Telegram-канал book_phi - کتابها و مقولات فلسفی℡: Unsorted

کتابها و مقولات فلسفی℡

11 October 2024 05:19

در یونان باستان هفت خردمند بودند (در پروژه‌ی شخم‌زنی تاریخ فلسفه مفصل از آن‌ها سخن به‌میان آورده‌ام) که البته در اینکه اسامی آنان دقیقا چیست اختلاف نظر است اما درباره‌ی این هفت خردمند حکایتی شیرین نقل شده است که اینجا برای شما هم می‌نویسم:

روزی این هفت پیشوای خرد به قصد گشت و گذار در دشت و صحرا قرار ملاقات می گذارند و در معبد دلف نزد هاتف غیبی آپولون، هنگامی که به محل می‌رسند با احترام تمام از طرف سالمندترین کاهن آن معبد مورد استقبال قرار می‌گیرند. این کاهن که می‌بیند گلهای سر سبد خرد یونانی دور هم گرد آمده‌اند از آ‌ن‌ها می‌خواهد که هر یک روی دیوار معبد پندی حک کنند.

نخستین کسی که این دعوت را پدیرفت خیلیون اسپارتی بود که نردبان خواست و درست بالای سردرِ معبد، پند معروفِ خود را نوشت: "خودت را بشناس." خردمندان دیگر نیز یکی پس از دیگری از او تقلید کردند.

کلئوبول و پریاندروس، اولی در طرف راست و دومی در طرف چپ دروازده معبد شعارهای مشهور خود را نوشتند:

«میانه‌وری عالی است» و «آرامش زیباترین چیز دنیاست» سولون به نشانه‌ی فروتنی گوشه‌ی نیمه تاریکی از داخل معبد را برگزید و نوشت:

«فرمانبری را یاد بگیر تا فرماندهی را آموخته باشی» تالس مطلب خود را روی دیوارهای بیرون معبد، در جایی نوشت که هر زائری، وقتی از جاده مقدس به سوی معبد می‌آید نوشته‌ی او را پیش چشم داشته باشد: «دوستان خود را فراموش مکن»!

پیتاکوس که مثل همیشه هیجان زده بود در برابر سه پایهٔ پوتیا زانو زد و این جمله‌‌ی نامفهوم را نوشت «وثیقه را مسترد دار» آخرین نفر بیاس پیرینی بود که در برابر شگفتی همگان گفت امروز واقعا حوصله‌‌ی هیچ کاری را ندارم و خلاصه... نمی‌دانم چه بنویسم.

آن وقت دیگران او را دوره کردند و هر کدام کوشیدند تا کلام موثری به او القا کنند اما با وجود تشویقهای هنمکارانش، بیاس نرم نشد.

هر چه آنها اصرار کردند: «دلیر باش بیاس، فرزند تئوتاموس، تو که خردمنمدترینِ مایی نشانی از روشنگری خود برای زائران آینده بگذار!» او بیشتر طفره رفت و با اعتراض گفت:

دوستان من! گوش فرا دهید، به صلاح همگان است که من چیزی ننویسم؛ اما آن ها آنقدر اصرار کردند که بالاخره خردمند بیچاره دیگر نتوانست شانه خالی کند.

آنگاه با دستی لرزان قلم کوچکی برداشت و چنین نوشت "اکثریت شرور است." ("جمع یا اجتماع شر است")

این جمله را تند که می‌خوانی نخست به نظرت جلمه‌ی کوتاه بی اهمیتی می‌آید اما خانم‌ها، آقایان، این کلمات قصار بیاس، دردناکترین نظری بود که فلسفه‌ی بونان ارائه می‌داد، "اکثریت شرور است" (اجتماع و جمع شر است) این بمبی است که می‌تواند تما مکاتب فکری را منفجر کند.

مثل آن است که وارد فروشگاه بزرگی بشوی و از شیشه‌های مربا هرم بلندی درست کنی و بعد به آرامی یکی را از زیر همه بکشی؛ تمام هرم خواهد ریخت!

اساس دموکراسی، آراء همگانی، مارکسیسم، مسیحیت و هر مکتب دیگری که پایه‌اش بر نوعدوستی است متزلزل می‌شود.

ژان ژاک روسو مدافع نظریه انسان طبیعتاً خوب است بازنده می‌شود و توماس هابز با شعار «انسان گرگ انسان است" برنده!

من آگاهم که قلب پاک ما بدبینی بیاس را نمی‌پذیرد اگر چه در عمق وجودمان ندایی می‌گوید شاید حق با آن دیوانه‌ی کهنسال باشد!

تمام کسانی که درگیر و دار یک مسابقه فوتبال وارد میدان بازی شده‌اند خوب می‌دانند که چهره‌ی واقعی جمعیت، چگونه است.

اتفاقی نیست که در رمِ باستان، گلادیاتورهای مغلوب، تنها به عفو امپراتور امیدوار بودند و هرگز امیدی به گذشت مردم نداشتند چراکه «شست وارونه علامت رأی به کشتن، تنها رأیی بود که از آنها انتظارش میرفت!

شهروند رومی، با خانواده به کولیزه، میدان بزرگ نمایش و مسابقه در رم می‌رفت فقط با این هدف و به این امید که ناظر کشتن بیشترین تعداد ممکن انسانها باشد و این مطلب امروز هم تا حدودی صادق است.

در این واقعیت که انسان، بی‌رحم‌ترین موجودات است فکر نمی‌کنم بتوان تردید کرد.

حکایت از کتاب فیلسوفان بزرگ باستان، لوچانو

#ابوذر_شریعتی

@book_phi