1293
در رسانه تاریخی Historium مطالب تاریخی را با منبع بخوانید و از جدیدترین اخبار حوزه باستان‌شناسی ایران و جهان آگاهی یابید! راه ارتباطی (تبادل، تبلیغ، نظرات و انتقادات و پیشنهادات): @Historium_bot
#موزه
💠دستهٔ سیمین یک ظرف هخامنشی به شکل سر شیر💠
✍این دستهٔ نقره‌ای به شکل بدنِ چندوجهی و سر یک شیر با دهان باز ساخته شده است. انتهای دیگر دسته نیز با نقش پالمت و احتمالا نیلوفر آبی و دو غنچه تزئین شده است.
▫️این اثر حدود ۴۱۰ پیش از میلاد و در دوره هخامنشی ساخته شده و محل ساخت آن در کاتالوگ موزه، ایران ثبت شده است. جالب اینکه این شیء در تل‌المسخوته در مصر کشف شده است.
🔸پس از فتح مصر به دست کمبوجیه در سال ۵۲۵ پیش از میلاد، استفاده از سبک‌های ایرانی در فلزکاری مصر رواج پیدا کرد. دسته‌های ظروف و کاسه‌های فلزی با تزئینات گیاهی، از جمله نمونه‌هایی هستند که موزه در ارتباط با این تأثیر هنری معرفی می‌کند.
▫️نمونه‌های نقره‌ای از این مجموعه در کنار شمار زیادی از اشیای دیگر، به‌عنوان پیشکش در معبد یک ایزدبانوی بیگانه کشف شده‌اند.
🏛 محل نگهداری: موزه بروکلین، نیویورک، آمریکا
▪️ @HistoriumClub ▪️
#آموزش #باستان‌شناسی
🔺آموزش باستان‌شناسی به کودکان؛ قوانین آمریکا دربارهٔ کاوش غیرمجاز چه می‌گویند؟
🔺آیا راز موفقیت اشکانیان در قدرت جنگاوری آنان نهفته بود؟🔺
Читать полностью…
💠گزارش کلاویخو از درويش و مریدان مقدسش💠
Читать полностью…
#یادداشت
🔺چه کسی درباره گذشته تصمیم می‌گیرد؟
✍️خواندن این مطلب درباره وضعیت باستان‌شناسی عراق، یک پرسش دیگر را برای من ایجاد کرد.
اگر باستان‌شناسی عراق طی یک قرن گذشته با حضور گسترده پژوهشگران و مؤسسات خارجی شکل گرفته، چرا مسیر باستان‌شناسی ایران تا این اندازه متفاوت بوده است؟
در عراق، از اوایل قرن بیستم، باستان‌شناسان و مؤسسات علمی کشورهای مختلف در کاوش و پژوهش حضور داشتند. فرانسوی‌ها، بریتانیایی‌ها، آمریکایی‌ها، آلمانی‌ها و پژوهشگرانی از کشورهای دیگر، در بخش‌های مختلف عراق فعالیت کردند. حاصل این حضور، مجموعه بزرگی از کاوش‌ها و پژوهش‌هایی بود که در شناخت تاریخ بین‌النهرین و تمدن‌های باستانی آن نقش مهمی داشت.
اما این حضور گسترده، امروز پرسش‌های دیگری را نیز به وجود آورده است.
🔺چه کسی اولویت‌های پژوهشی را تعیین می‌کند؟
🔺چه کسی تصمیم می‌گیرد کدام محوطه کاوش شود؟
🔺چه کسی داده‌ها را تفسیر می‌کند؟
🔺و در نهایت، چه کسی گذشته عراق را روایت می‌کند؟
راستش، این بخش از ماجرا باعث شد دوباره به تاریخ باستان‌شناسی ایران فکر کنم.
🔹در ایران نیز از دوره قاجار، باستان‌شناسان خارجی حضور داشتند؛ اما وضعیت ایران با عراق تفاوت مهمی داشت. در مقاطعی، امتیاز کاوش‌های باستان‌شناسی ایران به‌صورت انحصاری در اختیار فرانسوی‌ها قرار گرفت. این انحصار، در کنار مسائل دیگری که با تاریخ آغازین باستان‌شناسی ایران گره خورده بود، مسیر پژوهش‌های باستان‌شناسی در ایران را از شرایطی که در عراق شکل گرفت، متفاوت کرد.
از سوی دیگر، نگاه بخش بزرگی از جامعه و حتی برخی از صاحبان قدرت در ایران آن زمان، با مفهوم علمی باستان‌شناسی فاصله زیادی داشت.
▪️آثار باستانی بیش از آنکه به‌عنوان بخشی از داده‌های تاریخی و فرهنگی شناخته شوند، اغلب با طلا، اشیای ارزشمند و «گنج» پیوند می‌خوردند. نگاهی که متأسفانه ردپای آن را هنوز هم می‌توان در جامعه امروز دید.
بعدها، با پایان یافتن امتیاز انحصاری فرانسوی‌ها و شکل‌گیری تدریجی نهادهای باستان‌شناسی در ایران، وضعیت تغییر کرد و باستان‌شناسان ایرانی به‌تدریج نقش بیشتری در مطالعه گذشته کشور خود به دست آوردند.
اما امروز نیز باستان‌شناسی ایران با مسئله دیگری روبه‌روست.
روابط محدود علمی با دانشگاه‌ها و مؤسسات خارجی، مشکلات سیاسی و امنیتی و دشواری همکاری‌های بین‌المللی، باعث شده حضور پروژه‌های مشترک باستان‌شناسی در ایران بسیار محدود باشد.
▫️برای مدتی، خود من تصور می‌کردم شاید حضور گسترده‌تر باستان‌شناسان خارجی در ایران می‌توانست به پیشرفت باستان‌شناسی کشور کمک کند؛ چیزی شبیه آنچه در عراق اتفاق افتاد.
اما خواندن این مطلب باعث شد به مسئله از زاویه دیگری نگاه کنم.
حضور پژوهشگران خارجی، به‌خودی‌خود نه خوب است و نه بد.
همکاری علمی می‌تواند دانش، فناوری، تجربه و نگاه‌های تازه‌ای وارد یک کشور کند. اما اگر ساختار پژوهش به شکلی باشد که باستان‌شناسان بومی تنها مجری پروژه‌ها باشند و دیگران پرسش‌ها، اولویت‌ها و روایت نهایی را تعیین کنند، مسئله شکل دیگری پیدا می‌کند.
🔺تجربه امروز عراق می‌تواند برای آینده باستان‌شناسی ایران درس مهمی داشته باشد.
اگر روزی شرایط همکاری‌های گسترده بین‌المللی در ایران فراهم شود، مسئله فقط این نیست که «چند تیم خارجی وارد ایران شوند و چند محوطه را کاوش کنند».
مسئله مهم‌تر این است که این همکاری چگونه شکل بگیرد؟
🔺آیا باستان‌شناسان ایرانی در تعیین پرسش‌های پژوهشی و اولویت‌های کاوش نقش اصلی خواهند داشت؟
🔺آیا پروژه‌ها بر اساس نیازهای علمی و مسائل واقعی باستان‌شناسی ایران طراحی خواهند شد؟
🔺آیا دانش و داده‌های تولیدشده در اختیار جامعه علمی ایران نیز قرار خواهد گرفت؟
🔺و مهم‌تر از همه، آیا این همکاری‌ها واقعاً «همکاری» خواهند بود؟
🔹تجربه عراق نشان می‌دهد که حضور بین‌المللی در باستان‌شناسی می‌تواند دستاوردهای بزرگی داشته باشد؛ اما امروز خود باستان‌شناسان عراقی نیز در تلاش‌اند سهم بیشتری در تعیین مسیر آینده باستان‌شناسی کشورشان داشته باشند.
این همان نکته‌ای است که باید پیش از هر همکاری گسترده‌ای به آن فکر کرد. نه انزوا لزوماً راه پیشرفت است و نه وابستگی.
باستان‌شناسی، مانند هر علم دیگری، از ارتباط و همکاری بین‌المللی سود می‌برد. اما مطالعه گذشته یک سرزمین، زمانی معنای کامل‌تری پیدا می‌کند که پژوهشگران همان سرزمین نیز در تعریف پرسش‌ها، تولید دانش و روایت تاریخ آن نقشی واقعی داشته باشند.
▪️ @HistoriumClub ▪️
#باستان‌شناسی
🔺چه کسی باید درباره گذشته عراق تصمیم بگیرد؟
✍️ عراق یکی از مهم‌ترین سرزمین‌ها در تاریخ باستان‌شناسی جهان است. بسیاری از کشفیات باستان‌شناسی این کشور، از کاوش شهر باستانی اور گرفته تا پژوهش درباره دوره جمدت نصر، نقش مهمی در شناخت ما از پیدایش شهرها، حکومت‌ها و نخستین نظام‌های نوشتاری داشته‌اند.
با این حال، یک پرسش مهم درباره باستان‌شناسی عراق وجود دارد:
چه کسانی درباره گذشته این کشور پژوهش می‌کنند و چه کسی تعیین می‌کند که باستان‌شناسی عراق باید به چه پرسش‌هایی پاسخ دهد؟
ادامه متن...👇
▪️ @HistoriumClub▪️
#تاریخ
"عباس میرزا، آغازگری تنها"
🔷وقتی اسم عباس‌میرزا و اصلاحات نظامی‌اش می‌آید، معمولاً یک جمله تکراری می‌شنویم: «عباس‌میرزا برای نوسازی ارتش ایران از اروپایی‌ها کمک گرفت.»
اما اگر کمی دقیق‌تر نگاه کنیم، می‌بینیم ماجرا خیلی پیچیده‌تر از خرید چند توپ و تفنگ بود.
🔹عباس‌میرزا در زمانی تصمیم به اصلاح قشون ایران گرفت که هنوز چیزی شبیه یک ارتش منظم و مدرن به معنای امروزی وجود نداشت. نیروها بیشتر بر پایه ساختارهای سنتی و پراکنده اداره می‌شدند.
🔶 بنابراین او باید از پایه تغییر ایجاد می‌کرد؛ از نحوه سازمان‌دهی و آموزش سربازان گرفته تا انضباط، فرماندهی و حتی شکل پوشش آنان، طبیعی بود که چنین تغییراتی مخالفانی داشته باشد، برخی خانواده‌های صاحب‌نفوذ، منافع و جایگاه خود را در همان ساختار سنتی قشون می‌دیدند و از تغییرات ولیعهد استقبال نمی‌کردند.
🔸از طرف دیگر، ارتباط نزدیک با اروپاییان برای بخشی از جامعه نگرانی ایجاد کرده بود. مخالفان عباس‌میرزا هم از همین نگرانی‌ها استفاده می‌کردند تا اصلاحات او را زیر سؤال ببرند.
🟢مشکلات او فقط به جامعه محدود نمی‌شد. در داخل خاندان قاجار نیز همه از افزایش قدرت و نفوذ ولیعهد خوشحال نبودند و عباس‌میرزا باید در کنار مسائل نظامی، با رقابت‌های خانوادگی و سیاسی نیز دست‌وپنجه نرم می‌کرد، با این حال، او عقب ننشست.
⚪️یکی از مهم‌ترین اقدامات او استفاده از افسران و متخصصان خارجی برای آموزش نیروهای ایرانی بود. در این میان، توپخانه اهمیت ویژه‌ای داشت. موریس دوکو تزبوئه، نویسنده سفرنامه، در جریان بازدید خود شاهد تمرین توپچی‌های ایرانی بود.
🔴 توپچی‌ها نتوانستند مستقیماً به هدف بزنند، اما بیشتر گلوله‌ها در نزدیکی آن فرود آمدند، نکته جالب‌تر واکنش خود عباس‌میرزاست. او از نتیجه کار چندان راضی نبود. این واکنش نشان می‌دهد که هدفش فقط این نبود که ارتشی با لباس و سلاح اروپایی داشته باشد؛ او به نتیجه واقعی آموزش و میزان کارآمدی سربازان اهمیت می‌داد.
🔷البته این اصلاحات هنوز در آغاز راه بود. حتی شخص نویسنده سفرنامه اشاره می‌کند که مدت زیادی از شروع تلاش عباس‌میرزا برای ایجاد یک قشون منظم نگذشته بود و بسیاری از قواعد جدید هنوز به‌طور کامل اجرا نمی‌شد.
🔹لباس سربازان هم تغییر کرده بود. برای پیاده‌نظام و توپخانه لباس‌های متحدالشکل تهیه شده بود و استفاده از ماهوت آبی و قرمز و نوارهای مشخص، ظاهر منظم‌تری به نیروها می‌داد. شاید این موضوع در نگاه امروز چندان مهم نباشد، اما در آن زمان همین تغییرات ظاهری بخشی از شکل‌گیری یک ارتش منظم بود.
💠اما شاید جالب‌ترین بخش ماجرا این باشد که عباس‌میرزا فقط به تغییر سربازان فکر نمی‌کرد؛ او به آموزش نسل بعدی نیز توجه داشت.، فرستادن دو تن از پسرانش به انگلستان برای تحصیل نشان می‌دهد که ولیعهد به اهمیت دانش جدید پی برده بود. او احتمالاً دریافته بود که اگر قرار است ساختار نظامی ایران تغییر کند، تنها سلاح جدید کافی نیست؛ باید افرادی هم باشند که دانش استفاده از آن و شیوه‌های جدید سازمان‌دهی را بشناسند💠
موریس دوکو تزبوئه حتی احتمال می‌دهد عباس‌میرزا بتواند کاری شبیه پطر کبیر در روسیه انجام دهد؛ یعنی اصلاحاتی گسترده‌تر از صرفاً تغییر در امور نظامی.🟢با این نگاه، اصلاحات عباس‌میرزا را نباید فقط تلاش برای قوی‌تر کردن ارتش دانست. او ناخواسته با یکی از مشکلات اساسی ایران آن دوره روبه‌رو شده بود: چگونه می‌توان یک ساختار سنتی را با نیازهای دنیای جدید هماهنگ کرد؟
🔺چرا یک شیء باستانی، فقط یک شیء نیست؟
✍وقتی چیزی مثل یک گرز، سکه، ظرف یا ابزار قدیمی از خاک بیرون می‌آید، اولین چیزی که معمولا به ذهن می‌رسد این است که «چی پیدا شده؟ مال چه دوره‌ایه؟ چقدر قدمت داره؟ چقدر ارزش داره؟»
اما برای باستان‌شناس، سؤال مهم‌تر این است: این شیء کجا و در چه شرایطی پیدا شده؟
▪️۱. لایه‌ای که شیء در آن قرار داشته، ۲. موقعیت دقیق آن، ۳. آثاری که در اطرافش پیدا شده‌اند و ۴. ارتباطش با سایر بخش‌های محوطه، همگی می‌توانند اطلاعات مهمی درباره گذشته در اختیار پژوهشگر بگذارند.
▫️مشکل کاوش غیرمجاز دقیقاً همین‌جاست.
▪️وقتی فردی بدون روش علمی و بدون ثبت و مستندسازی، خاک را کنار می‌زند و شیئی را پیدا می‌کند، ممکن است خود شیء را سالم بیرون بیاورد؛ اما اطلاعاتی که اطراف آن وجود داشته، دیگر قابل بازسازی نباشد.
در چنین شرایطی، ما یک اثر را به دست آورده‌ایم، اما بخشی از اطلاعات مربوط به آن را از دست داده‌ایم.
▪️ به همین دلیل است که باستان‌شناسی را نمی‌توان با «پیدا کردن اشیای قدیمی» یکی دانست.
باستان‌شناس قرار نیست فقط چیزی را از خاک بیرون بیاورد و آن را به موزه تحویل دهد. بخش مهمی از کار او ثبت، مقایسه و تفسیر شواهدی است که در یک محوطه کنار هم قرار گرفته‌اند.
▫️ این تفاوت شاید ساده به نظر برسد، اما برای شناخت گذشته بسیار مهم است.
یک شیء ممکن است سال‌ها یا حتی هزاران سال سالم بماند؛ اما اگر از جایگاه اصلی خود جدا شود، ممکن است دیگر نتوانیم بفهمیم چه کسی آن را ساخته، چه زمانی از آن استفاده کرده، چرا در آن نقطه قرار گرفته و چه ارتباطی با زندگی انسان‌هایی داشته که آن را به جا گذاشته‌اند.
و اینجاست که مسئله فقط یک «شیء قدیمی» نیست؛ بخشی از اطلاعات مربوط به گذشته از بین رفته است.
▪️بنابراین اگر روزی در جایی با اثری قدیمی روبه‌رو شدیم، بهترین کار این نیست که خودمان شروع به کندن زمین کنیم.
بهترین کار این است که اجازه دهیم کسی که برای بررسی چنین شواهدی آموزش دیده، آن را در جای خودش ببیند و ثبت کند.
▪️ @HistoriumClub ▪️
#مقاله
👆پژوهش و خبر بالا برگرفته از این پژوهش است.
▫️عنوان:
"Comparative Morphometric Analysis of the Pelvis of LB 1 (Homo floresiensis)"
🖊نویسندگان:
"Kristi L. Lewton, Ashley S. Hammond, Nico Alamsyah, Sofwan Noerwidi, Thomas Sutikna, Matthew M. Skinner, Matthew W. Tocheri"
🔺تاریخ انتشار مقاله: 2026, August 25
▪️ @HistoriumClub ▪️
#خبر #باستان‌شناسی
#پیش_از_تاریخ
🔺هابیت‌ها چگونه راه می‌رفتند؟ پژوهشی تازه پاسخ متفاوتی می‌دهد
✍️ اگر با شنیدن واژه «هابیت» یاد شخصیت‌های دنیای تالکین افتادید، باید بگوییم این بار با یک موجود افسانه‌ای طرف نیستیم! «هابیت» نام غیررسمی گونه‌ای از انسان‌تباران منقرض‌شده با نام علمی Homo floresiensis است؛ انسان‌تبارانی کوچک‌جثه که حدود یک متر قد داشتند و در جزیره فلورس اندونزی زندگی می‌کردند. بقایای این گونه نخستین‌بار در سال ۲۰۰۳، در غار لیانگ بوا، شناسایی و معرفی شد.
▪️ پژوهشی تازه با بررسی لگن یکی از مشهورترین نمونه‌های این گونه، یعنی LB1، تصویر دقیق‌تری از شیوه راه‌رفتن این انسان‌های کوچک ارائه کرده است. LB1 یک فرد بالغ مؤنث است که بقایای آن به حدود ۱۰۰ تا ۶۰ هزار سال پیش بازمی‌گردد. اسکلت او از ابتدا برای پژوهشگران جالب بود، زیرا ترکیبی غیرمعمول از ویژگی‌های انسانی و ویژگی‌هایی شبیه انسان‌تباران بسیار کهن‌تر را نشان می‌دهد.
ادامه خبر...👇
▪️ @HistoriumClub ▪️
💠پیدا شدن شعر فارسی دوره ساسانی در شهر قصرشیرین در زمان آل بویه(قرن چهارم)💠
✨دولتشاه سمرقندی در کتاب تذکره الشعرا به نقل از ابوطاهر خاتونی اورده است:
« ابوطاهر خاتونی گفته که به عهد عضد الدوله دیلمی هنوز قصرشیرین که به نواحی خانقین است ویران نشده بود در کتابه آن قصر این بیت یافتند که به دستور پارسی قدیم است:
هژیرا بگیهان انوشه بزی
جهان را پدیدار توشه بزی»
📚منبع
📘تذکرة الشعرا، دولتشاه سمرقندی، به تصحیح ادوارد براون، ۱۳۷۵، ص ۲۹
🌹@HistoriumClub🌹
#تاریخ
💠مشروعیت دینی شاه عباس دوم؛ اختلافی که به تبعید یک عالم شیعه انجامید💠
🔷در دوران سلطنت شاه عباس دوم صفوی، یکی از عالمان برجسته شیعه به نام ملا قاسم آشکارا اعلام کرد که شاه، با وجود برخورداری از جایگاه پادشاهی و فرّه ایزدی، شایستگی نمایندگی دین و اسلام را ندارد.
🔹دلیل این مخالفت، رفتارهای شخصی شاه بود. ملا قاسم اعتقاد داشت که افراط در شراب‌خواری و خوش‌گذرانی با زنان، با جایگاه نایب اسلام سازگار نیست و فردی با چنین ویژگی‌هایی نمی‌تواند از نظر شرعی نماینده دین باشد.
🔶اما نکته جالب اینجاست که او تنها به انتقاد از شاه اکتفا نکرد. ملا قاسم فرد دیگری را برای این جایگاه مناسب‌تر می‌دانست؛ فرزند شیخ‌الاسلام اصفهان. اهمیت این شخصیت در آن بود که گفته می‌شود از طرف مادر، نوه شاه عباس اول به شمار می‌رفت.
🔸به این ترتیب، دو منبع مهم مشروعیت در وجود او جمع شده بود؛ از یک سو، به خاندان سلطنتی صفوی تعلق داشت و از سوی دیگر، از جایگاه علمی و مذهبی برخوردار بود.
🔻اما چرا این موضوع تا این اندازه اهمیت داشت؟
🟢در جامعه صفوی، بسیاری از مردم شاه را نایب امام زمان (عج) می‌دانستند و برای او مشروعیتی دینی قائل بودند. با این حال، همه علما چنین دیدگاهی نداشتند. گروهی از آنان میان مشروعیت سیاسی و مشروعیت دینی تفاوت قائل می‌شدند.
⚪️از نگاه این گروه، حکومت شاه از نظر سیاسی قابل پذیرش بود، اما رفتارهای شخصی او می‌توانست مشروعیت دینی‌اش را زیر سؤال ببرد، همین اختلاف دیدگاه، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های حکومت صفوی تبدیل شد و فاصله میان دربار و بخشی از روحانیت را افزایش داد.
🔴بر پایه برخی روایت‌ها، ملا قاسم به دلیل همین انتقادها به دستور دربار از اصفهان تبعید شد. همچنین درباره پایان زندگی شاه عباس دوم نیز روایت‌های متفاوتی وجود دارد. بیشتر منابع تاریخی از مرگ طبیعی او سخن گفته‌اند، اما در یکی از گزارش‌های هلندی، احتمال مسموم شدن شاه نیز مطرح شده است.
🔻این ماجرا نشان می‌دهد که در دوره صفوی، مشروعیت سیاسی و مشروعیت دینی همیشه یکسان تلقی نمی‌شد و حتی در اوج قدرت پادشاهان نیز برخی از عالمان شیعه حاضر بودند اقتدار دینی آنان را به چالش بکشند🔺
📚منابع :
۱) برگرفته از کتاب، ریشه‌یابی یک سقوط تاریخی (نقش شکاف‌های اجتماعی در سقوط اصفهان و انقراض حکومت صفوی)، محمد موسوی خوانساری ، چاپ دوم، ۱۴۰۴، نشر ندای تاریخ، صص ۱۱۰ تا ۱۱۲.
۲) وان ریدن، دیتارد. گزارشی درباره روایت بازرگانی ایران و کمپانی هند شرقی هلند در قرن هجدهم میلادی، ترجمه ویلم فلور و داریوش مجلسی، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۱، ص ۴۰.
🌹@HistoriumClub🌹
#مقاله
📄Sauer, E., Nokandeh, J., Omrani Rekavandi, H. & Wilkinson, T. (2008).
The Enigma of the Red Snake.
Current World Archaeology, No. 27, pp. 12–22.
▪️ @HistoriumClub ▪️
#باستان‌شناسی #دیوار_گرگان
🔺دیوار گرگان چه چیزی درباره نوشتن تاریخ به ما می‌آموزد؟
شماره ۸، نتیجه‌گیری
✍️ در طول این مجموعه، از طول شگفت‌انگیز دیوار و شمار پادگان‌های آن تا مهندسی آب و کاوش‌های زیرآبی را مرور کردیم. اما شاید مهم‌ترین درس این پروژه، فراتر از خود دیوار باشد.
▪️ نخستین نکته، تضاد میان عظمت فیزیکی این بنا و سکوت منابع تاریخی درباره آن است. سازه‌ای با میلیون‌ها آجر و شبکه‌ای پیچیده از کانال‌ها و سدها، حتی یک کتیبه یا سکه از خود به‌جا نگذاشته است. این خلأ یادآوری می‌کند که شناخت ما از گذشته تا چه اندازه به بقای اسناد مکتوب وابسته است؛ نه لزوماا به اهمیت واقعی رویدادها و سازه‌های تاریخی. پژوهش‌های باستان‌شناختی دیوار گرگان کمک کرده‌اند بخشی از قدرت و سازمان ساسانیان که در منابع مکتوب بازتاب محدودی دارد، با وضوح بیشتری وارد بحث‌های تاریخ‌نگاری شود.
▫️نکته دوم، جایگاه دیوار گرگان در روایت‌های رایج تاریخ جهان است. چرا هنگام صحبت از دیوارهای بزرگ دفاعی جهان باستان، معمولا نام دیوار چین یا دیوار هادریان به میان می‌آید، اما دیوار گرگان کمتر شناخته شده است؟ نبود منابع مکتوب یکی از دلایل این مسئله است؛ اما تمرکز تاریخی بر تمدن‌های یونانی و رومی نیز در شکل‌گیری این تصویر بی‌تأثیر نبوده است. دیوار گرگان نمونه‌ای روشن است از اینکه باستان‌شناسی چگونه می‌تواند، مستقل از منابع مکتوب، تصویر ما از گذشته را کامل‌تر کند.
▪️نکته سوم، اهمیت بیان عدم‌قطعیت در پژوهش علمی است. حتی برآورد ۱۵ تا ۳۶ هزار سرباز، با وجود اتکا به داده‌های میدانی، در نهایت بر پایه مقایسه و مدل‌سازی به دست آمده و اندازه‌گیری مستقیم نیست. بنابراین این اعداد را باید یک بازه احتمالی دانست، نه یک واقعیت قطعی. بیان صادقانه چنین محدودیت‌هایی، بخشی از روش علمی است.
▫️در نهایت، دیوار گرگان تصویری از توان نظامی، سازمانی و مهندسی ساسانیان در قرن پنجم میلادی به ما ارائه می‌دهد؛ سامانه‌ای گسترده که ساخت و نگهداری آن نیازمند بسیج نیروی انسانی، مدیریت منابع و مهندسی پیشرفته بود. شاید مهم‌ترین ارزش این پروژه نیز همین باشد: نشان می‌دهد برای شناخت تاریخ، همیشه نباید منتظر متن و کتیبه بمانیم؛ گاهی خودِ بقایای معماری و چشم‌انداز تاریخی می‌توانند بخش‌هایی فراموش‌شده از گذشته را دوباره آشکار کنند.
📄 این مجموعه بر پایه دو پژوهش از نخستین سال‌های پروژه مشترک ایران و بریتانیا تهیه شده است که هر دو فایل مقاله در ادامه پیوست خواهند شد.
▪️ @HistoriumClub ▪️
#باستان‌شناسی #دیوار_گرگان
🔺دیوارهای گمشده زیر آب‌های کاسپی؛ غواصی در جست‌وجوی مرز ساسانی
شماره ۶
✍️ دیوار گرگان تنها استحکامات ساسانی در سواحل دریای کاسپی نبود. راهروی باریک میان کوه‌های قفقاز و ساحل غربی کاسپی نیز با مجموعه‌ای از دیوارها بسته شده بود، که مشهورترینشان «دیوار دربند» در داغستان امروزی روسیه است. نزدیک‌تر به دیوار گرگان، «دیوار تمیشه» قرار دارد؛ دیواری کوتاه‌تر که از گوشه‌‌ی جنوب‌شرقی دریای کاسپی تا کوه‌های البرز امتداد می‌یابد.
▪️دریای کاسپی، به‌عنوان بزرگ‌ترین دریاچه بسته‌ی جهان، برای تأمین آبش کاملا به رودخانه‌های ورودی وابسته است؛ به همین دلیل، سطح آب آن در طول قرون، بسیار بیش از اقیانوس‌ها نوسان داشته است. در سال ۲۰۰۶، تیم تحقیق یک کوره آجرپزی ساسانی را، در مجاورت دیوار گرگان، کاوش کرد. این کوره اکنون ۷ کیلومتر از ساحل فاصله دارد، اما لایه‌ای از صدف‌های دریایی روی آن نشسته بود. تاریخ‌گذاری رادیوکربن نشان داد که این کوره در قرن چهاردهم یا پانزدهم میلادی، زیر آب‌های رو به افزایش کاسپی مدفون شده. در حالی که در زمان ساخت دیوار، یعنی حدود هزار سال پیش‌تر، سطح آب کاسپی چند متر پایین‌تر از امروز بوده است.
▫️بر پایه گزارش چارلز ادوارد یِیت، جهانگرد بریتانیایی قرن نوزدهم، بخش‌هایی از دیوار دربند و همچنین دیوار گرگان اکنون در قلمرویی قرار دارند که زیر آب دریای کاسپی فرو رفته است. اما تنها دیواری که تاکنون باستان‌شناسان زیرآبی موفق به کاوش آن شده‌اند، دیوار تمیشه است. این ردیابی نخست به‌دست تیمی ایرانی، به سرپرستی باستان‌شناس زیرآبی «حسین توفیقیان»، آغاز شد و در سال ۲۰۰۷ تیم مشترک ایرانی-بریتانیایی، به رهبری جولیان جانسن ون رنزبورگ، آن را ادامه داد.
▪️شرایط غواصی به‌هیچ‌وجه ساده نبود: با وجود عمق کم (حدود دو متر)، دید در آب سبزمایل‌به‌زرد و کدر خلیج گرگان به کمتر از ۳۰ سانتی‌متر می‌رسید، و غواصان عملا تنها با حس لامسه کار می‌کردند. در برخی نقاط، کف دریا چنان انباشته از قطعات آجر ساسانی بود که تقریبا هیچ نقطه‌ای بدون برخورد با یک تکه آجر شکسته لمس نمی‌شد. نقشه تراکم بالای آجرها، که در یک خط واحد قرار نداشت، نشان می‌دهد که احتمالا چیزی فراتر از خودِ دیوار، شاید یک قلعه یا حتی یک بندرگاه ساسانی، همچنان زیر آب‌های کاسپی پنهان مانده است.
📄 برگرفته از:
Sauer, E., Nokandeh, J., Omrani Rekavandi, H. & Wilkinson, T. 2008. "The Enigma of the Red Snake", Current World Archaeology, No. 27, pp. 20–22.
▪️ @HistoriumClub ▪️
#آموزش #باستان‌شناسی
✍اگر بخواهیم به یک کودک باستان‌شناسی یاد بدهیم، احتمالا اولین چیزی که به ذهنمان خطور می‌کند این است که چند شیء را داخل یک جعبه شن پنهان کنیم و از کودک بخواهیم پیدایشان کند.
اما این بیشتر شبیه گنج‌یابی است تا باستان‌شناسی.
🔺در یک کاوش واقعی، اینکه یک شیء کجا قرار دارد، از خود آن شیء مهم‌تر است. باستان‌شناس موقعیت آن یافته، لایه‌ای که در آن قرار داشته و ارتباطش با سایر اشیای اطراف را ثبت می‌کند. چون همین اطلاعات است که می‌تواند دربارهٔ زمان، کارکرد و زندگی مردمی که آن را بر جای گذاشته‌اند، چیزی به ما بگوید.
🔹برای همین، اگر قرار باشد یک کاوش آموزشی برای کودکان بسازیم، بهتر است به‌جای یک «محل مخفی کردن اشیا»، یک محوطهٔ کوچک با لایه‌های مختلف درست کنیم. اشیا را حتی می‌توان شکسته و در لایه‌های متفاوت قرار داد، یک اجاق یا گودال زباله ساخت و سپس از کودک خواست پیش از بیرون آوردن هر یافته، موقعیت آن را روی نقشه ثبت کند.
▫️در چنین حالتی کودک کم‌کم متوجه می‌شود که باستان‌شناس دنبال جواب آماده نیست. او باید از کنار هم گذاشتن شواهد، داستانی را که در زمین باقی مانده بازسازی کند.
🔺مثلاً اگر یک سکه در یک لایه پیدا شود، هیچ چیزی در همان لایه نمی‌تواند قدیمی‌تر از تاریخ آن سکه باشد. این اصل که در باستان‌شناسی با عنوان terminus post quem شناخته می‌شود، نمونه‌ای ساده از استدلالی است که باستان‌شناس برای فهم گذشته به کار می‌گیرد.
🔹و اما یکی از نکات این پژوهش، اشاره به قوانین ایالات متحده آمریکا دربارهٔ کاوش‌های باستان‌شناسی بدون مجوز است. قانون «حفاظت از منابع باستان‌شناختی» آمریکا مصوب ۱۹۷۹، کاوش و برداشت آثار باستانی از زمین‌های عمومی و سرزمین‌های متعلق به قبایل بومی آمریکا را بدون مجوز ممنوع می‌کند. تخلف از این قانون می‌تواند با جریمه و حتی مجازات زندان همراه باشد و تجهیزات مورد استفاده در کاوش، از جمله فلزیاب و وسیلهٔ نقلیه، نیز ممکن است ضبط شوند.
▫️البته این قانون شامل زمین‌های خصوصی نمی‌شود و قوانین مربوط به آن در ایالت‌های مختلف آمریکا متفاوت است. در مورد بقایای انسانی نیز موضوع جدی‌تر است و در هر زمینی باید کار متوقف شود و چیزی جابه‌جا نشود.
🔺این بخش مهم از مقاله یادآوری می‌کند که آموزش باستان‌شناسی به کودکان فقط دربارهٔ روش کاوش نیست. درواقع آشنایی با قوانین و مسئولیت‌های مربوط به میراث فرهنگی هم بخشی از آن است.
منبع: Popular Archaeology
تاریخ: 2026, 15 September
▪️ @HistoriumClub ▪️
🔺آیا راز موفقیت اشکانیان در قدرت جنگاوری آنان نهفته بود؟
✍پارتیان برای رومیان، شرقی معمولی نبودند و ویژگی‌های قابل احترام نظامی مشترکی با گال‌ها و ژرمن‌ها داشتند. بنیامین اسحاق استدلال می‌کند: «دلیل این مسئله، به احتمال، توانایی همیشگی شاهنشاهی پارت برای مستقل ماندن از قدرت روم است. این باعث شد که توصیف آنان با عنوان‌های زن‌صفت، دمدمی، ناتوان، و تابع عادت‌های تضعیف‌کننده غیرممکن باشد».
▪️دیو کاسیوس نیز آنان را «بسیار نیرومند در نبرد» می‌داند و از نظر نظامی هم‌سنگ رومیان می‌شمارد. آمیانوس مارسلینوس نیز پارتیان را ترسناک‌ترین جنگجویان شرق توصیف می‌کند و می‌نویسد که ساکنان سرزمین آنان چنان با جنگ و درگیری خو گرفته بودند که مرگ در نبرد را افتخار می‌دانستند.
🔸بااین‌حال، جنگجویی پارتیان و جامعهٔ بسیار جنگ‌طلب آنان در دوران باستان منحصربه‌فرد نبود. دولت‌های بزرگ و کوچک بسیاری، از چین و هند باستان تا جوامع آسیای مرکزی و دولت‌های خاورمیانهٔ یونانی‌مآب، در محیط‌های بین‌المللی خشنی قرار داشتند که نظامی‌گری و درگیری را تشویق می‌کرد. بنابراین، خوی جنگجویی به‌تنهایی نمی‌تواند کامیابی استثنایی پارتیان را توضیح دهد.
▪️بلکه عوامل مهم‌تری در موفقیت دولت اولیهٔ پارتی نقش داشتند؛ از جمله تطبیق‌پذیری جامعهٔ پارتی، نوآوری‌های ارتش، و توانایی اشکانیان نخستین در مدیریت و بهره‌برداری از این ویژگی‌ها از راه رهبری توانمند و ثبات دودمان. یکی از ویژگی‌های مهم پارتیان، سازگاری آنان با عناصر مختلف فرهنگی بود؛ عناصری ایرانی، یونانی و کوچ‌نشینی که در هویت اجتماعی، اداری و سیاسی آنان با یکدیگر درآمیختند.
🔸پارتیان ارتباط خود را با خاستگاه کوچ‌نشینی‌شان از دست ندادند، اما در عین حال عناصر مهم فرمانروایی ایرانی و یونانی را نیز پذیرفتند. همین تطبیق‌پذیری اجتماعی به شکل‌گیری نوع متنوع‌تر و فراگیرتری از امپریالیسم پارتی کمک کرد و به آنان اجازه داد شاهنشاهی بزرگی بسازند و برای دوره‌ای طولانی آن را حفظ کنند.
📘کتاب «فرمانروایی خدنگ‌ها، برآمدن شاهنشاهی پارتی در خاورمیانه یونانی‌مآب»
🖊 نوشته نیکلاس اُورتوم، ترجمه شاهین آریامنش
📄 ص ۸۰–۸۳
▪️ @HistoriumClub ▪️
#تاریخ
«درویشان، تقدس و نفوذ اجتماعی آنان ؛ در گزارش کلاویخو»
🔷کلاویخو در جریان سفر خود به ناحیه‌ای می‌رسد که ساکنان آن را گروهی از درویشان مسلمان تشکیل می‌دادند. مردم مناطق اطراف برای زیارت آنان به این مکان می‌آمدند و درویشان را افرادی مقدس و صاحب کرامت می‌دانستند. به‌ویژه بیماران نزد آنان حاضر می‌شدند و از ایشان طلب شفا می‌کردند. این درویشان تحت رهبری پیشوایی قرار داشتند که از احترام و جایگاه معنوی ویژه‌ای برخوردار بود و مردم او را از مردان مقدس می‌شمردند.
🔹کلاویخو همچنین اشاره می‌کند که امیر تیمور گورکانی نیز در هنگام عبور از این ناحیه، نزد مراد درویشان همین منطقه اقامت کرده بود، این گزارش، از نظر مضمون، شباهت قابل توجهی با روایت پیرزاده زاهدی، نویسنده‌ی کتاب سلسله النسب صفویه (در عهد شاه سلیمان صفوی) ، دارد؛ زیرا پیرزاده زاهدی نیز از دیدار امیر تیمور با خواجه علی سیاه‌پوش، جد شاه اسماعیل صفوی، سخن گفته است. از این رو، گزارش کلاویخو را می‌توان در کنار سلسله النسب صفویه قرار داد؛ هرچند برای اثبات اینکه هر دو گزارش دقیقاً به یک واقعه اشاره دارند، باید جزئیات مربوط به مکان، زمان و هویت آن درویش را نیز با دقت بیشتری بررسی کرد.
🔶به گفتهٔ کلاویخو، مسلمانان ساکن مناطق اطراف احترام ویژه‌ای برای این درویشان قائل بودند و پیشوای آنان را مقتدای خود می‌دانستند. درویشان معمولاً سر و صورت خود را می‌تراشیدند؛ ویژگی‌ای که از نظر ظاهری می‌توان آن را با برخی از مریدان شیخ صفی‌الدین و بعدها قزلباشان صفوی مقایسه کرد.
🔸آنان پوششی بسیار ساده و گاه ژنده بر تن داشتند و بدون توجه به گرما و سرما، در جاده‌ها و مناطق مختلف رفت‌وآمد می‌کردند.
♦️از دیگر ویژگی‌های آنان، حمل شاخ به‌عنوان نشانه‌ای شناخته‌شده بود. ظاهراً این شاخ‌ها بخشی از هویت و تمایز اجتماعی آنان به شمار می‌رفت؛ چنان‌که بر درِ محل اقامت هر درویش نیز شاخی قرار می‌دادند تا حضور و جایگاه او برای مردم مشخص باشد. این توصیفات کلاویخو تصویری روشن از شیوهٔ زندگی، ظاهر و جایگاه اجتماعی درویشان در آن دوره ارائه می‌دهد و از رواج نوعی فرهنگ درویشی و تقدس‌محور در میان بخش‌هایی از جامعهٔ مسلمان حکایت دارد.
🔻این روایت نشان می‌دهد که در اوایل سده پانزدهم میلادی، در بخش‌هایی از آناتولی و قفقاز جنوبی و آذربایجان ، گروه‌هایی از درویشان و زاهدان مسلمان از نفوذ و احترام اجتماعی قابل توجهی برخوردار بوده‌اند و مردم برای آنان جایگاهی فراتر از افراد عادی قائل می‌شدند.🔺
📚منبع :
1) برگرفته و بازنویسی شده از (نویسنده کلاویخو، سفرنامه کلاویخو، ترجمه مسعود رجب‌نیا، صص. ۱۴۹–۱۵۰.)
2)شیخ حسین، پسر شیخ ابدال پیرزاده زاهدی، سلسله‌النسب صفویه، صص. ۴۶–۴۸، شماره ۶، انتشارات ایرانشهر، چاپ برلین ، سال ۱۳۴۳.
🌹@HistoriumClub🌹
#موزه
💠سنگ‌مهر ساسانی؛ مردی که گلی در دست دارد💠
✍️ این سنگ‌مهر بیضی‌شکل که از ساردونیکس ساخته شده، تصویر تمام‌قد مردی بلندپایه را نشان می‌دهد. شخصیتی که هویت دقیق او مشخص نیست. او می‌تواند یک شاهزاده یا یکی از اشراف ساسانی باشد، اما نبود کتیبه روی مهر، تشخیص هویت او را دشوار کرده است.
▫️مرد در حالی که دست خود را بر قبضه شمشیر گذاشته، سرش را به سوی گلی یا گیاهی که در دست دیگر گرفته، برگردانده است.
🔸تصویرهای تمام‌قد از یک شخصیت منفرد، در میان مهرهای ساسانی چندان رایج نیستند. شیوه ایستادن و پوشش این مرد نیز شباهت‌هایی با تصاویر مردان در نقش‌برجسته‌های نخستین دوره ساسانی دارد.
▫️دو نقطه روی سینه او احتمالا محل اتصال یا بست‌های یک شنل را نشان می‌دهند؛ هرچند خود شنل در تصویر دیده نمی‌شود. این مهرها می‌توانستند برای تأیید اسناد، نامه‌ها و مالکیت به کار روند و به همین دلیل بخشی از زندگی اداری و اجتماعی جامعه ساسانی را نیز به ما نشان می‌دهند.
🔺این مهر به حدود سده سوم تا اوایل سده چهارم میلادی تعلق دارد.
🏛محل نگهداری: موزه هنر متروپولیتن، نیویورک، آمریکا
▪️ @HistoriumClub ▪️
✍در سال‌های گذشته، تصویر جهانی از میراث فرهنگی عراق اغلب با جنگ (آمریکا ۲۰۰۳)، غارت آثار و تخریب محوطه‌های باستانی (داعش)، و تلاش‌های بین‌المللی برای نجات آن‌ها همراه بوده است. بسیاری از این بحران‌ها واقعی‌اند، اما چنین روایتی بعضاً یک مسئله مهم را به حاشیه می‌برد: نقش خود باستان‌شناسان و نهادهای علمی عراق.
▪️بخش بزرگی از پژوهش‌های باستان‌شناسی درباره عراق همچنان توسط مؤسسات و دانشگاه‌های خارج از این کشور هدایت می‌شود و باستان‌شناسان عراقی در تعیین اولویت‌های پژوهشی و تفسیر داده‌ها، حضور کمتری نسبت به همکاران خارجی خود دارند.
🔹در ماه مه ۲۰۲۵، بیست باستان‌شناس و متخصص میراث فرهنگی از عراق و منطقه کردستان عراق، همراه با پژوهشگران بین‌المللی در دانشگاه گلاسگو (اسکاتلند) گرد هم آمدند تا درباره آینده باستان‌شناسی عراق گفت‌وگو کنند.
▫️موضوعات این نشست از اطلاعات نادرست در شبکه‌های اجتماعی و حضور زنان در کاوش‌های باستان‌شناسی تا تغییرات اقلیمی، کمبود آب و نابودی تدریجی تالاب‌های عراق را دربر می‌گرفت.
▪️یکی از نکات قابل توجه این نشست، وضعیت زنان در باستان‌شناسی عراق بود. در دانشگاه القادسیه، زنان حدود ۷۰ درصد دانشجویان رشته باستان‌شناسی را تشکیل می‌دهند، اما تنها حدود ۲ درصد اعضای تیم‌های کاوش و نزدیک به ۱۵ درصد مدیران دانشگاهی این حوزه زن هستند.
🔹بحث فقط بر سر افزایش تعداد زنان در پروژه‌های باستان‌شناسی نیست. این پرسش نیز مطرح است که حضور افراد با تجربه‌ها و دیدگاه‌های متفاوت، چه تأثیری بر نوع پرسش‌هایی دارد که باستان‌شناسان از گذشته می‌پرسند.
▪️برای مثال، آیا باستان‌شناسی باید همچنان بیشتر بر پادشاهان، معابد و حکومت‌ها تمرکز کند؟ یا می‌توان به موضوعاتی مانند زندگی روزمره، کار، روابط اجتماعی و نقش جوامع محلی نیز توجه بیشتری داشت؟
▫️مسئله دیگر، تغییرات اقلیمی است. عراق با افزایش دما، کمبود آب، طوفان‌های گردوغبار، شور شدن خاک و تخریب محیط‌زیست روبه‌روست. مشکلاتی که هم زندگی مردم و هم میراث فرهنگی این کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
▪️در چنین شرایطی، باستان‌شناسی تنها به مطالعه گذشته محدود نمی‌شود. مطالعه رابطه جوامع گذشته با تالاب‌ها، رودخانه‌ها، منابع آب و محیط‌زیست می‌تواند اطلاعاتی درباره سازگاری انسان با تغییرات محیطی در اختیار ما قرار دهد.
منبع: The Conversation
تاریخ انتشار: 2026, 2 September
▫️ @HistoriumClub ▫️
#موزه
🔺ظرف سیمین ساسانی به شکل برگ مو🔺
💠این ظرف سیمین با الهام از شکل برگ مو یا پوسته صدف ساخته شده و به پنج بخش تقسیم شده است. سطح آن نیز زراندود بوده و بقایای پوشش طلا هنوز در بخش‌هایی از آن دیده می‌شود.
🔸زراندود کردن، یکی از شیوه‌های رایج تزئین ظروف نقره‌ای و مفرغی در دوره ساسانی بود. در این روش، سطح ظرف با لایه‌ای از طلا پوشانده می‌شد تا جلوه‌ای شبیه ظروف زرین پیدا کند.
🔹برگ مو از نقش‌مایه‌های رایج در هنر ساسانی بود و در آثاری مانند گچ‌بری‌های بناها نیز دیده می‌شود. بنابراین، شکل این ظرف را می‌توان نمونه‌ای از تأثیر نقش‌مایه‌های رایج هنر ساسانی بر ساخت ظروف دانست.
💠این ظرف در سال ۱۳۳۳ خورشیدی (۱۹۵۴ میلادی)، همراه با ظرفی دارای نقش شکار شیر، در نزدیکی ساری، مازندران کشف شد. از آنجا که ظرف شکار شیر به سده‌های سوم یا چهارم میلادی نسبت داده شده، می‌توان تاریخ آن را مبنایی تقریبی برای تاریخ‌گذاری این اثر نیز در نظر گرفت.
🏛محل نگهداری: موزه ملی ایران، تهران
🏛 @HistoriumClub 🏛
💠عباس‌میرزا؛ مردی که می‌خواست ارتش ایران را از نو بسازد💠
🌹@HistoriumClub🌹
#باستان‌شناسی #گنج #میراث_فرهنگی
🔺شاید این گرز برای یابنده‌اش یک «گرز چک‌چکی» باشد؛ اما برای یک ملت چه معنایی دارد؟
✍️ در این ویدئو، چند نفر شیئی را از دل خاک بیرون می‌آورند که آن را یک گرز معرفی می‌کنند. گفت‌وگوی طنزآمیزشان درباره «گرز چک‌چکی» شاید در نگاه اول بامزه به نظر برسد؛ اما مسئله‌ای که پشت این صحنه قرار دارد، اصلا شوخی‌بردار نیست.
اگر این شیء واقعاً یک اثر باستانی باشد، بیرون آوردنش بدون ثبت و بررسی محل و لایه‌ای که در آن پیدا شده، می‌تواند بخش مهمی از اطلاعات مربوط به آن را برای همیشه از بین ببرد.
برای اینکه ببینیم چرا پیدا کردن یک شیء باستانی همیشه به معنی کشف تاریخ نیست، متن اصلی این پست را در ادامه بخوانید.
▪️ @HistoriumClub ▪️
✍پژوهشگران با استفاده از تصاویر micro-CT، شکل لگن LB1 را با لگن انسان‌های امروزی، کپی‌های آفریقایی و ۲۶ لگن فسیلی از انسان‌تباران مقایسه کردند. آن‌ها علاوه بر اندازه‌گیری چند ویژگی مرتبط با راه‌رفتن، روش تازه‌ای برای سنجش میزان «گسترش جانبی استخوان‌های لگن» یا iliac flare نیز به کار گرفتند؛ ویژگی‌ای که در مطالعات پیشین نتایج متفاوتی درباره آن به دست آمده بود.
▪️نتیجه جالب بود: تقریبا تمام ویژگی‌های اندازه‌گیری‌شده لگن LB1 در محدوده تنوع مشاهده‌شده در Homo sapiens قرار گرفت. تنها طول استخوان ایسکیوم خارج از این محدوده بود. در مجموع، شکل لگن LB1 به گروه‌های مختلف جنس Homo در دوره پلیستوسن نزدیک‌تر بود تا به استرالوپیتک‌ها یا کپی‌های آفریقایی.
▫️ این یافته نشان می‌دهد که Homo floresiensis احتمالا نوعی راه‌رفتن دوپای نسبتا شبیه دیگر گونه‌های جنس Homo داشته است؛ موضوعی که مطالعات پیشین کمتر بر آن تأکید کرده بودند. البته این به معنای راه‌رفتن دقیقاً مشابه انسان امروزی نیست. شکل لگن نشان می‌دهد که حرکت آن‌ها احتمالا کندتر و کم‌بازده‌تر بوده و بدنشان برای پیمودن سریع یا طولانی‌مدت مسافت مناسب نبوده است. احتمال استفاده از درختان نیز همچنان منتفی نیست.
▪️ اما نکته مهم‌تر این است که این پژوهش معمای منشأ هابیت‌ها را حل نمی‌کند. همچنان دو فرضیه اصلی مطرح است: اینکه Homo floresiensis از جمعیت‌هایی از Homo erectus که به فلورس رسیده بودند منشأ گرفته و سپس در اثر انزوای جزیره‌ای دچار کوتولگی شده باشد؛ یا اینکه از جمعیتی کوچک‌جثه‌تر از یکی از گونه‌های قدیمی‌تر جنس Homo در دوره پلیستوسن به وجود آمده باشد.
▫️به این ترتیب، لگن LB1 اطلاعات تازه‌ای درباره نحوه حرکت هابیت‌ها در اختیارمان گذاشته است، اما داستان تکاملی آن‌ها همچنان باز است. شاید در آینده، شواهدی مانند DNA یا پروتئین‌های باستانی بتواند سرنخ‌های تازه‌ای از گذشته این انسان‌تباران عجیب‌وغریب در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
منبع خبر: Archaeology News
تاریخ خبر: 2026, August 29
▪️ @HistoriumClub ▪️
🎬 پشت صحنه هیستوریوم
✍شاید بد نباشد گاهی، به‌جای صحبت از یک موضوع تاریخی، کمی هم از خود هیستوریوم و شیوه‌ای که اینجا محتوا تولید می‌شود بگوییم.
▫️اینجا خبری از انتشار روزانه ده‌ها مطلب نیست. دلیلش ساده است: هیستوریوم قرار نیست هر روز فقط برای پر کردن کانال، چیزی منتشر کند.
▪️بخش قابل توجهی از زمان ما صرف زندگی شخصی، مطالعه، دانشگاه و کار پژوهشی می‌شود. تولید محتوا برای هیستوریوم هم خودش فرایندی جداگانه است. از پیدا کردن منابع و بررسی آن‌ها گرفته تا فکر کردن درباره اینکه چه چیزی ارزش روایت کردن دارد و چگونه می‌توان آن را دقیق، روشن و قابل فهم ارائه کرد.
▫️به همین دلیل، گاهی ممکن است چند روز چیزی منتشر نکنیم. نه به این دلیل که موضوعی برای گفتن نداریم؛ بلکه چون فکر می‌کنیم سکوت، بهتر از انتشار مطلبی است که صرفا برای فعال نگه داشتن کانال تولید شده باشد.
▪️ما هم بخشی از همین جامعه‌ایم. روزهایی هست که کشور و اتفاقات اطراف‌مان آن‌قدر سنگین می‌شود که واقعا نمی‌دانیم گفتن از گذشته در چنین روزهایی چه معنایی دارد.
▫️اما شاید همین‌جا یکی از دلایل ادامه دادن هیستوریوم باشد. اینکه تاریخ و باستان‌شناسی فقط برای روزهای آرام نیستند. شناخت گذشته، بخشی از تلاش ما برای فهمیدن انسان، جامعه و جهانی است که در آن زندگی می‌کنیم.
▪️هیستوریوم هرگز قرار نیست جای کتاب، دانشگاه یا پژوهش تخصصی را بگیرد. آنچه اینجا انجام می‌دهیم، تنها بخشی از دانش و تجربه‌ای است که در مسیر دانشگاه و پژوهش به دست آورده‌ایم و تلاش می‌کنیم آن را با مخاطبانی گسترده‌تر به اشتراک بگذاریم. گاهی در قالب یک یادداشت کوتاه، گاهی یک معرفی، و گاهی سلسله مطالبی که چندین روز برای آن وقت می‌گذاریم.
▫️شاید به همین دلیل، هیستوریوم را باید کمی آرام‌تر دنبال کرد. اینجا قرار نیست هر روز ده‌ها مطلب ببینید؛ اما امیدواریم هر چیزی که منتشر می‌شود، دلیلی برای خواندن داشته باشد.
▪️اگر هنوز اینجا هستید، سپاسگزاریم که هیستوریوم را برای دنبال کردن تاریخ و باستان‌شناسی انتخاب کرده‌اید.
🔺 @HistoriumClub 🔺
#مستند
💠مستند زندگینامه بابک خرمدین دلاور ایران ، مردی از آذربایجان💠
🌹@HistoriumClub🌹
💠ایران صفوی در روزگار شاه عباس دوم؛ تقابل مشروعیت دینی و سلطنت ایرانی💠
🌹@HistoriumClub🌹
#مقاله
📄Sauer, E., Nokandeh, J., Omrani Rekavandi, H., et al. (2006).
Linear Barriers of Northern Iran: The Great Wall of Gorgan and the Wall of Tammishe.
Iran, Vol. 44, pp. 121–173.
▪️ @HistoriumClub ▪️
#باستان‌شناسی #دیوار_گرگان
🔺در روزگار افول روم، ساسانیان یکی از بزرگ‌ترین سامانه‌های دفاعی جهان باستان را می‌ساختند
شماره ۷، قسمت آخر
✍️در این مجموعه، از طول شگفت‌انگیز دیوار گرگان تا سپاه چندین‌هزارنفره‌اش، و از مهندسی آب تا کاوش زیرآبی، مسیری طولانی طی کردیم. اکنون زمان آن است که این یافته‌ها را در بستر تاریخی‌شان قرار دهیم: چرا امپراتوری ساسانی، درست در قرن پنجم میلادی، دست به چنین پروژه‌ی عظیمی زد؟
▪️منابع تاریخی، به‌ویژه نوشته‌های پروکوپیوس مورخ رومی، گزارش‌های گویایی از جنگ‌های ساسانیان با هپتالیان (معروف به «هون‌های سفید») در قرن‌های پنجم و ششم میلادی به‌دست می‌دهند. می‌دانیم که پیروز، پادشاه ساسانی (۴۵۹–۴۸۴ م.)، در جریان لشکرکشی‌هایش علیه هپتالیان، بارها در گرگان باستان (نزدیک گنبد کاووس امروزی، جایی که اردوگاه پایه تیم تحقیق نیز همان‌جا بود) اقامت داشت. سرانجام او در همین نبردها جانش را از دست داد.
▫️تاریخ‌گذاری علمی دیوار، با این دوره از تنش‌های مرزی هم‌خوانی دارد و این احتمال را تقویت می‌کند که پیروز، یا یکی از دیگر پادشاهان ساسانی در آستانه این دوره، دستور ساخت این مانع دفاعی را برای حفاظت از دشت حاصلخیز گرگان صادر کرده باشد.
▪️آنچه این پروژه را از منظر تاریخ‌نگاری جهانی مهم می‌کند، مقایسه‌ای است که پژوهشگران در پایان گزارش خود مطرح می‌کنند: درست در همان دورانی که امپراتوری روم غربی رو به فروپاشی بود، و حتی امپراتوری روم شرقی (بیزانس) نیز زیر فشار شدید خارجی قرار داشت، امپراتوری ساسانی توانست نیروی انسانی و سازمانی لازم برای ساخت و نگهداری بنایی به این مقیاس را بسیج کند؛ بنایی که در آن زمان، از نظر مقیاس، همتای شناخته‌شده‌ای در غرب نداشت.
▫️به باور نویسندگان، ساسانیان در توان نظامی، مهارت سازمانی، مهندسی و مدیریت منابع آبی، دست‌کم هم‌تراز رقبای رومی متأخرشان بودند. این پژوهش، که هنوز ادامه دارد، تصویری روشن‌تر از یک ابرقدرت باستانی در اوج اقتدارش ترسیم می‌کند؛ ابرقدرتی که داستانش، به دلیل کمبود منابع مکتوب و تمرکز سنتی تاریخ‌نگاری غربی بر روم و یونان، تا همین اواخر کمتر در روایت‌های رایج تاریخ جهان دیده می‌شد.
📄 برگرفته از:
Sauer, E., Nokandeh, J., Omrani Rekavandi, H., et al. 2006. "Linear Barriers of Northern Iran: The Great Wall of Gorgan and the Wall of Tammishe", Iran, Vol. 44, pp. 163–167.
Sauer, E., Nokandeh, J., Omrani Rekavandi, H. & Wilkinson, T. 2008. "The Enigma of the Red Snake", Current World Archaeology, No. 27, pp. 16–17, 22.
▪️ @HistoriumClub ▪️
قسمت ششم
🔺دیوارهای گمشده زیر آب‌های کاسپی؛ غواصی در جست‌وجوی مرز ساسانی
▪️ @HistoriumClub ▪️