🔺روشنفکری دینی، اسلام سنتی و نظریه همروی🔻

       ✍️سیدصادق حقیقت

⚡️مناظره مبارکی که بین دکتر سروش و آیت الله علیدوست صورت گرفت، بهانه خوبی برای مقایسه نظریه همروی با آن دو گفتمان به دست داد. قبلاً نیز آیت الله فاضل لنکرانی نقدی به مبانی دکتر سروش به نگارش درآورده بود. هدف این متن مقایسه نظریه همروی با سه دیدگاه فوق است. در ابتدا، به چند پیش فرض اشاره می شود: اولاً گفتمان روشنفکری دینی (دکتر سروش) سکولار است و فقه سیاسی و اجتماعی را معتبر نمی داند. ثانیاً آیت الله علیدوست (با رویکرد مقاصدی) و آیت الله فاضل  لنکرانی (با نقد نظریه مقاصد الشریعه) به گفتمان اسلام سنتی تعلق دارند؛ مسئله ای که در این متن مد نظر نمی باشد. ثالثاً نظریه همروی زیرمجموعه گفتمان نواندیشی دینی (حوزوی) تعریف می شود. بر این اساس، می­توان به تفاوتهای نظریه همروی با آن دو گفتمان اشاره کرد...

🌐پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

◻️مقصود از مرجعیت قرآن در علوم چیست؟

     ✍محمدتقی سبحانی

🔹برخی گفته‌اند علم دینی دانشی است که در پرتو منابع دینی مانند فقه و اخلاق و ... تولید می‌شود یعنی حوزه و دانشگاه کنار هم می‌نشینند و یکسری اصولی را از قرآن استنباط می‌کنند و مسلما این دانش برخلاف دانش بشری سکولاری و اومانیستی است. به نظر بنده این تلقی حتی اگر درست باشد سطحی است زیرا اساسا وقتی می‌گوییم علم منظورمان حقیقت مطابق با واقع است یا خیر؟ امروزه ثابت شده است که دانش‌های کاربردی از جنس علوم معرفتی نیستند؛ ما در فقه دنبال گزاره‌هایی موافق اراده تشریعی خداوند هستیم و ادعای فلسفه و  کلام این است که می‌خواهد واقعیت بیرونی را در قالب گزاره درست ارائه دهد ولی امروز در دانش به معنای ساینس این مسئله وجود ندارد یعنی هیچ دانشمندی امروز مدعی نیست که آن چه را تولید کرده مطابق با واقعیت است بلکه آن را یک فهمی از واقعیت می‌داند؛ یک طوری واقعیت را نشان می‌دهد و مهمتر اینکه نظریه او در واقعیت اثر می‌گذارد.

🔹امروز تلقی گذشته از علم در دنیا وجود ندارد و حتی این مسئله در علوم تجربی و .... هم صادق است؛ اگر دانش را به این معنا بگیریم وقتی سخن از مرجعیت علمی قرآن به میان بیاید مرجعیت علمی قرآن در حوزه فقه با مرجعیت علمی قرآن در حوزه جامعه‌شناسی و روان‌‌شناسی و ... تفاوت دارد. ما از دو سطح دانش سخن می‌گوییم؛ بنابراین یکی از ویژگی‌های پروژه مرجعیت علمی قرآن این است که به جای تصور ساده‌انگارانه از علم، در منشور مرجعیت، تصوری گسترده و جامع از علم ارائه شده است.

🔹با دانشی سر و کار داریم که حیات بشر را اداره می‌کند ولی مدعی نشان‌دادن واقعیت عینی نیست، یعنی این دانش در حال تغییر و تحول دائمی است؛ الان مکاتب زیادی در اقتصاد، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی و ... داریم که نه فقط در حوزه تجویز بلکه در حوزه توصیف واقعیت هم با یکدیگر اختلاف دارند؛ یکی می‌گوید توصیف کامل از انسان اقتصادی این است و دیگری ‌توصیف دیگری از انسان اقتصادی ارائه می‌دهد. بین مارکسیست و  لیبرالیسم در توصیف انسان با هم اختلاف دارند لذا وقتی از مرجعیت علمی قرآن سخن می‌گوییم تعریف و توصیفی واقع‌گرایانه چند ضلعی و چندلایه از انسان ارائه می‌دهد.

🔹وقتی سخن از مرجعیت علمی است مراد ما از مرجعیت یعنی تاثیر مؤثر و روشمند بر علوم، در منشور، اثرگذاری معنادار و روشمند به عنوان شاخصه‌های مرجعیت علمی بیان شده است و اثرگذاری معنادار هم یعنی اثرگذاری که قابل رصد است یعنی یکبار می‌گوییم اگر کسی با معارف قرآن آشنا باشد و انس بگیرید حتما در روح و معرفت او هم اثر خواهد گذاشت لذا باید انسان قرآنی تربیت کنیم و وقتی تربیت شد به صورت طبیعی این انسان رفتار و عمل و علم او قرآنی خواهد شد.

🔹ما در این مسئله تردیدی نداریم ولی این اثرگذاری معنادار و روشمند نیست بلکه اقتضایی است یعنی انسان‌های قرآنی ممکن است در یک جامعه منزوی شوند و اثرگذاری نداشته باشند و ممکن است هم بر صدر بنشینند و اثرگذاری داشته باشند لذا تضمینی وجود ندارد؛ یعنی چه تضمینی وجود دارد که ما اگر ده‌ها استاد قرآنی تربیت کنیم قلم و تدریس آنان قرآنی خواهد بود؟

🔹ضوابط و معیارها و ارزش‌ها بر محیط‍‌های علمی و فرهنگی و ... چنان مسلط است که استاد نمازشب‌خوان و آشنا با قرآن نظریات سکولار تولید می‌کند و کافی است بگوید من یک نظریه قرآنی دارم فورا او را از دانشگاه بیرون خواهند کرد که این چه نظریه غیرعلمی است؛ نظامات دانشی گاهی یک اندیشه را محبوس می‌کنند پس مرجعیت علمی قرآن اثرگذاری معنادار و روشمند است و به طرق علمی کنونی قابل دفاع باشد و مدل و الگو ارائه دهد.

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

#اطلاع‌رسانی
#رویداد

🔰جلسه رونمایی از کتاب:

         "آزادی دینی از منظر فقه اسلامی"

  نویسنده: #دکتر_سید_حمید_موسویان
(عضو هیات علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)

◻️با حضور استاد: #دکتر_روح_الله_شریعتی

🗓زمان :    چهارشنبه _  ۲۱ آذر ۱۴۰۳

⏱ ساعت:    ۱۲:۴۵ ظهر



◽️شرکت برای عموم آزاد است

📍پخش زنده از صفحه اینستاگرام پژوهشکده اندیشه دینی معاصر


📮https://instagram.com/andishedinimoaser

@andishedinimoaser

Читать полностью…

◽️درس هایی مهم از زندگی حضرت زهرا(س)
     ✍محمدرضا یوسفی

🔹 حضرت زهرا فرزند آخرین پیامبر خدا بود. سال‌های اولی دوره مدینه در اثر فشار مشرکین به سختی گذشت اما در سال‌های پایانی و پس از فتح مکه، زندگی مسلمانان بهبود پیدا کرده بود. در همین دوره، روزی پیامبر به همراه یکی از یارانش به درب خانه دخترش زهرا می‌رود و میخواهد وارد شود زهرا می‌پرسد تنهایی رسول الله می‌فرماید خیر. حضرت گوید من چیزی بر سر ندارم حضرت نیز عبای خویش را می‌دهد تا زهرا سرش را بپوشاند. این وضع مادی در زمانی بود که زندگی عموم مردم بهتر شده بود.

🔹 باز تاریخ نقل می‌کند که او علاوه بر داشتن چند فرزند کوچک به انجام کارهای خانه نیز همت می‌گمارد. اهل خانه از او خواستند حال که وضع مسلمانان بهتر شده به نزد رسول خدا برو و از وی یک خادمه که کمک کار تو باشد بخواه. او اینکار را انجام نداد ولی اهل خانه باز از او خواستند تا به نزد رسول خدا برود او نیز چنین کرد هنگامی که به نزد رسول خدا رفت شرمش آمد چنین تقاضایی کند نیت خود را آشکار نکرد و به منزل آمد. چیزی نگذشت که رسول خدا به خانه زهرا آمد به وی گفت برای گفتن چیزی آمدی ولی نگفتی و برگشتی، حال می‌شنوم. حضرت زهرا نیز با شرم تقاضایش را مطرح کرد. پیامبر گفت دخترم چیزی یادت می‌دهم که ارزشش بیش از خادمه است و به وی تسبیحات معروف به تسبیحات حضرت زهرا را یاد داد. از پدر بخاطر لطفش تشکر کرد.

🔹 این دو روایت که تاریخ آنها را ثبت کرده است، نشان می‌دهد که زهرایی که از منظر استانداردهای امروزی ژن خوب محسوب می‌شد چگونه وضع معیشتی وی از متوسط جامعه پایین‌تر بود. و دوم اینکه پیامبر هم‌چنین فضایی برای فرزندش فراهم نمی‌کرد.

🔹 در جهان امروز که نه مثل رسول خدا و نه مانند حضرت زهرا با آن مقام والای معنوی وجود ندارد، پس سیستم را باید طوری طراحی کرد که نه فرزندان مقامات بتوانند از موقعیت خویش سوء استفاده کنند و نه مقامات بتوانند چنین فضایی را برای فرزندان و نزدیکانشان ایجاد کنند. 

#فاطمه‌_زهرا_الگوی_مبارزه_با_بی‌عدالتی
#پژوهشکده_اندیشه_دینی_معاصر
#نواندیشی_دینی_رویکردها
#رحلت_حضرت_زهرا(س)

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

"لایحه حجاب"، آزمونی نفس‌گیر

    ✍️ علی زمانیان

الف)شرم نیابتی دین‌داران

  وقتی خطایی چشمگیر و غیراخلاقی از کسی و یا کسانی سر می‌زند، دو گروه، ممکن است دچار "شرم نیابتی" شوند. یعنی به جای رفتار خجالت‌آور خاطی، حسی از شرمندگی، شرمساری و سرافکندگی، وجودشان را دربرگیرد:

اولا، کسانی که با شخص خطاکار، بستگی خویشاوندی و یا تعلق و پیوند عاطفی دارند.

ثانیا، کسانی که از جهاتی، شبیه شخص خاطی هستند و همین تشابه سبب شرمساری آنان را فراهم می‌کند.

نحوه‌ی نامعقول و شرمسارانه‌ی نظام سیاسی در مواجهه‌ی با آن‌چه بی‌حجابی می‌نامندش، نه تنها مسئله‌ی حجاب را حل نکرده و نخواهد کرد، بلکه در روندی وارونه، آن‌را به بحرانی لاینحل تبدیل کرده است. از سویی سبب رشد فزاینده‌ی مقاومت‌ها و نارضایتی‌های اجتماعی شده و از سویی دیگر، بانوان محجبه را به نحو اخص و دینداران را به طور اعم، در موقعیتی بسیار دشوار قرار داده است. بانوانی که با انتخاب شخصی، حجاب شرعی‌شان را با پوشش چادر، رعایت می‌کنند اما از عمل حکومت در برخورد با مسئله‌ی حجاب،  شرمسارند. "شرم نیابتیِ" بانوان محجبه، و نیز به طور کلی دین‌داران، رنجی است که خطای حکومت، بر آنان تحمیل می‌کند. از این رو چیزی شبیه "لایحه‌ی حجاب" فقط زنان بدون حجاب را جریمه نمی‌کند، بلکه زنان با حجاب را با تنش شرمسارانه مواجه می‌سازد.

🔵همین شرم است که:

اولا، گسست و شکاف میان شبیه‌ترین شهروندان به ایدئولوژی نظام را با حاکمیت مستقر افزایش می‌دهد. به همین علت، شهروندان حامی، بتدریج حمایت‌های‌شان را از سیاست‌های نظام کم و کمتر می‌کنند. 

ثانیا، برخی بانوان محجبه، برای کاستن از شباهت خود با دستورات و اجبارهای حکومتی از حجاب خود می‌کاهند و یا دست کم چادر را با شیوه‌ی جدید کناری می‌نهند. آنان با این عمل، جریانی از "شباهت‌زدایی" را با شیب تند پی می‌گیرند.  "شباهت‌زدایی"، واکنشی است به رنج ناشی از "شرم نیابتی". "شباهت زدایی"، مکانیسمی زیرکانه برای کاهش چالش اجتماعی میان باورمندان و ناباورمندان به حجاب است.
شرم نیابتی، علاوه بر فرسایش روان‌شناختی، حوزه‌ی باور و اعتقادات را نیز دچار فرسایش و فرسودگی می‌کند.

ب) دلالت‌های معنایی "لایحه حجاب"

تصویب نابخردانه‌ی لایحه‌ی حجاب، و اجبارهای ناشیانه‌ی حکومت در این امور، واجد پنج‌ معنای بنیادین است.

دلالت‌ پنج‌گانه‌ی "لایجه حجاب" عبارت است از:

1⃣واکنش غضب‌آلود نظام در تصویب "لایحه‌ی حجاب"، با تصویب جریمه‌های سنگین و گسترده و مقابله‌ی قضایی محدود کننده‌ی حقوق شهروندی، نشان می‌دهد که دستگاه ایدئولوژیک نظام در خلق باور و پایبندی به "حجاب"، سترون شده است. ناتوانی در بازتولید باور به حجاب، باعث شده است که حاکمان به سمت سخت‌گیری بیشتر و اعمال جریمه و زندان کشیده شوند.  "لایحه‌ی حجاب" روپوشی است بر "عقیم‌شدگی ایدئولوژیک" و عجز در نیروهای باوراننده که از بازتولید باور به حجاب ناتوان است.

🌐پیوند به مطالعه متن کامل

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

◻️اخلاق باور
تعصب در باور یا باورپرستی

   🎙عبدالرحیم سلیمانی اردستانی

جلسات قبل:  اول    دوم    سوم    چهارم    پنجم

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

  ◻️یادداشتی درباره کتاب «پیامبری و قرارداد»

          ✍اکبر محمدی(عضو هیئت علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)

🔹فیرحی در کتاب «پیامبری و قرارداد»، دستاورد دانش‌های جدید از جمله تاریخ، سندشناسی، تحلیل محتوا، هرمنوتیک و زبان‌شناسی را فرصت مغتنمی می‌شمارد(ص180) که در پرتو آن می‌توان خوانشی نو از تاریخ صدر اسلام ارائه داد و دیدگاه غالب در این زمینه را(خوانش اقتدارگرایانه از دولت پیامبر) به چالش کشید.

اُسوه‌گی پیامبر
🔹فیرحی طبق مشی علمی متاخر خویش، در این کتاب نیز از مفهوم استعاره کمک گرفته و تلاش کرده است »استعاره راه» را در توضیح سیره سیاسی پیامبر به خدمت بگیرد. در این استعاره، زندگی به راه رفتن تشبیه می‌شود که مبدا، مقصد و راه و روش مشخصی دارد(ص28) و انسان موحد، همواره به دنبال راهنما و الگویی مناسب برای پیمودن این مسیر است. معیار طی طریق مسلمانان، ائمه معصومین و خصوصا پیامبر گرامی اسلام می باشد(ص30) و از این رو پرداختن به سیره پیامبر اهمیت دارد. فیرحی به این نکته توجه می‌دهد که او در این اثر به دنبال نقل تاریخ زندگانی پیامبر نیست بلکه در پی کشف الگوهای پایدار زندگی آن حضرت است که می‌تواند الهام بخش سیاست ورزی مسلمانان در دنیای معاصر باشد. از این‌رو فیرحی، سیره را «الگوی پایدار عمل» می‌داند که بارها تکرار شده و نشانگر قاعده‌مندی خاصی در رفتار پیامبر است(ص27).
فیرحی با استناد به مرجعیت قرآن در میان مسلمانان به آیه 21 سوره احزاب ارجاع می‌دهد که پیامبر را اسوه و الگوی مسلمانان معرفی می‌کند. اسوه‌گی پیامبر از نظر فیرحی، دست نیافتنی نبوده و ناشی از عنصر عقلایی و جهان‌شمولِ نهفته در عملکرد آن حضرت است که امکان بهره برداری از آن را برای دیگران فراهم می‌کند. در نتیجه پیروی از آن حضرت را نباید صرفا یک شیفتگی شخصی ناموجه دانست(ص40).  

سیره سیاسی پیامبر: اقتدارگرا یا دموکراتیک
🔹فیرحی در این کتاب به تفکیک سیره اقتدارگرا و دموکراتیک می‌پردازد و خوانش اقتدارگرا از سیره سیاسی پیامبر را متخذ از سه نظریه مطرح در این زمینه یعنی نظریه رهبری(دیدگاه‌ کلاسیک)، نظریه امامت(دکتر شریعتی) و نظریه تفکیک امامت مذهبی از امامت سیاسی(مدرسی طباطبایی، عبدالکریم سروش، کدیور) معرفی می‌کند. در مقابل، به نظر فیرحی قرائت دموکراتیک از سیره سیاسی پیامبر را باید در ادبیات ابن‌خلدون و میرزای نائینی جستجو کرد. در نگاه دموکراتیک به دولت نبوی، اساس زندگی بر رضایت و توافق استوار است و هنر پیامبر به عنوان رهبر این گونه از سیاست‌ورزی دموکراتیک در این است که چگونه به خوبی توانسته است این قراردادها را پیش ببرد(ص53تا58). 

🌐مطالعه متن کامل در سایت پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

فقه و روشنفکری دینی؛ ضرورت پل‌سازی

🎙داود فیرحی

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

◻️نامیدن و هنجارمندی: درآمدی بر الاهیات قرآنی و عرفانی

✍️ابوالقاسم فنائی

شناختن نام دینی چیزها، یعنی نامی که از منظر الاهی بر چیزها نهاده می‌شود، جایگاه بلندی در الاهیات قرآنی و الاهیات عرفانی دارد و از اهمیت ویژه‌ای در سیر و سلوک معنوی و اخلاقی برخوردار است. این مقاله می‌کوشد نشان دهد که چرا چنین است؟؛ نامهای دینی با نامهای عرفی، که از منظرهای دیگر بر چیزها نهاده می‌شود، از حیث مدلول و محتوای توصیفی و هنجاری تفاوت معناداری دارند؛ و نامهای دینی هم معرفت‌بخش اند و هم انگیزه‌بخش؛ یعنی هم کارکرد نظری دارند و هم کارکرد عملی، و هم منبع معرفت دینیِ نظری اند و هم منبع معرفت دینیِ عملی.

ساختار مقاله چنین است: بخش تحلیلی از سرشت نامگذاری و انواع آن به‌دست می‌دهد. بخش سرشت معرفت دینی و معرفت عرفانی را شرح و بسط می‌دهد. بخش به تفاوت نامگذاری الاهی با نامگذاری انسانی می‌پردازد. بخش به بررسی سبک زندگی دینی و ربط و نسبت آن با منظر الاهی و نامهای دینی می‌پردازد. بخش نشان می‌دهد که سِرّ نیاز بشر به دین، وحی و نبوت چیست. در بخش از باب مطالعه‌یِ موردی برخی از نامهای خداوند در قرآن به همراه تفسیر عرفانی آنها و دلالت‌های هنجاری‌شان شرح داده می‌شوند. بخش نامهای رحمانی و نامهای شیطانی را مقایسه می‌کند؛ و بخش به نتیجه‌گیری اختصاص دارد.

دریافت از سایت دانشگاه مفید
دریافت از سایت صدانت

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

🔹هادی خانیکی از کنشگری در قالبِ گفتگو سخن می‌گوید.

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

⚡️باید تا ۲۰ سال آینده حداقل ۱۰۰ متفکر، فیلسوف، متکلم، فقیه و مفسر از میان بانوان داشته باشیم

✔️علیرضا اعرافی در آیین اختتامیه چهارمین همایش ملی کتاب سال بانوان🔻

🔹اگر تاریخ ۵۰۰ ساله غرب را بررسی کنیم در حوزه زن، مرد و خانواده یک سیری آغاز شد و به نتایجی انجامید که نشان می‌دهد سنگ های بنیادین و زیر بنایی آنچه امروز در سبک زندگی خانوادگی و زن و مرد وجود دارد از کجا آمده است. سنگ بنیادین آن فلسفه اصالت حس، انسان، سود، لذت و اصالت فرد است.

🔹در منظومه و جریان تمدن غرب، نقطه قوتی وجود دارد، اما شالوده و اساس آن ها این اصول هستند. این بنیان های فلسفی تبدیل به یک نظریات واسط شد. یعنی نظریه هایی که بن مایه های فلسفی از آن ها الهام می گیرد و در عرصه های مختلف زندگی باز میشود و تخصص و تشخص پیدا می کند.

🔹در امتداد این نظریه های بنیادین، نظریه های خاص تولید شد و تبدیل به دیدگاه های کلان فمنیستی شد. به دنبال این ادراکات جامعه و انسان ها از لذت، خانواده، تعامل و ارتباط این ادراک ها و ذائقه ها تغییر کرد و نقش های افراد طور دیگری ترسیم شد. سبک زندگی که امروز وجود دارد برآمده از این چند لایه نظری است که موجب سستی روابط، اختلافات درون خانواده، فردگرایی درون خانواده، کم فرزندی و کاهش جمعیت، بی رغبتی به ازدواج، افزایش سن ازدواج، افزایش طلاق و ترویج فساد و فحشا و در نتیجه انواع آسیب های روحی و شخصیتی و معنوی شده است. این یک زنجیره ای است که از حرف های فلسفی نخستین آغاز شد.

🔹ما مبانی بنیادی، فلسفی، فقهی و اخلاقی استوار و قاطع داریم اما زمانی که می خواهد فرهنگ ساز و سبک‌ساز شود بین آن قوانین پایه و سبک هایی که باید تولید شود به تئوری های واسط نیاز داریم که در این مسأله کمبود داریم. در حوزه زن و خانواده نیاز به نظریه پردازی‌های جدیدی دارد که ادراکات دختران، جوانان، دانشگاهیان و جامعه را تغییر بدهد. این جهاد علمی و معرفتی است که فقط پرداختن به بنیادهای فلسفی و فقهی نیست و در لایه‌های بعدی کار علمی و تولیدی مبتنی بر منهج اجتهادی و عقلی را نیاز دارد.

🔹برای پیمودن این مسیر نیاز به مجتهدان، فیلسوفان، مفسران و متخصصان بزرگی داریم که بانوان در این مسیر گام برداشته اند. در گفت‌وگوهایی که در شورای سیاستگذاری حوزه های خواهران مطرح کردم این که باید برنامه ریزی صورت بگیرد که تا ۱۰ الی ۲۰ سال آینده حداقل ۱۰۰ متفکر، فیلسوف، متکلم، فقیه و مفسر در تراز بالا از میان بانوان داشته باشیم.

🌐منبع

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

🔺برای اینکه دین بتواند وجهه تربیتی، معنوی و اخلاقی خویش را به دینداران بنماید:

1⃣دین را باید به عنوان راهنمایی در کنار جامعه دانست و باور به مداخله حداکثری آن در همه شئون زندگی انسان نداشت.

2⃣باید توجه کرد که ترساندن دینداران از عذاب و جهنم و نیز برانگیختن حرص نسبت به پاداش و بهشت هرچند کارکردهایی را دارد اما موانع بزرگی در راه تربیت و انسانیت است و حریت انسان را از او می‌ستاند و اجازه نمی‌دهد انسان راه تکامل را پیش بگیرد.  بندگی به شرط مزد و به داعی ترس و سود به تعبیر روایت مشهور بندگی بردگان و تاجران است و نه بندگی احرار و آزادگان انسان آزاده می خواهد با خویشتن‌شناسی خداشناسی و خداخویی را نصیب برد.

3⃣تمام اوامر و نواهی دین ارشادی است و جهتش بهبود وضعیت معنوی انسان است و خود انسان کارآمدی آن را بهتر از هر کسی در می یابد. دقیقاً مثل شخصی که نزد پزشک میرود و نسخه ای دریافت میکند و درستی و نادرستی نسخه را از طریق کارآمدی آن و بهبود و عدم بهبود خود تحقیق می‌کند.

4⃣همه اوامر و نواهی دین چون به قصد بهبود وضعیت شخص انسانی است و نه هدفی دیگر به اصطلاح "امر و نهی ارشادی" است و نه "امر و نهی مولوی".

5⃣آموزه‌ها و اوامر و نواهی دینی اگر قرار باشد به تربیت دیندار بیانجامد، باید هدف دیندار تربیت و تکامل معنوی باشد و نه انجام صرف پارهای اعمال و مناسک به نحو تقليدى. اگر کسی پنجاه سال نماز بگزارد و اندکی بر رحم و گرم وی افزوده نشود و از غش و غلش کاسته نگردد آیا چنین عبادتی در طریق تربیت بوده است؟ کسانی چون معاویه و عمر سعد و شمر و نیز اعمال دینی را به جا می‌آوردند اما چون عملشان جهت و هدف نداشت و تقلیدی صرف بود هیچ بهره‌ای برایشان در بر نداشت.

6⃣در اوامر و نواهی دینی باید به روح حاکم بر عمل توجه شود و نه صورت عمل، زیرا پرداختن به صورت موجب می‌شود که پای ظاهرگرایی و آنچه اصطلاحاً حیله شرعی شود باز شود.  هرگاه تنها به خود عمل توجه شود و هدفی از انجام اعمال در نظر گرفته نشود؛ گرفتار بحث‌های بیهوده درباره جزئیات عمل می شویم و در مواقع خطا از گریزگاه‌هایی صوری استفاده می‌کنیم. این در حالی است که مراد از تدین صرف انجام مجموعه‌ای از اعمال نبوده و اعمال روی در هدف یا اهدافی عالی داشته‌اند.

7⃣به جهت اینکه کارکرد اصلی دین تربیت است باید توجه داشت که روش‌های منتهی به تربیت افراد مختلف بسیار با هم فرق میکند و نمیتوان از روشی واحد برای همگان استفاده کرد. شیوه های تربیتی هرگز نمی تواند حالت یکنواختی داشته باشند حتی نسبت به یک فرد در حالات مختلف تا چه رسد به اشخاص مختلف در احوال مختلف و حتی نمیتواند یکنواخت باشد نسبت به فرد واحد در یک حال نسبت به زمان و ایام مختلف زندگی او و اگر حالت یکنواختی در امور تربیتی اعمال شد خاصیت خود را در مرود زمان از دست خواهد داد که اگر عبادت عادت شود بی‌اثر هم خواهد شد...

درسگفتارِ نقد مبانی فقه
مرحوم #سید_مرتضی_جزایری
سال ۱۳۷۳

🌐منبع

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

🎥 مستند نغمه‌ی داود ۲

    ▫️◽️تقدیم به قاموس قلم و قانون◽️▫️

🔹کاری از محمدتقی سپهری

🔹پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

🎥 مستند نغمه‌ی داود ۱

    ▫️◽️تقدیم به قاموس قلم و قانون◽️▫️

🔹کاری از محمدتقی سپهری

🔹پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

‍ ‍ ⚡️کتاب "عاشورا ، فساد و اصلاح"  به لحاظ اهمیت با چندین و چند کتاب برابری می کند

🔻در پایان این مراسم، استاد محمد اسفندیاری به بررسی کتاب "عاشورا، فساد و اصلاح" پرداخت. وی در ابتدا اشاره کرد که در سده اخیر، حدود پنج تا شش هزار کتاب به زبان‌های فارسی و عربی درباره امام حسین(ع) نوشته شده است، اما این کتاب به لحاظ اهمیت، با چندین اثر دیگر قابل مقایسه است. اسفندیاری افزود که این اثر با وجود مختصر بودن، بسیار مفید است و مصداق جمله "ما قل و دل" می‌باشد.

وی ادامه داد که اگر مرحوم دکتر فیرحی فرصت داشت تا ایده‌های مطرح شده در این کتاب را تکمیل کند، بی‌شک این اثر به یکی از مهم‌ترین آثار درباره امام حسین(ع) تبدیل می‌شد.

اسفندیاری سپس به ویژگی‌های کتاب پرداخت. به گفته وی، ویژگی نخست این اثر این است که برخلاف بسیاری از کتاب‌های مشابه، تکرار مکررات نیست. ویژگی دوم آن، جنبه تحلیلی کتاب است که به تحلیل قیام امام حسین(ع) پرداخته است. او توضیح داد که بیشتر آثار گذشته به توصیف قیام پرداخته‌اند، در حالی که تحلیل‌های این کتاب سنجیده و دقیق بوده و برخلاف تحلیل‌های معاصر، خوشایند خود را مد نظر قرار نداده است.

وی سومین ویژگی کتاب را استفاده از نظریه‌های جامعه‌شناسی و علوم سیاسی برای تحلیل قیام امام حسین(ع) دانست و گفت که فیرحی با وجود استفاده از مفاهیم مدرن در تحلیل تاریخ و سنت، به هم‌سانی بین آنها اعتقاد ندارد.

اسفندیاری همچنین اشاره کرد که فیرحی برای بررسی قیام امام حسین(ع)، زمانه حضرت و سال‌های قبل، به ویژه 60 سال هجرت را مورد بررسی قرار داده و علل بعیده را در کنار علل واقعه عاشورا واکاوی کرده است.
از نظر اسفندیاری، امتیاز دیگر این کتاب این است که با وجود نوآوری‌هایی که دارد، اشتباهات فردی و گلدرشتی در آن مشاهده نمی‌شود، هرچند برخی اشتباهات عمومی مانند ماجرای خطبه منا وجود دارد که نیاز به بررسی دارد.

وی در ادامه گفت که حرکت امام حسین(ع) یک قیام بوده و نه یک حرکت اصلاحی، برخلاف نظریات برخی تحلیل‌گران معاصر. او تأکید کرد که نمی‌توان قیام امام حسین(ع) را تنها با دو کلمه "امر به معروف" و "نهی از منکر" تفسیر کرد. همچنین به باور او، پرده آخر قیام امام حسین نه دوراهی بیعت و عدم بیعت با حاکم، بلکه دوراهی قتال و تسلیم بود و ایشان هرگز حاضر به تسلیم و خفت نشد.

اسفندیاری در پایان پس از بیان نکاتی درباره تهیه و تنظیم اثر، به نقل از "ارشاد القلوب دیلمی" سخن خود را خاتمه داد: "در حدیث آمده است که اگر کسی بمیرد و میراثش کتاب و نوشت‌افزار باشد، بهشت بر او واجب است؛ امیدوارم مرحوم فیرحی مصداق این حدیث باشد."

🌐پیوند به متن کامل گزارش

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

🔹داود فیرحی در این‌ گفتار، به نسبتِ میان فقه و عرف می‌پردازد.

🔹وی عبادات و سیاسات را هر کدام دارای مرتبه‌ای از نزدیکی به عرف می‌داند و میان آن تفکیک قائل می‌شود.

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

⚡️تاریخِ سقوط‌ها و فروپاشی‌ها و سرنوشت تلخ قدرت‌مداران نشان می‌دهد، چه بسیارند حاکمانی که کودن‌ترین دانش‌آموزان کلاس تاریخ‌اند. زیرا ناتوان از فهم قواعد جاری در تاریخ و تاسیس حکمرانی عقلانی، اخلاقی و کارآمدند.

✍علی زمانیان

سقوط حاکمان و جباران و زورگویان، انحطاط مردمان و ذلت اربابان قدرت، جملگی نشانه‌ای است بر این که "تاریخ"، مخاطب ندارد. "اسد"، "قذافی"، "صدام" و بسیاری دیگر از سلاطین جور و ستم و آنانی که بر مردمان خویش سرِ صلح و سازش نداشتند و می‌خواستند بر کرسی قدرت، تنها "روایت شهر" باشند و همه را نادیده بگیرند، از بام قدرت سقوط کردند و به زیر کشیده شدند.

اما چرا "تاریخ" از آموختن، عاجز است؟ آن‌گونه که خدا به "زمان"(تاریخ) قسم یاد کرده است که آدمی در خسران و زیان دایمی است؟

بی‌گمان پرسش از پایان تلخ حاکمان، پرسش سترگی است و محتاج کاوشی گسترده. همان‌گونه که "توین‌بی" در باب انحطاط و سقوط تمدن‌ها و یا ابن خلدون در توصیف چرخه‌ی تاریخ آورده است. انحطاط و سقوط حاکمان نیز از جمله‌ی مسئله‌های اساسی است که باید بدان اندیشید. ما نیازمند "نظریه‌ی زوال حاکمان" هستیم تا بتوانیم چرایی سقوط‌شان را ادراک کنیم. نیازمند فهم "ادبیات فروپاشی".

🌐پیوند به مطالعه متن کامل


/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

◽️فاطمه زهرا(س) و امر اجتماعی
      گلچینی از مقالات

🔹یکی از مهم‌ترین هنرهایی که حضرت زهرا(س) داشت سمبل‌ سازی‌های سیاسی و هنر تولید نماد است.
نمونه‌ی آن هم زمانی است که حضرت فرمودند کسی حق ندارد بر جنازه من نماز بخواند. این یعنی یک تحریم سنگین‌. حکومت وقت را با یک چالش مشروعیت مواجه می‌کند بدون اینکه سلاح بردارد و بدون اینکه پرخاش کند؛ کاری کرد که تا امروز جهان اسلام با این مسئله مواجه است.
حضرت زهرا تنها وارث بنیانگذار تمدن اسلامی است و به عنوان تنها وارث موضع‌گیری می‌کند.

مسئله بعدی حول محور فدک است که تلاش می‌کند نشان دهد یک زن مسلمان چطور می‌تواند در مقابل حاکم روی حق خودش استدلال، پافشاری و ایستادگی کند با خلیفه اول و با برهان قاطع یعنی استدلالی علی‌المبنا درمورد داستان فدک دارد.
"سخنرانی دکتر فیرحی"

۱. فاطمه، زن و حکمرانی
    گفتاری از داود فیرحی
    مشاهده در  فایل صوتی

۲. نظر مرحوم آیت‌الله منتظری درباره ظلم‌های حاکمیت وقت به حضرت زهرا(س)
    گفتاری از  علی اشرف فتحی
    مشاهده در  متن کوتاه

۳. پیام تاریخی_سیاسی فاطمه(س) عبور از ظاهرگرایی
    گفتاری از محمود شفیعی
    مشاهده در  متن کوتاه

۴. فاطمه(س) و تبیین حاکمیت استبدادی
    گفتاری از هادی سروش
    مشاهده در  متن کوتاه
   
۵. حضرت زهرا(س) درد اصلی جامعه و ام‌الامراض را استبداد می‌دانند.
    گفتاری از محمد سروش محلاتی
    مشاهده در  متن کوتاه

۶. دختر پیامبر، زنانگی و سیاست
    گفتاری از داود فیرحی
    مشاهده در  فایل صوتی

۷. خطر تکرار ظاهرگرایی دینی در جامعه امروز
    گفتاری از  سیدضیاء مرتضوی
    مشاهده در  متن کوتاه

۸. آیا حق گرفتنی است؟ آموزه‌ای از سیره فاطمی
    گفتاری از محمد سروش محلاتی
    مشاهده در  فایل صوتی

۹. فاطمه و اعتراض در فضای سرکوب
    گفتاری از محمد سروش محلاتی
    مشاهده در  فایل صوتی

۱۰. زهرا(س) الگوی اعتدال
    گفتاری از عبدالرحیم سلیمانی
    مشاهده در  متن کوتاه

📍برای دسترسی به هر موضوع بر روی گزینه سایت/متن کوتاه کلیک نمایید.

#فاطمه‌_زهرا_الگوی_مبارزه_با_بی‌عدالتی
#پژوهشکده_اندیشه_دینی_معاصر
#فاطمه_زهرا_و_امر_اجتماعی
#نواندیشی_دینی_و_رویکردها

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

◼️فقه و منزلت حضرت زهرا سلام الله علیها

       🎙محمد سروش محلاتی

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

◻️در بی‌ربطی‌های قانون حجاب مجلس با شرع

         ✍سید حمید موسویان(عضو هیئت علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)

🔹از زمانی که قانون مصوب مجلس در مورد حجاب و عفاف منتشر شده است افراد مختلف با رویکردهای متفاوت به نقد و بررسی آن پرداخته‌اند. طراحان و موافقان قانون جدید مدعی دفاع از شرع و احکام اسلامی هستند. من در این نوشته سعی می‌کنم ربط این قانون با شرع را بررسی کنم. 

1⃣نمایندگان تصویب کننده قانون تصور کرده‌اند حجاب یک قانون برای همه زنان در کشور اسلامی است.

به حکم آیه قرآن، حجاب فقط به زنان مسلمان بالغ، آن هم تا قبل از سن یائسگی اختصاص دارد. دختران تا قبل از سن بلوغ و زنان پس از یائسگی از حکم پوشش معاف هستند.

قانون حاضر بدون توجه به اختلاف فقها در سن بلوغ، همه دختران دارای سن 9 سال را مشمول الزام به حجاب دانسته است. این در حالی است که بسیاری از این دختران به واسطه فتوای مرجع تقلید خود حکم شرعی خاصی برای پوشش ندارند.(جمعی از فقها سن بلوغ دختران را 13 سال تمام می‌دانند.) در مورد زنان یائسه نیز فقها لزوم پوشش را منتفی دانسته‌اند. این بیان فقها برگرفته از آیه 60 سوره نور است. زنان غیر مسلمان نیز بر اساس آیه قرآن و تصریح روایات و فتوای فقها از شمول دستور پوشش شرعی خارج هستند.

پرسش این است که دخترانی که بر اساس فتوای مرجع تقلید خود به بلوغ نرسیده‌اند، زنان یائسه و زنان غیر مسلمان بر چه اساسی موظف به رعایت حکم پوشش شرعی دانسته شده‌اند؟
 
2⃣مبنای شکل‌گیری این قانون آن است که در مورد پوشش شرعی، فراتر از امر به معروف و نهی از منکر زبانی وظیفه دیگری نیز از جانب شرع وجود دارد. به همین دلیل باید کسانی که به تذکرها ترتیب اثر نمی‌دهند را با اجبار به انجام حکم شرع مقید کرد. 
این در حالی است که در روایت نقل شده از امام صادق (ع) در کتاب کافی نسبت به این گونه زنان، وظیفه شرعی دیگری مطرح نشده است. (... لأنهم إذا نهوا لا ينتهونَ)

آیا نمایندگان مجلس حساسیت دینی بالاتری از امام معصوم دارند که اجبار و الزام به حجاب و استفاده از قوه قهریه در این زمینه را نیز لازم می‌دانند؟

 
🌐پیوند مطالعه متن کامل

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

◻️نامه سید مصطفی محقق داماد به مراجع تقلید

بسمه تعالی
محضر مقدس مراجع معزز تقلید شیعه متع الله المسلمین بطول بقائهم

سلام علیکم 
با کمال ادب و احترام مواردی را‌ به عرضتان می رساند:

1⃣امروز در کنار رسالت عظیمی که  در راستای حفظ ارزش‌ها و آرمان‌های مکتب تشیع و آموزه‌های اهل بیت عصمت و‌ طهارت(ع) به کف با کفایت آن بزرگواران سپرده شده بدون شک نظارت بر اجرای این دستور و آموزه مهم نبوی است که: یسروا ولا تعسروا و بشروا ولا تنفرو‌ا. بی تردید این رسالت بزرگ، در جهانی که کانون های قدرت و فساد در حال دامن زدن به اسلام هراسی و نشان دادن چهره ای خشن از آیین پیامبر رحمت(ص) هستند بسی حساس تر می شود.

2⃣مستحضرید که اخیراً قانونی در مجلس شورای اسلامی با  عنوان لایحه حمایت از خانواده از طریق ترویج فرهنگ عفاف و حجاب به تصویب رسیده که حسب اطلاع، قوۀ مجریه آمادگی اجرای آن را ندارد و آن را غیرقابل اجرا و بر خلاف مصالح عامه می‌داند. تجربۀ عملی در پیگیری آنچه این قانون در پی آن است هم نشان داده است که رعایت شرایط امر به معروف و نهی از منکر از جمله عدم توهین به کسانی که امر و نهی می شوند و رعایت حرمت و کرامت آنها در عمل ممکن نبوده است و بسیار اتفاق افتاده است که نه تنها آبرو و حیثیت شخص مورد امر و نهی که خانواده آنها نیز مورد تعرض قرار گرفته است.

3⃣نکته مهمی که کاملا مرتبط با رسالت مرجعیت است اینکه به نظر این جانب با توجه به آشنایی با مفهوم و معنای قانون و‌‌ تجربۀ نسبتاً طولانی وانس با دانش حقوق، مواد زیادی از این قانون نه تنها غیرقابل اجرا‌ که از نظر ثمربخشی در امر مقدس عفاف و حجاب درست، نتیجه عکس خواهد داد و حتی موجب تنفر نسل جوان از آموزه‌های دینی و ترک ناخواستۀ وطن اسلامی توسط برخی از هموطنان عزیز می شود.

4⃣مکرراً از سوی مقامات عالی ‌کشور در ملاقات با مسئولان کشوری تذکر داده شده است که موضوع حجاب باید‌ از ‌طریق فرهنگی پیگیری شود، نه با چوب و فلک؛ ولی تصویب این قانون، خلاف منویات و تذکرات مرجعیت است.

5⃣اینک که این قانون‌ هنوز ابلاغ نشده و لازم الاجرا نگردیده به عنوان یک دانش آموخته حوزه علمیه قم  از شما بزرگواران استدعا دارم‌ در راستای رسالت فرهنگی نهاد مرجعیت برای حل این معضل اجتماعی که عدم توجه به آن ممکن است موجب خسارت به دین و آیین و نظام و کشور عزیزمان شود عنایت ویژه فرموده تا مساله از طرق پیش بینی شده در‌‌ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به نحو شایسته حل و فصل گردد.

سید مصطفی محقق داماد

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

⚡️پروژه فکری استاد فیرحی «دولت‌پژوهی» بود. تمام آثار اعم از مکتوب و غیرمکتوب را می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان ذیل این پروژه مهم‌ و مسئله‌خیز، مطالعه‌، تحلیل و ارزیابی کرد. 

◻️فیرحی؛ نواندیش مصلح
       ✍یوسف خانمحمدی

🔹فیرحی در عمر کوتاه اما با برکت خود با خلق آثار ابتکاری فضای جدیدی را در اندیشۀ سیاسی اسلام گشود و بر مهم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ترین مشکله و بحران جهان اسلام و ایران انگشت گذاشت. از دیدگاه فیرحی بحران‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های موجود در ایران و جهان اسلام به یک مسئله مهم برمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گردد و آن مسئله‌، «مسئله دولت اقتدارگرا»‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ است.

1⃣فیرحی الگوی ارتقایافته: فیرحی فرزند حوزه و دانشگاه بود. وی تحصیلات حوزوی را از سال 1360 در مدرسه ولی عصر زنجان شروع کرد. از خوشبختی فیرحی، حوزه علمیه زنجان در آن دهه با دگرگونی ویژه‌ای مواجه شده بود. برخی از علمای تحصیل‌کرده حوزه علمیه نجف اشرف و حوزه علمیه قم از جمله آیت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌الله محمدتقی خاتمی‌، آیت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌الله شیخ ابراهیم محمدی اصلی‌، حجت‌الاسلام‌ سیدابوطاهر علوی‌، حجت‌الاسلام شیخ ابوالفضل مصطفوی‌، حجت‌الاسلام و شیخ توکل بیات و حجت‌الاسلام شیخ بیت‌الله بیات در صدد ساماندهی حوزه علمیه زنجان برآمدند و تصمیم گرفتند مدرسه‌ای با سبک جدید تأسیس کنند تا با گزینش و پرورش جوان‌های با استعداد، به اسلام و جامعه اسلامی خدمت کنند.

2⃣شاخصه دیگر اینکه دین برای آسایش و آرامش مردم نازل شده است. نواندیشان معاصر از جمله شیخ هادی نجم‌آبادی و سیداسدالله خرقانی بر این باور تأکید می‌کردند که دین را از کارآمدی آن در جامعه و میوه‌هایش در صحنه زندگی باید شناخت. احکام دینی نباید در عرصه اجتماعی ایجاد محدودیت کند. 

🌐مطالعه متن کامل در سایت پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

◾️▪️دعای منسوب به حضرت زهرا(س)▪️◾️


▪️خدایا! گنجینه های رحمتت را برای ما بگشای و به ما ای خدا  رحمتی ارزانی دار که از آن پس، ما را در دنیا و آخرت، عذاب نکنی، و از نعمت گسترده ات ما را رزق حلال و پاکیزه روزی کن، و ما را محتاج و نیازمند کسی جز خودت مگردان، و سپاسگزاری ما را از خودت، و نیازمندی و درویشی ما را به درگاهت زیاده کن، و با تو، بی نیازی و کفایت از غیر تو است.

بار خدایا! در دنیا، برای ما گشایش قرار ده. خدایا! به تو پناه می‌بریم از این که در هیچ حالی، روی خویش را از ما بگردانی؛ بلکه همواره توجّه تو را خواهانیم.

▪️بار خدایا! بر محمّد و آل محمّد، درود فرست و آنچه را تو خود دوست داری، به ما عطا کن و آن را نیروی ما برای آنچه تو دوست داری، قرار ده، ای رحم کننده ترین رحم کنندگان!

اللّهُمَّ افتَح لَنا خَزائِنَ رَحمَتِک، وهَب لَنَا اللّهُمَّ رَحمَةً لا تُعَذِّبُنا بَعدَها فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ، وَارزُقنا مِن فَضلِک الواسِعِ رِزقاً حَلالاً طَیباً، ولا تُحوِجنا ولا تُفقِرنا إلی أحَدٍ سِواک، وزِدنا لَک شُکراً، وإلَیک فَقراً وفاقَةً، وبِک عَمَّن سِواک غِنی وتَعَفُّفاً. اللّهُمَّ وَسِّع عَلَینا فِی الدُّنیا، اللّهُمَّ إنّا نَعوذُ بِک أن تَزوِی وَجهَک عَنّا فی حالٍ ونَحنُ نَرغَبُ إلَیک فیهِ، اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وأعطِنا ما تُحِبُّ وَاجعَلهُ لَنا قُوَّةً فیما تُحِبُّ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ.


🌐بحار الأنوار: ج ۹۰ ص ۳۳۸ ح ۴۸۵
     منبع

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

◻️گفتگو به مثابه کنش(درباره مناظره سروش و علیدوست)

     ✍رضا تاران(عضو هیئت علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)

⚡️گفتگو و مناظره عبدالکریم سروش و ابوالقاسم علیدوست بیش از آنکه نتیجه‌ای معرفتی را دنبال کند در مسیر احیای دو نهاد و جریان اندیشگی در ایران امروز بود؛ اسلام سیاسی فقاهتی و روشنفکری دینی. ادعای دوم: این دو جریان بیش از آنکه رقیب هم باشند هم‌خانواده هستند و کارکرد مثبت آن می‌تواند عقلانی‌سازی و تهذیب خشونت‌های اسلام سیاسی رادیکال و تضعیف یکی از موانع مذهبی در مسیر توسعه ایران باشد. ادعای سوم اینکه «دین اجتماعی» به‌گونه‌های مختلف گرایش بخش مهمی از جامعه و تئوری «دین به مثابه فرهنگ« می‌تواند توضیح‌دهنده چنین گرایشی باشد و نظریه‌پردازان آن طیفی از دین‌پژوهان جوان‌تر هستند. هر سه ادعای من فاقد داده‌های آماری است و به عنوان یک فرضیه می‌تواند مطرح شود.

ادعای اول:
1⃣اسلام سیاسی اعتدالی ابوالقاسم علیدوست که مبتنی بر استفاده عقل و عرف و در نظر گرفتن مقاصد در استنباط احکام شرعی است از همان ابتدا در حوزه علمیهِ دوره جمهوری اسلامی اقلیت محض بود و نتوانست بسط و گسترش یابد، درمقابل دو جریان اسلام سیاسی رادیکال و نواندیش طرفداران بیشتری در حوزه علمیه دارند. اگر علیدوست را در مناظره نماینده همه طیف‌های حوزوی بدانیم، تلاش حوزویان بهره‌برداری از این مناظره برای ترمیم جایگاه و منزلت از دست رفته خود بود. در دوره جمهوری اسلامی «گفتگو» روش اصلی مقابله آنها با رقبا نبوده است و با تکیه بر قدرت سیاسی غیر خود را حذف کرده‌اند. تحولات سال ۸۸، ۹۶، ۹۸ و ۱۴۰۱ طیفی از روحانیون را به این آگاهی رسانده است که برای حفظ نهاد خود چاره‌ای ندارند جز آنکه از شیوه‌های نو از جمله «گفتگو» استفاده کنند؛ به زعم آنها چنین گفتگوهایی چهره آنها را ترمیم می‌کند.

2⃣اگر عبدالکریم سروش در دهه هفتاد کاهن اعظم معبد روشنفکری دینی بود و با بسط خردگرایی به نبرد ایدئولوژی و اسلام سیاسی ‌رفت، امروز رقیب و غیرِ او یعنی اسلام سیاسی تضعیف شده است و به تبع آن پروژه سروش نیز جایگاه سابق خود را ندارد. بی‌جهت نیست که مساله‌های طرح شده در این مناظره جذابیت چندانی حتی برای علاقمندانش نداشت. از سوی دیگر خردگرایی مورد نظر عبدالکریم سروش در نقد «دین عامیانه» چندان موفق نبوده است و در کنار معبد سروش، ده‌ها معبد تاسیس شده است و ایده «دین به مثابه فرهنگ» را ترویج می‌کنند و به‌جای آنکه با دین عامیانه درگیر شوند به‌دنبال مطالعه دین و در صدد به رسمیت شناختن آن هستند.

🌐پیوند به متن کامل

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

◻️رژیم‌های حقیقت و خوانش دینی از وضعیت زن

     ✍ نفیسه مرادی

🔹فوکو به عنوان یک اندیشمند پست مدرن، به «رژیم‌های حقیقت» در مقابل وجود «حقیقت واحد» اعتقاد دارد. او بیان می‌کند که در هر اپیستمه‌ای حقیقتی سر بر می‌آورد که لزوما در اپیستمه دیگر به عنوان حقیقت شناخته نمی‌شود و با حقیقتی دیگر جایگزین می‌شود. لذا بشر با حقیقت واحدی روبرو نیست، بلکه با «رژیم‌های حقیقت» مواجه است که بر اساس شرایط زمینه و زمانه خویش یکی از آن‌ها را به عنوان «حقیقت» می‌پذیرد.

🔹اما در مطالعات اسلامی اعتقاد بر این است که «حقیقت» واحدی وجود دارد، و تلاش مفسران و عالمان در راستای رسیدن بدان است. لذا در این مسیر، فهم‌های متفاوتی از تراث دینی شکل گرفته که منجر به شکل‌گیری گفتمان‌های حقیقت‌نمایی شده که حتی ممکن است، با یکدیگر در تضاد باشند یا یکدیگر را طرد کنند.

🔹خوانش دینی از وضعیت زنان در ابعاد گوناگون فردی، خانوادگی، اجتماعی منجر به ظهور فهم‌های متعدد از تراث دینی و شکل‌گیری گفتمان‌های گوناگون شده است. به طوری که از گفتمان «ستر حداکثری» با تاکید بر خانه‌نشینی و پوشش صورت‌ و دست‌ها تا گفتمان «حضور اجتماعی حداکثری» مبتنی بر تصدی مناصب عمومی و عدم وجوب پوشش موی سر، در گفتمان درون‌ دینی را شامل می‌شود که تماما مستند به آیات و روایات هستند.

🔹اینکه کدام فهم از تراث دینی همان «حقیقت» مد نظر اسلام است، مشخص نیست. چرا که در عصر غیبت امام معصوم، راهی برای اثبات آن وجود ندارد. اما ظرفیت تراث دینی برای بروز فهم‌های متفاوت از آن، گفتمان دینی را با «رژیم‌های حقیقتی» روبه‌رو کرده، که بسته به زمینه و زمانه‌‌های مختلف و اینکه کدام فهم دینی بتواند مقبولیت سیاسی یابد و مورد توجه مناسبات قدرت قرار گیرد، همان به عنوان «حقیقت» به گفتمان رایج جامعه بدل می‌گردد.

🔹به عنوان نمونه مشروطیت و انقلاب اسلامی دو اپیستمه‌ای هستند که در اولی گفتمان «عدم شایستگی زنان» به پشتوانه آیت الله مدرس، مانع حضور زنان در انتخابات می‌شود. اما در اپیستمه دومی، گفتمان «زن انقلابی» با حمایت امام خمینی بستر ورود زنان به عرصه‌های مختلف اجتماعی را فراهم می‌نماید.

🔹در اپیستمه‌ مشروطیت «حقیقت» این است که زنان به دلیل نقصان عقلی و تحت قیمومیت مردان بودن، توانایی و شایستگی انتخاب کردن/شدن ندارند، اما در اپیستمه انقلاب «حقیقت» این می‌شود که زنان شایستگی، توانمندی و قدرت درک و تحليل مسائل را دارا هستند، که با حفظ حجاب مبتنی بر خوانشی انقلابی از آیات و روایات حجاب، می‌توانند در عرصه‌های مختلف اجتماعی - سیاسی حضور فعال داشته باشند.

🔹ظهور گفتمان «زن انقلابی» به عنوان فهمی صحیح از تراث دینی، «حقیقتی» است که در مقابل «حقیقت» اپیستمه مشروطیت قرار می‌گیرد و آن را رد می‌کند.

🔹حاصل سخن آن‌که برای اپیستمه‌های آتی، می‌توان انتظار ظهور فهم‌های دیگری از تراث دینی را داشت که به عنوان «حقیقت» به جامعه عرضه و از سوی مردم پذیرفته شود که طرد کننده «حقیقت» امروزی باشد و این فهم‌های متعدد در قالب حرکت «رژیم‌های حقیقت» در بستر تاریخ تا اپیستمه ظهور منجی و ارائه «حقیقت» واحد از سوی ایشان ادامه خواهد داشت.

🌐منبع

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

🎙فایل صوتی

به مناسبت چهارمین سالگرد درگذشت حجت الاسلام و المسلمین دکتر داود فیرحی، مراسم رونمایی از دو اثر ایشان، "کتاب پیامبری و قرارداد" و "کتاب عاشورا، فساد و اصلاح" رو نمایی شد. این مراسم به همت پژوهشکده اندیشه دینی معاصر و با سخنرانی آقایان دکتر سید صادق حقیقت ، استاد محمد اسفندیاری و پژوهشگران این دو اثر آقایان اکبر محمدی و دکتر علی مهجور در 24 آبان 1403 در محل پژوهشکده برگزار شد.

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

نقد و بررسی کتاب عصر سکولار اثر چارلز تیلور با موضوع:
«عصر سکولار، پایان دینداری؟!»

سخنرانان:
دکتر سید علیرضا بهشتی     00:00
دکتر حسین هوشمند           39:31  

انجمن اندیشه و قلم

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

⚡️ثمرات بزرگداشت دکتر فیرحی: نکاتی از استاد محمد اسفندیاری

    ✍ نفیسه مرادی

🔹بزرگداشت چهارمین سال درگذشت دکتر داود فیرحی که به همت اندیشکده دینی معاصر برگزار شد، با رونمایی از دو کتاب "عاشورا؛ فساد و اصلاح" و "پیامبری و قرارداد" و سخنرانی‌هایی درباره آن‌ها همراه بود.

🔹یکی از سخنرانان استاد محمد اسفندیاری بودند که مزیت کتاب "عاشورا؛ فساد و اصلاح" بر سایر آثار عاشورایی را در این دانستند که مرحوم فیرحی هر دو نوع علل "بعیده" و "قریبه" را بررسی کرده‌اند.

🔹ایشان معتقد است که فهم واقعه عاشورا منحصر به شش ماه منتهی به آن نیست؛ بلکه باید شصت سال پیش از آن را کنکاش کرد.
در رخدادها چه بسا علل بعیده در وقوع موثرتر از علل قریبه باشند و این کاری است که دکتر فیرحی در سلسله سخنرانی‌های عاشورایی خود انجام داده و در این کتاب جمع‌آوری شده است.

از نظر استاد اسفندیاری نکته دیگر این است که دکتر فیرحی "اشتباهات فردی" قابل توجهی نداشته؛ اما به برخی "اشتباهات عمومی" مبتلاست.

🔹مقصود ایشان از "اشتباهات عمومی" آن دسته از اشتباهاتی است که جمع کثیری بدان دچار شده‌اند. به‌عنوان نمونه در چند جا دکتر فیرحی به خطبه امام حسین علیه‌السلام در منا اشاره می‌کند؛ این امر از سوی بسیاری افراد اتفاق افتاده است؛ در حالی که درباره خطبه منا چند نکته وجود دارد:

1⃣ خطبه سند ندارد (این موضوع فی نفسه اشکالی ندارد).

2⃣ خطبه منا فقط یک منبع دارد و آن هم تحف العقول است و همانطور که می‌دانید مولف آن غلو می‌کرده؛ اما این کتاب بسیار خوش‌خوان است ( این هم نادیده می‌گیریم).

3⃣ نکته مهم‌تر این است که اصلا برای امام امکان نداشته در منا یا در یک جمع عمومی در آن دوران چنین خطبه‌ای ایراد کند؛ چون در آن دوران، شیعیان را هر طور بوده از زیر سنگ هم شده بیرون می‌کشیدند و امام به شیعیان نامه می‌نوشتند و توصیه می‌کردند که پنهان شوید و اجازه ندهید کسی شما را به عنوان شیعه بشناسد. پس اصالت خطبه منا نیازمند بررسی و اثبات است.

🌐مطالعه متن کامل گزارش

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

🎙فایل صوتی

◾️▪️بمناسبت چهارمین سالگرد درگذشت حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر داود فیرحی▪️◾️

رونمایی از آثار تازه منتشر شده با حضور:

▫️محمد اسفندیاری
▫️علی مهجور
▫️سیدصادق حقیقت
▫️اکبر محمدی

در تاریخ پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۳ توسط پژوهشکده اندیشه دینی معاصر در قم برگزار گردید.

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…

‍ ⚡️فاجعه قربانی شدن امام حسین(ع)،  نتیجه‌ دگردیسی خلافت، بی‌نظمی، فقدان آزادی، فساد سیستمیک، پدیده تئوالیگارشی و سنتِ ساختگی است

🔻در بخش دوم مراسم دکتر علی مهجور  که مسئولیت تهیه و تنظیم کتاب "عاشورا، فساد و اصلاح" را به عهده داشت ، به ارائه مباحث خود  در راستای  توضیح محتوای کتاب و تأملات مرحوم فیرحی در باب عاشورا بپرداخت.

مهجور با اشاره به اینکه محتوای کتاب در سخنرانی‌های محرم و عاشورا تولید شده است، گفت: نگاه مؤمنانه و عاشقانه به واقعه عاشورا، سبب شده تا این اثر با نگاهی رهرو به راهبر نوشته شود. وی همچنین بر اهمیت علمی محتوای کتاب تأکید کرد و افزود محتوای این اثر  برآمده از تأملات آکادمیک دکترفیرحی درخصوص جامعه‌شناسی سیاسی، تاریخ تحلیلی، فلسفه سیاسی و فقه بوده و  این نکته  سبب شده است تا این کتاب فراتر از نگرش‌های رایج به واقعه‌ی عاشورا باشد.

مهجور ادامه داد: کتاب، حاصل بیش از یک دهه تأمل دکتر فیرحی درباب عاشورا است و تحول اندیشه ایشان را در خصوص سیاست، تاریخ و دین به خوبی نشان می‌دهد. مهجور همچنین به انکشاف مفاهیم کلیدی مانند سنت، انقلاب و فساد در این اثر اشاره کرد و گفت که این مفاهیم به‌طور عمیق‌تری در این اثر  بررسی شده‌اند.

او گفت فیرحی معتقد است :  فاجعه قربانی شدن امام حسین(ع)،  نتیجه‌ دگردیسی خلافت، بی‌نظمی، فقدان آزادی، فساد سیستمیک، پدیده تئوالیگارشی و سنتِ ساختگی است. مهجور تأکید کرد که آسیب‌شناسی برهه‌ی تاریخی سال‌های منتهی به واقعه‌ی عاشورای سال 61 هجری، دکتر فیرحی را به جستجوی تلاشی مداوم برای یافتن راه حل اصلاحی واداشته بود؛ راه حلی که فیرحی  در قالب مفاهیمی همچون احیای آزادگی، وظیفه‌شناسی نخبگان در کنش اجتماعی و سیاسی، بازگشت به گفتمان سنت، و وفاداری به قرارداد از آن سخن می‌گفت.

🌐پیوند به متن کامل گزارش

/channel/andishedinimoaser

Читать полностью…