مخفی نفوذ دیجیتال است.

این تحول، محصول دو دهه تجربۀ ارتباطی در دوران شورش است که در شرایط جنگی تکامل یافت و پس از بازگشت طالبان به قدرت در آگوست ۲۰۲۱، نهادینه شد.

📌این مقاله نشان می‌دهد که نظام رسانه‌ای طالبان براساس یک ساختار سه‌لایه‌ طراحی شده است: رسانه‌های رسمی دولتی، سکوهای رسانه‌ای و دیجیتالی مرتبط با دستگاه اطلاعاتی طالبان و «منطقۀ خاکستری جنگ اطلاعاتی»؛ رسانۀ «المرصاد» نمونه‌ای از این دست است.

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

21 October 2026 17:09

🔻خیبرپختونخوا؛ آزمون امنیتی دولت مرکزی پاکستان

✍🏻 سید سباس نقوی

#ترجمه #پاکستان
سرانجام، آنچه پیش‌تر دربارۀ آن هشدار داده می‌شد، در ایالت خیبرپختونخوا تحقق یافت: دولت منتخب حزب تحریک انصاف پاکستان به ریاست «سهیل آفریدی» تعلیق شد و وضعیت اضطراری و حاکمیت فرماندار/گاورنر در این ایالت به اجرا درآمد. دولت مرکزی پاکستان، افزایش چشمگیر حملات تروریستی، ضعف عملکرد دولت ایالتی در تأمین امکانات پلیس و ادارۀ مبارزه با تروریسم و از دست رفتن کنترل مؤثر دولت بر ۱۲ شهر ایالت خیبرپختونخوا را از دلایل این تصمیم اعلام کرد.

دولت مرکزی با استناد هم‌زمان به مواد ۲۳۲ و ۲۳۴ قانون اساسی پاکستان، وضعیت اضطراری را برقرار کرد و ادارۀ ایالت را به «فیصل کریم کُندی»، فرماندار ایالت خیبرپختونخوا، سپرد.

پرسش اصلی این است که آیا تغییر ساختار مدیریتی و انتقال اختیارات به دولت مرکزی می‌تواند به کاهش ناامنی بینجامد یا خیر؟ باید توجه داشت که از منظر سیاسی، دولت مرکزی اکنون مسئولیت مستقیم نتایج سیاست‌های امنیتی در خیبرپختونخوا را بر عهده گرفته است.

🔗 برای مطالعه کامل این مطلب در سایت کلیک کنید

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

20 October 2026 12:37

📢 گزارش نشست تخصصی

🔹ظرفیت‌های اقتصادی ترکمنستان در شرایط فعلی برای ایران؛ فرصت‌ها و چالش‌های پیش رو

کارگروه آسیای مرکزی مؤسسۀ «مطالعات راهبردی شرق (دانشوران خراسان)»، 25 مهر 1405، میزبان نشستی تخصصی با حضور تعدادی از مدیران، کارشناسان و صاحب‌نظران مسائل ترکمنستان و آسیای مرکزی و همچنین فعالان اقتصادی و رسانه‌ای این حوزه با موضوع «ظرفیت‌های اقتصادی ترکمنستان در شرایط فعلی برای ایران؛ فرصت‌ها و چالش‌های پیش رو» بود.

میهمانان در این نشست به گفت‌وگوی تخصصی و کارشناسانه و تبادل نظر در خصوص امکان‌سنجی همکاری‌های اقتصادی ایران و ترکمنستان در حوزه‌های مختلف با توجه به شرایط حال حاضر کشور پرداختند. پرسش محوری این نشست این بود که چگونه می‌توان ظرفیت‌های اقتصادی و موقعیت ژئوپلیتیکی ترکمنستان را، با در نظر گرفتن شرایط خاص ایران و محدودیت‌های پیش رو، به فرصت‌هایی بالفعل، پایدار و متقابلاً سودآور تبدیل کرد؟ و چه اقدام‌هایی از سوی نهادهای اجرایی، دستگاه دیپلماسی و بخش خصوصی می‌تواند به حفظ و توسعۀ روابط اقتصادی دو کشور در این شرایط کمک کند؟
#نشست_تخصصی

🔗 برای مشاهده گزارش در سایت کلیک کنید

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

17 October 2026 09:49

🔻چرایی ظهور و چیستی جریان‌های مخالف طالبان؛ چشم‌انداز و سناریوها

✍🏻 ولی‌الله مرادیان؛ کارشناس افغانستانی

#تحلیل #افغانستان
پس از بازگشت طالبان به قدرت در مرداد 1400، افغانستان شاهد شکل‌گیری و تداوم طیفی گسترده از مخالفت‌ها در قالب جبهه‌های نظامی، احزاب سیاسی، ائتلاف‌های مخالف و شبکه‌های مدنی بوده است.
این مخالفت‌ها در پنج سال گذشته نه‌تنها از میان نرفته، بلکه در سال‌های اخیر بر شمار جریان‌هایی که اعلام موجودیت کرده‌اند نیز افزوده شده است؛ به‌گونه‌ای که امروز صحنۀ مخالفت با طالبان مجموعه‌ای متکثر از بازیگران با اهداف، پایگاه‌ها، ساختارها و شیوه‌های فعالیت متفاوت را در بر می‌گیرد.

پرسش بنیادین این است که آیا افزایش شمار جریان‌های مخالف نشانه‌ای از شکل‌گیری یک تحول سیاسی جدید است، یا بیشتر بازتاب پراکندگی، رقابت و بازتولید مراکز مخالفت؟ پاسخ به این پرسش نیازمند تفکیک میان «اعلام موجودیت» و «ظرفیت واقعی» و میان «مخالفت» و «بدیل سیاسی بودن» است.

🔗 برای مطالعه کامل این تحلیل در سایت کلیک کنید

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

14 October 2026 11:30

🔻بحران خیبرپختونخوا؛ تقابل قدرت در داخل و بازتاب‌های امنیتی منطقه‌ای

✍🏻 سید سباس نقوی

#تحلیل #پاکستان
در ایالت خیبرپختونخوا وضعیت اضطراری اعلام و دولت تحت امر فرماندار استقرار یافت که این امر مناقشۀ دولت مرکزی پاکستان و حزب تحریک انصاف را وارد مرحلۀ تازه‌ای کرد. دولت فدرال این اقدام را با وخامت وضعیت امنیتی و ضرورت مقابله با گروه‌های مسلح توجیه می‌کند؛ در مقابل، تحریک انصاف آن را تعرض به اختیارات دولت منتخب، خودمختاری ایالت و حق رأی مردم می‌داند.

اهمیت این تحول فراتر از تغییر سازوکار ادارۀ یک ایالت است؛ زیرا خیبرپختونخوا هم پایگاه مهم سیاسی تحریک انصاف است و هم به‌دلیل هم‌جواری با افغانستان و فعالیت تحریک طالبان پاکستان، جایگاه مهمی در معادلات امنیتی این کشور دارد. پیامدهای این تصمیم می‌تواند روابط اسلام‌آباد و کابل، سیاست ضدتروریسم پاکستان و ظرفیت دیپلماتیک آن را در منطقه، تحت تأثیر قرار دهد. برای ایران نیز مسئلۀ اصلی، تأثیر احتمالی این بحران بر اولویت‌های امنیتی و دیپلماتیک پاکستان است.

🔗 برای مطالعه کامل این تحلیل در سایت کلیک کنید

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

11 October 2026 09:54

🔻راهگذر واخان: حلقه‌ای نوظهور در بازآرایی پیوندهای افغانستان، چین و ایران

✍🏻مصطفی زندیه؛ تحلیل‌گر مسائل آسیای جنوبی و مرکزی

#تحلیل #افغانستان
در سال ۲۰۲۶، راهگذر واخان در شمال‌شرق افغانستان از یک پیشنهاد قدیمی برای ایجاد پیوند مستقیم زمینی میان افغانستان و چین، به مرحله‌ای ملموس‌تر از نظر زیرساختی وارد شده است. وزارت احیا و انکشاف دهات افغانستان اعلام کرده است که فاز اول طرح جاده‌ واخان حدود ۶۰ درصد (از منطقه بزهای گنبد تا مرز چین به طول 50 کیلومتر) و فاز دوم حدود ۷۴ درصد (از بروغیل سرحدی بدخشان تا بزهای گنبد به طول 71 کیلومتر) پیشرفت فیزیکی داشته و پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال ۲۰۲۶ به پایان برسد.

بااین‌حال، این تحول را نباید با «افتتاح یک راهگذر بین‌المللی تجاری» یکی دانست. گزارش‌های منتشرشده در ژوئیه ۲۰۲۶ نیز تأکید می‌کنند که زیرساخت موجود هنوز برای تبدیل واخان به یک مسیر پایدار تجارت و ترانزیت کافی نیست و ایجاد جاده‌های مناسب، تأسیسات گمرکی، امکانات حمل‌ونقل و سایر زیرساخت‌های لازم همچنان ضروری است.

🔗 برای مطالعه کامل این تحلیل در سایت کلیک کنید

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

08 October 2026 10:29

📢 535مین شماره از نشریه تخصصی "مطالعات شرق" منتشر شد.

در این شماره، تحولات سیاسی و امنیتی افغانستان، چشم‌انداز هم‌گرایی در حوزۀ پارسی و چالش‌های ژئوپلیتیکی آن، جایگاه ایران در معادلات آسیای مرکزی و نقش جغرافیا و تحریم در این مناسبات، و نیز تحولات راهبردی پاکستان در قبال افغانستان، ایران و شرکای منطقه‌ای بررسی شده است.

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

03 October 2026 10:45

🌐 پنج سال دیپلماسی طالبان؛ شناسایی بدون امتیازدهی

📍موسسۀ سیاست‌های خاور نزدیک واشنگتن

طالبان دریافته که می‌تواند بدون عقب‌نشینی در مسائل کلیدی امنیتی و حقوق بشری، دستاوردهای قابل‌توجهی از جامعۀ بین‌المللی به دست آورد. پنج سال پس از تصرف کابل در ۱۵ آگوست ۲۰۲۱، حکومت طالبان به دستاوردهای گستردۀ دیپلماتیکی دست یافته است؛ این در حالی است که هیچ‌یک از این اشکال شناسایی، مشروط به آن نبوده است که رهبران طالبان امتیازهای قابل‌توجهی در مورد موضوع‌های مورد نگرانی جامعۀ جهانی بدهند.

در واقع، طالبان اکنون اهرم‌های فشار بسیار بیشتری نسبت به پنج سال گذشته در اختیار دارد؛ با این حال، واشنگتن همچنان اهرم‌های قابل‌توجهی برای اعمال نفوذ در اختیار دارد. در حال حاضر، خطر اصلی دیگر صرفاً تعامل نیست، بلکه تعاملی است که کاملاً براساس شروط کابل انجام می‌شود.

🔗 برای مطالعه کامل این مطلب در سایت کلیک کنید

مطالب مرتبط:
پیامدهای عدم «شناسایی رسمی» برای حکومت طالبان

#افغانستان #ترجمه
🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

30 September 2026 12:31

🔻پاکستان و آزمون ریاست شانگهای؛ فرصتی برای بازتعریف نقش منطقه‌ای

✍🏻 ویدا یاقوتی؛ کارشناس مسائل پاکستان

آغاز ریاست پاکستان بر سازمان همکاری شانگهای در دورۀ ۲۰۲۶–۲۰۲۷ را باید فراتر از یک جابه‌جایی ادواری در رأس یک سازمان منطقه‌ا‌ی ارزیابی کرد. اسلام‌آباد در مقطعی این وظیفه را برعهده می‌گیرد که سه روند در محیط پیرامونی آن، هم‌زمان در حال تشدید یا وقوع است: گذار چین از سرمایه‌گذاری زیرساختی به پیوند‌زدن راهگذرها با صنعت، فناوری و زنجیره‌های ارزش؛ اهمیت روزافزون مسیرهای اتصال آسیای مرکزی به آب‌های آزاد؛ و امنیتی‌ترشدن مناسبات پاکستان با افغانستان و هند.

📌در این گزارش تحلیلی، ریاست پاکستان بر سازمان همکاری شانگهای (۲۰۲۶–۲۰۲۷) و پیامدهای آن بر دیپلماسی راهگذری، امنیت منطقه‌ای و منافع ژئوپلیتیک ایران در اتصال چابهار و گوادر بررسی شده است.

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

26 September 2026 10:11

🔻چشم‌انداز همکاری‌های نظامی آسیای مرکزی و آمریکا

🎙 مصاحبۀ اختصاصی با «آینور کورمانوف»؛ کارشناس سیاسی قزاقستان

در سال‌های اخیر، همکاری‌های ایالات متحده با کشورهای آسیای مرکزی در حوزۀ دفاعی و نظامی به یکی از ابعاد مهم حضور فزایندۀ واشنگتن در این منطقه تبدیل شده است. این همکاری‌ها که از آموزش و ارتقای توانمندی نیروهای نظامی تا انتقال تجهیزات و توسعۀ ظرفیت‌های فنی را دربرمی‌گیرد، در بستر رقابت فزایندۀ قدرت‌های بزرگ در آسیای مرکزی اهمیت بیشتری یافته است.

📌 به‌منظور بررسی دقیق‌تر این موضوع، «مؤسسۀ مطالعات راهبردی شرق» در گفت‌وگویی اختصاصی با «آینور کورمانوف»؛ کارشناس سیاسی قزاقستانی، ضمن بررسی روند و ماهیت همکاری‌های نظامی آمریکا و کشورهای آسیای مرکزی، انگیزه‌ها و محرک‌های اصلی این همکاری‌ها و پیامدهای احتمالی آن را برای موازنۀ امنیتی منطقه و منافع ایران، مورد بررسی قرار داده است.

🔗 برای مطالعه متن کامل مصاحبه کلیک کنید

#آسیای_مرکزی #مصاحبه

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

22 September 2026 07:45

📌 آنچه در شماره 534 می‌خوانید:

🔺افغانستان

▪️گزارش ویژه | چرایی ظهور و چیستی جریان‌های مخالف طالبان؛ چشم‌انداز و سناریوها
▪️ترجمه | صنعتی‌سازی افغانستان؛ راهبرد اقتصادی جدید طالبان

🔺آسیای مرکزی

▪️گزارش ویژه | فرصت‌ها و چالش‌های گذار از بازاریابی به بازارسازی نفت ایران در آسیای مرکزی
▪️گزارش ویژه | ریاست پاکستان بر سازمان شانگهای و معماری جدید اتصال اوراسیا
▪️اینفوگراف | کلان طرح‌های امارات در آسیای مرکزی 
▪️ترجمه | بحران سوخت روسیه و بازآرایی ساختار امنیت انرژی در آسیای مرکزی

🔺پاکستان

▪️گزارش ویژه | همسایگی اجباری در سایه بی‌اعتمادی راهبردی؛ واکاوی الزام‌ها و موانع تعامل ایران و پاکستان
▪️گزارش ویژه | پاکستان در چهارراه بدهی؛ توافق ۷ میلیارد دلاری با IMF تا چالش‌های ساختاری و چشم‌انداز همسایگی 
▪️گزارش ویژه | پاکستان و آزمون ریاست شانگهای؛ فرصتی برای بازتعریف نقش منطقه‌ای


#نشریه
#دانشوران_خراسان
#مطالعات_شرق

🔗 مشاهده در سایت

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

21 September 2026 13:34

🔻برآوردی از تقابل گروه‌های مسلح مخالف با حکومت طالبان

✍🏻 ولی‌الله مرادیان؛ کارشناس افغانستانی

پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان، مجموعه‌ای‌ از گروه‌ها به‌عنوان مخالف حکومت این گروه عرض اندام کردند. در مقام دسته‌بندی، این گروه‌ها شامل طیف متنوعی از مخالفان می‌شوند:

دسته اول، گروه‌های مخالف سیاسیِ دارای شاخه‌های نظامی و جبهه‌های نظامی صرف و نوظهور، دسته دوم عواملی از درونِ ‌ساختار طالبان و دسته سوم گروه‌هایی مانند داعش، با مبانی فکری و عملیاتیِ فرامرزی که شکل مخالفتشان با طالبان، متفاوت با دیگر گروه‌هاست. این عده به‌دلیل ماهیت متمایز، از حیطة بحث این مقاله خارج هستند.

در خصوص فعالیت ضدطالبانی گروه‌های مخالف، پرسش اساسیِ قابل طرح این است که فعالیت این گروه‌ها در پنج سال گذشته نشان‌دهنده چه الگویی است؛ آیا نشانه‌هایی از افزایش قدرت‌ این گروه‌ها یا تضعیف و بی‌اثر شدن آنها دیده می‌شود؟

🔗 برای مطالعه کامل این تحلیل در سایت کلیک کنید

#افغانستان #تحلیل


🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

16 September 2026 12:12

🔻پیامدهای عدم «شناسایی رسمی» برای حکومت طالبان

✍🏻 نوذر شفیعی؛ تحلیلگر مسائل منطقه

امروزه برای آنکه یک حکومت رسمی شکل گیرد، وجود یک سرزمین، یک جمعیت، یک حکومت و یک شناسایی بین‌المللی ضرورت دارد. طالبان ممکن است سه مولفۀ اولی را داشته باشد اما تاکنون نتوانسته مورد شناسایی بین‌المللی واقع شود. سؤال این است که عدم شناسایی رسمی بین‌المللی چه پیامدهایی برای حکومت این گروه به همراه دارد؟

«شناسایی بین‌المللی» در حقوق بین‌الملل، اقدامی سیاسی و حقوقی است که طی آن، یک کشور موجود، دولت جدید یا گروه حاکم بر یک سرزمین را به عنوان نمایندۀ قانونی و مشروع آن کشور به رسمیت می‌شناسد. این اقدام، سنگ بنای ورود یک نهاد سیاسی به جامعۀ بین‌المللی و نظام جهانی است.

📌 در این یادداشت تحلیلی به بررسی آثار سیاسی، اقتصادی، امنیتی و محدودیت‌های ناشی از نبود شناسایی بین‌المللی حکومت طالبان پرداخته شده است؛ چالشی راهبردی که این حکومت را در یک انزوای دیپلماتیک و تنگنای همه‌جانبه قرار داده است.

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

12 September 2026 13:27

🔻نگاهی به وضعیت سیاست خارجی طالبان در ۵ سال گذشته

📍منبع: پایگاه خبری ORF

«امارت اسلامی افغانستان» امروز و در مقایسه با زمانی که پس از سرنگونی دولت جمهوری پیشین در آگوست ۲۰۲۱ به قدرت بازگشت، در موقعیت بسیار مطلوب‌تری قرار دارد. اگرچه تاکنون تنها روسیه این حکومت را به‌صورت رسمی، به‌رسمیت شناخته ولی امارت توانسته است از تغییرات محیط بین‌المللی و وضعیت کنونی امنیت جهانی، تا حدی به‌نفع خود بهره‌برداری کند، به‌نحوی که بیشتر کشورهای منطقه و فرامنطقه، با وجود بی‌توجهی طالبان به درخواست‌های مکرر جامعۀ جهانی دربارۀ تشکیل حکومت فراگیر و رعایت حقوق زنان، به اشکال مختلف با این حکومت وارد تعامل شده‌اند.

📌این گزارش سیاست خارجی طالبان را از زمان بازگشت به قدرت، بررسی می‌کند و بر این موضوع تمرکز دارد که رژیم طالبان چگونه اولویت‌های سیاست خارجی خود را تعریف می‌کند. این گزارش همچنین تلاش می‌کند تأکید امارت بر سیاست خارجی «متوازن و اقتصادمحور» را بررسی کرده و مفهوم آن را در تعامل طالبان با جهان خارج تبیین کند.

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

09 September 2026 11:55

🔻بحران سوخت در آسیای مرکزی؛ فرصت‌های پیش روی ایران

✍🏻«محمدحسین معصوم‌زاده»؛ پژوهشگر اوراسیا

تابستان سال ۲۰۲۶ میلادی نمایانگر یک تغییر ساختاری و تاریخی در معماری امنیت انرژی اوراسیا است. منطقۀ آسیای مرکزی که برای دهه‌های متمادی با اتکا به واردات ارزان، بدون تعرفه و پایدار از فدراسیون روسیه، ثبات بازار سوخت خود را تضمین می‌کرد، به ناگاه با یک شوک ژئوپلیتیک و اقتصادی روبه‌رو شد.

کاهش شدید و بی‌سابقۀ صادرات فرآورده‌های نفتی از سوی مسکو، قیمت‌ها را در پمپ‌بنزین‌های دوشنبه، بیشکک و تاشکند به رکوردهای جدیدی رساند و کشورهای منطقه را برای یافتن شرکای جدید به تکاپو انداخت.

در این میان، جمهوری اسلامی ایران با برخورداری از موقعیت بی‌بدیل جغرافیایی، زیرساخت‌های راهگذری و ظرفیت‌های پالایشی، در صورت غلبه بر موانع لجستیکی و تحریمی، می‌تواند به‌عنوان یک سوپاپ اطمینان برای حفظ ثبات منطقه‌ای وارد عمل شود.

🔗 برای مطالعه کامل این تحلیل در سایت کلیک کنید

#آسیای_مرکزی #تحلیل

🏷 ایتا | روبیکا | تلگرام | فیسبوک | ایکس

دانشوران خراسان (مطالعات شرق)

07 September 2026 09:12

📌 آنچه در شماره 533 می‌خوانید:

🔺افغانستان

▪️برآوردی از تقابل گروه‌های مسلح مخالف با حکومت طالبان
▪️پیامدهای عدم «شناسایی رسمی» برای حکومت طالبان
▪️پنج سال دیپلماسی طالبان؛ شناسایی بدون امتیازدهی

🔺آسیای مرکزی

▪️«سازمان همکاری شانگهای» به‌مثابه بازار قدرت‌ها؛ فرصت‌ها و بایسته‌ها برای ج.ا.ایران پس از جنگ رمضان
▪️چشم‌انداز همکاری‌های نظامی آسیای مرکزی و آمریکا
▪️ایران و ایده «اتحاد فارسی‌زبانان»؛ طرحی برای بازگشت به آسیای مرکزی

🔺پاکستان

▪️بنادر پاکستان؛ فرصت‌ها و چالش‌ها
▪️تحولات سیاسی اخیر پاکستان و چشم‌انداز سلطه ارتش بر ساختار قدرت
▪️پاکستان و فرصت ژئوپلیتیکی بحران؛ آیا اسلام‌آباد برنده بحران‌های منطقه‌ای است؟

🔺بازشناسی فرهنگ و تمدن

▪️روابط فرهنگی-تمدنی ایران و ازبکستان در چشم‌انداز «دیپلماسی میراث»


#نشریه
#دانشوران_خراسان
#مطالعات_شرق

🔗 مشاهده در سایت