2945
دانشنامهای مجازی برای مطالعهٔ تاریخ و فرهنگ بلوچستان؛ با مدیریت جمعی از ادمینهای آگاه به منابع تاریخی. ما با بهرهگیری از تحقیقات آکادمیک، منابع و کتب تاریخی میکوشیم مطالب مستند و بیطرفانهای در اختیار شما قرار بدهیم🌻
💠 #پرندگان سیستان و بلوچستان
━━━━━━━≼❄️≽━━━━━━━
🔖 فهرست اول (۱ - ۲۹)
💠 «کشیمسانان»
🔹 «کشیمان»
▫️ ۱- کشیم کوچک (Tachybaptus ruficollis)
▫️ ۲- کشیم بزرگ (Podiceps cristatus)
▫️ ۳- کشیم گوشدار (P. auritus)
▫️ ۴- کشیم گردنسیاه (P. nigricollis)
💠 «کبوتردریاییسانان»
🔹 «کبوتردریاییان»
▫️ ۵- کبوتر دریایی ایرانی (Puffinus persicus)
▫️ ۶- کبوتر دریایی مدیترانه (Calonectris diomedea)
💠 «نوکسرخسانان»
🔹 «نوکسرخیان»
▫️ ۷- نوکسرخ دریایی (Phaethon aethereus)
💠 «پلیکانسانان»
🔹 «پلیکانان»
▫️ ۸- پلیکان سفید (Pelecanus onocrotalus)
▫️ ۹- پلیکان پاخاکستری (Pelecanus crispus)
🔹 «حواصیلان»
▫️ ۱۰- اگرت ساحلی (Egretta gularis)
▫️ ۱۱- اگرت کوچک (E. garzetta)
▫️ ۱۲- اگرت سفید بزرگ (Ardea alba)
▫️ ۱۳- حواصیل ارغوانی (A. purpurea)
▫️ ۱۴- غول حواصیل (A. goliath)
▫️ ۱۵- حواصیل خاکستری (A. cinerea)
▫️ ۱۶- حواصیل تالابی هندی (Ardeola grayii)
▫️ ۱۷- حواصیل حرا (Butorides striata)
▫️ ۱۸- حواصیل شب تاجسیاه (Nycticorax nycticorax)
▫️ ۱۹- بوتیمار بزرگ (Botaurus stellaris)
▫️ ۲۰- بوتیمار کوچک (Ixobrychus minutus)
🔹 «اکراسان»
▫️ ۲۱- کفچهنوک اوراسیایی (Platalea leucorodia)
▫️ ۲۲- اکراس سیاه (Plegadis falcinellus)
💠 «بوبیسانان»
🔹 «باکلانان»
▫️ ۲۳- باکلان بزرگ (Phalacrocorax carbo)
🔹 «بوبیان»
▫️ ۲۴- بوبی نقابدار (Sula dactylatra)
💠 «لکلکسانان»
🔹 «لکلکان»
▫️ ۲۵- لکلک سفید (Ciconia ciconia)
▫️ ۲۶- لکلک گردنکرکی (C. episcopus)
▫️ ۲۷- لکلک سیاه (C. nigra)
💠 «فلامینگوسانان»
🔹 «فلامینگویان»
▫️ ۲۸- فلامینگوی بزرگ (Phoenicopterus roseus)
▫️ ۲۹- فلامینگوی کوچک (Phoeniconaias minor)
#حیات_وحش
💠 @balochs_history
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 کلاغها، سردهای از خانوادهٔ کلاغان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 کلاغ هندی : کلاغی ساحلزی است و در ناحیۀ جزرومدی به تغذیه از كرمها، پوستۀ صدفها و سایر مواد آلی به جا مانده از جزرومد میپردازد و به این دلیل بیشتر رقیب غذایی پرندگان كنارآبزی محسوب میشود تا سایر کلاغها. با این وجود، در حال حاضر به زندگی در اراضی مزروعی با درختان پراكنده، روستاها و شهرها سازگار شده و به زندگی در كنار انسان خو گرفته است. در اوایل قرن بیستم به صورت محلی در سواحل جنوبشرقی بلوچستان
دیده میشد که احتمالا از جمعيت سواحل پاكستان به اين منطقه وارد میشدند. این جمعیت بعدها دیگر در این منطقه دیده نشد. در سال 1970 میلادی احتمالا این پرنده توسط كشتیهای پاكستانی و هندی به جزیرۀ خارک رسیده و در آن مستقر شدند و اندک اندک به سواحل استانهای بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان راه یافتند.
💠 کلاغ لاشهخوار : دشتهای باز همراه با لكههایی از درختان و درختزارهای باز را ترجیح میدهد و در پارکها، باغها، درختزارهای حاشیۀ کانالهای آبرسانی و حاشیۀ جنگلهای مجاور زمینهای کشاورزی نیز دیده میشود. زیرگونهٔ کلاغ لاشهخوار شرقی (Corvus corone orientalis) به صورت محدود در حوضهٔ سیستان تابستانگذرانی و جوجهآوری میکند.
💠 کلاغ نوکبزرگ : در درختزارهای باز، جنگلهای حاشیۀ رودخانهها، پارکها، باغها و همچنین درختزارهای حاشیۀ روستاها و شهرها به سر میبرد. بنا به گزارش «زارودنی» احتمالا به تعداد اندک در استان سیستان و بلوچستان جوجهآوری میکرده، اما نزدیک به یک قرن است که گزارش موثقی از مشاهدۀ این پرنده در این ناحیه در دست نیست.
💠 غراب گردنقهوهای : نسبت به سایر کلاغها زیستگاههای خشکتر را ترجیح میدهد و اغلب در بوتهزارهای بیابانی، مناطق صخرهای خشک، تپه ماهورهای لمیزرع، سواحل دریاها و زمینهای زراعی اطراف روستاها دیده میشود. مقیم ناحیه سیستان، شهرستانهای زاهدان، خاش، تفتان، ایرانشهر، بمپور، دلگان، نیکشهر، راسک، دشتیاری، چابهار، کنارک و زرآباد است.
💠 افعال ساده زبان بلوچی
━━━━━━≼❄️≽━━━━━━
🔖 فهرست پنجاه و نهم (۱۱۵۱ - ۱۱۶۳)
▪️۱۱۵۱- هَنگَگ (hang-ag) : آویختن، آویزان کردن، آهنجیدن.
▪️۱۱۵۲- هَوارێنَگ (hawār-ēn-ag) : آمیختن.
▪️ ۱۱۵۳- هَورَسَگ (hawras-ag) : گیر کردن به مانع، مانند گیر کردن لباس به خار درخت یا گیر ریسمان و طناب به سنگ؛ درگیر شدن، نزاع کردن، مقابله کردن.
▪️ ۴۳- هۆستاتِن (hōst-āt-ēn) : برخاستن، از جای بلند شدن.
▫️• هۆستَگ (hōst-ag) : ↑
▫️• اُستَگ (ost-ag) : ↑
▫️• اۆستَگ (ōst-ag) : ↑
▫️• اێستَگ (ēst-ag) : ↑
▫️• کۆستَگ (kōst-ag) : ↑
▫️• [سببی] اۆستارێنَگ (ōstār-ēn-ag) : ایستانیدن.
▪️ ۴۴- هۆشتاتِن (hōšt-āt-ēn) : ایستادن، ثابت و بیحرکت ماندن، منتظر ماندن، متوقف شدن.
▫️• هۆشتَگ (hōšt-ag) : ↑
▫️• اُشتَگ (ošt-ag) : ↑
▫️• اۆشتَگ (ōšt-ag) : ↑
▫️• کۆشتَگ (kōšt-ag) : ↑
▫️• اۆشتاتِن (ōšt-āt-ēn) : ↑
▫️• وۆشتاتِن (wōšt-āt-ēn) : ↑
▫️• [سببی] اۆشتارێنَگ (ōštār-ēn-ag) : سرپا نگه داشتن کسی، متوقف کردن کسی.
▫️• [سببی] هۆشتارێنَگ (hōštār-ēn-ag) : ↑
▫️• [سببی] اۆشتائێنَگ (ōšt-ā-ēn-ag) : سرپا نگه داشتن کسی، متوقف کردن کسی.
▫️• [سببی] هۆشتائێنَگ (hōšt-ā-ēn-ag) : ↑
▪️ ۱۱۵۴- هۆسارَگ ¹ (hōsār-ag) : با هم آهسته سخن گفتن؛ پچپچ کردن، درگوشی سخن گفتن.
▫️• اۆسارگ (ōsār-ag) : ↑
▪️ ۱۱۵۵- هۆسارَگ ² (hōsār-ag) : دیوار ساختن و بالا بردن آن.
▫️• اۆسارگ (ōsār-ag) : ↑
▪️ ۱۱۵۶- هوشّارَگ (hūššār-ag) : صدا دادنِ هشدارگونهٔ مار هنگام خطر.
▪️ ۱۱۵۷- هۆکارَگ (hōkār-ag) : استفراغ کردن، بالا آوردن محتویات معده، اوغ زدن.
▪️ ۱۱۵۸- هولَّگ (hūll-ag) : غارت کردن، چپاول کردن، به یغما بردن.
▪️ ۱۱۵۹- هۆلَگ (hōl-ag) : مشغول شدن در کاری بیهوده و بیفایده و تلف کردن وقت و هدر دادن انرژی در آن.
▫️• [سببی] هۆلێنَگ (hōl-ēn-ag) : ↑
▪️ ۶۱- هومّارَگ (hūmmār-ag) : نالیدن بر اثر درد و بیماری، نالیدن در خواب بر اثر دیدن کابوس، صدای نالهٔ خفه سر دادن.
▫️• اومّارَگ (ūmmār-ag) : ↑
▫️• اونّارَگ (ūnnār-ag) : ↑
▫️• اُمّارَگ (ommār-ag) : ↑
▪️ ۱۱۶۰- هیرکَگ (hirk-ag) : گریه کردن، با هقهق گریستن.
▪️ ۱۱۶۱- هیسکارَگ (hiskār-ag) : با صدای بریدهبریده و با هقهق گریستن، ناتوانی در نفس کشیدن بر اثر گریه شدید.
▫️• هیکّارَگ (hikkār-ag) : ↑
▪️ ۱۱۶۲- هێمایَگ (hēmāy-ag) : پیمودن، رفتن یا آمدن، حرکت کردن، جابهجا شدن.
▫️• [سببی] هێمائێنَگ (hēmā-ēn-ag) : حرکت دادن، جابهجا کردن.
▪️ ۱۱۶۳- یاپتِن (yāpt-en) : یافتن، پیدا کردن.
▪️ ۲- یاهَگ (yāh-ag) : آمدن، رسیدن، تشریف آوردن، حضور یافتن.
▫️• یَهتِن (yaht-en) : ↑
▫️• یاهتِن (yāht-en) : ↑
▫️• هاتِن (hāt-en) : ↑
▫️• آیَگ (āy-ag) : ↑
▫️• کایَگ (kāy-ag) : ↑
▪️ ۸- یارَگ (yār-ag) : آوردن کسی یا چیزی، رساندن کسی یا چیزی، پدید آمدن چیزی، به دنیا آوردن نوزاد، ثمر دادن چیزی، خوشه دادن خرما.
▫️• یاوُرتِن (yāwort-en) : ↑
▫️• هاوُرتِن (hāwort-en) : ↑
▫️• آرَگ (ār-ag) : ↑
▫️• کارَگ (kār-ag) : ↑
▫️• [سببی] آرێنَگ (ār-ēn-ag) : سبب آمدن، رسیدن یا پدید آمدن چیزی شدن.
پایان مطالب «افعال ساده زبان بلوچی».
━━━━━━≼🔸≽━━━━━━
گردآوری شده از:
📖 عبدالغفور جهاندیده (۱۳۴۷): «فرهنگ بلوچی-فارسی». تهران: معین، ۱۳۹۶.
━━━━━━≼🔸≽━━━━━━
#افعال
#افعال_ساده
🌻 @galganj
💠 افعال ساده زبان بلوچی
━━━━━━≼❄️≽━━━━━━
🔖 فهرست پنجاه و هشتم (۱۱۴۱ - ۱۱۵۰)
▪️ ۱۱۴۱- هُرژَپَّگ (horžapp-ag) : با زور پ فشار چیزی را محکم به سوی خود کشیدن.
▪️ ۱۱۴۲- هَرَّگ (harr-ag) : پذیرفتن شرایط کسی، خریدن ناز کسی، برآورده کردن خواست کسی، کوتاه آمدن در مقابل کسی.
▪️ ۱۱۴۳- هُرَّگ (horr-ag) : از هم باز شدن دو بخش از یک چیز.
▪️ ۱۱۴۴- هُزگُمَگ (hozgom-ag) : از شدت ترس یا اضطراب به لرزه افتادن، بریدهبریده گریه کردن، هقهق گریستن، به لرزه افتادن بدن و اندام بدن بر اثر خشم و تنفر.
▫️• هُژگُمَگ (hožgom-ag) : ↑
▫️• هوزگُمَگ (hūzgom-ag) : ↑
▪️ ۱۱۴۵- هُژمارَگ (hožmār-ag) : شمردن، حساب کردن، به شمار آوردن، سنجیدن، فکر کردن، با هم فکر کردن و تصمیم گرفتن.
▫️• هُشمارَگ (hošmār-ag) : ↑
▫️• اُشمارَگ (ošmār-ag) : ↑
▪️ ۴۸- هِشکُنَگ (heškon-ag) : شنیدن، با حس شنوایی سخن را دریافتن، آگاه شدن از رویدادی بهوسیلهٔ شنیدن.
▫️• اِشکُنَگ (eškon-ag) : ↑
▫️• اُشْکِنَگ (ošken-ag) : ↑
▫️• اُشکُرَگ (oškor-ag) : ↑
▫️• اُشکُنَگ (oškon-ag) : ↑
▫️• هُشکُنَگ (hoškon-ag) : ↑
▫️• هُشکِنَگ (hošken-ag) : ↑
▫️• کُشْکِنَگ (košken-ag) : ↑
▫️• [سببی] کُشْکێنَگ (košken-ag) : به گوش رساندن.
▫️• [سببی] اِشکُنائێنَگ - eškon-ā’ēn-ag : ↑
▪️ ۷۱- هُلّاسَگ (hollās-ag) : زوزه کشیدن و صدا دادن جانورانی نظیر سگ، شغال، کفتار، روباه و گرگ.
▫️• هولّایگ (hūllāy-ag) : ↑
▫️• هولّاسَگ (hūllās-ag) : ↑
▫️• هولَّگ (hūll-ag) : ↑
▫️• اولّاشَگ (ūllāš-ag) :
▫️• اولّارَگ (ūllār-ag) : ↑
▫️• اولّایَگ (ūllāy-ag) : ↑
▫️• اولّاهَگ (ūllāh-ag) : ↑
▫️• اولَّگ (ūll-ag) : ↑
▪️ ۱۱۴۶- هَمپُسَگ (hampos-ag) : فروریختن و خراب شدن کنارهٔ دیوار، کوه، تونل، چاه و مانند آن؛ باریدن رگباری باران که از دور شبیه فرو ریختن ابرها است، تند باریدن باران.
▫️• اَمپُسَگ (ampos-ag) : ↑
▪️ ۱۱۴۷- هَمسِرَگ (hamser-ag) : یخ زدن، منجمد شدن، سرمازده شدن، در معرض سرمای شدید قرار گرفتن.
▪️ ۶۳۱- هُلُنچَگ (holonč-ag) : خالی کردن آب حوض یا چاله و... با دست، آب را با کف یا کنارهٔ کف دست به جلو هول دادن.
▫️• سُلُنچَگ (solonč-ag) : ↑
▫️• سُنچَگ (sonč-ag) : ↑
▫️• شُلُنچَگ (šolonč-ag) : ↑
▫️• شُنچَگ (šonč-ag) : ↑
▫️• شُلۆنچَگ (šolōŋč-ag) : ↑
▫️• سُرُنچَگ (soronč-ag) : ↑
▪️ ۵۹- هَمپُسَگ (hampos-ag) : فرو ریختن و خراب شدن کنارهٔ دیوار یا دیوارهٔ کوه و تونل و نظیر آن، باریدن رگباری باران که از دور شبیه فرو ریختن ابرها است.
▫️• اَمپُسَگ (ampos-ag) : ↑
▪️ ۶۰- هَنّامَگ (hannām-ag) : متصل کردن و پیوند دادن دو یا چند قطعه از چیزی به همدیگر، چسباندن قطعات شکسته یک چیز به هم.
▫️• اَنّامَگ (annām-ag) : ↑
▪️ ۸۰۶- هَندَگ (hand-ag) : خندیدن، مسخره کردن، طعنه زدن، ریشخند کردن.
▫️• کَندَگ (kand-ag) : ↑
▫️• [سببی] هَندێنَگ (hand-ēn-ag) : خندانیدن، به خنده درآوردن.
▫️• [سببی] هَندائێنَگ (hand-ā-ēn-ag) : ↑
▫️• [سببی] کَندێنَگ (kand-ēn-ag) : ↑
▪️ ۱۱۴۸- هَنکاپَگ (hankāp-ag) : فشردن، تحت فشار قرار دادن؛ سفت شدن زمین بر اثر باریدن باران و فشرده شدن خاک که مانع رشد جوانههای برخی از گیاهان میگردد.
▫️• اَنکاپَگ (ankāp-ag) : ↑
▪️ ۱۱۴۹- هُنکاپَگ (honkāp-ag) : بهشدت و سرعت کشیدن چیزی مانند طناب به سوی خود.
▫️• اُنکاپَگ (onkāp-ag) : ↑
▪️۱۱۵۰- هَنگارَگ (hangār-ag) : بیتوجهی کردن، رها کردن با بیتوجهی، فراموش کردن.
▫️• اَنگارَگ (angār-ag) : ↑
#افعال
#افعال_ساده
🌻 @galganj
💠 افعال ساده زبان بلوچی
━━━━━━≼❄️≽━━━━━━
🔖 فهرست پنجاه و هفتم (۱۱۲۱ - ۱۱۴۰)
▪️ ۳۶- هُرجَگ (horj-ag) : بیرون آوردن، بیرون کشیدن، چیزی را محکم و با شدّت و ناگهانی بهسوی خود کشیدن، به سوی خود کشیدن چیزی مانند طناب یا ریسمان، بیرون کشیدن شمشیر و بالا بردن آن برای حمله، (مجاز) هجوم آوردن، حملهور شدن.
▫️• اُرجَگ (orj-ag) : ↑
▫️• [سببی] هُرجێنگ (horj-ēn-ag) : ↑
▫️• [سببی] اُرجێنگ (orj-ēn-ag) : ↑
▫️• [سببی] هُرجَنَگ (horjen-ag) : ↑
▫️• [سببی] اُرجِنَگ (orjen-ag) : ↑
▪️ ۳۷- هَرُجَگ (haroj-ag) : ویران شدن یا فروریختن چیزی مانند دیوار و بنا، باز شدن عمامهٔ بستهشده بر سر.
▫️• اَرُجَگ (aroj-ag) : ↑
▫️• کَرُجَگ (karoj-ag) : ↑
▫️• [سببی] هَرۆجَگ (harōj-ag) : ویران کردن، خراب کردن و فروریختن چیزی مانند بنا، بازکردن عمامهٔ بسته شده بر سر.
▫️• [سببی] هَرۆتکِتِن (harōtk-et-en) : ↑
▫️• [سببی] اَرۆجَگ (arōj-ag) : ↑
▫️• [سببی] رۆجَگ (rōj-ag) : ↑
▪️ ۱۱۲۱- هِڑِکَّگ (heŕekk-ag) : بریده بریده گریه کردن، هقهق کردن، با صدای بلند خندیدن.
▪️ ۱۱۲۲- هَڑِیسکَگ (haŕisk-ag) : مبتلا به سکسکه شدن، سکسکه کردن.
▪️ ۱۱۲۳- هَزّامَگ (hazzām-ag) : سبز شدن و شکوفه دادن گیاهان با آغاز فصل بهار.
▫️• [سببی] هَزّامێنَگ (hazzām-ēn-ag) : سرسبز و آباد گردانیدن مانند بهار.
▪️ ۱۱۲۴- هَزَگ ¹ (haz-ag) : رمیدن، ترسیدن، دوری کردن پرنده یا جانور از خطر، داشتن از نزدیک شدن به خطر.
▫️• [سببی] هَزێنَگ (haz-ēn-ag) : رماندن، رَم دادن، ترساندن و وادار به فرار کردن جانورانی مانند آهو و پرندگان وحشی.
▪️ ۱۱۲۵- هَزَگ ² (haz-ag) : خزیدن، روی شکم راه رفتن.
▪️ ۱۱۲۶- هِکَّگ (hekkag) : سکسکه کردن، دچار سکسکه شدن، بریده بریده گریهکردن، هقهق کردن.
▫️• هِسکَگ (hesk-ag) : ↑
▫️• هِسکارَگ (heskār-ag) : گریستن از درد، هقهق کردن هنگام گریستن.
▫️• [سببی] هِکّێنَگ (hekk-ēn-ag) : دچار سکسکه کردن، ادایِ سکسکه درآوردن.
▪️ ۱۱۲۸- هَسَگ (has-ag) : نفس کشیدنِ پیدرپیِ جانوران بهویژه سگ بر اثر تشنگی یا گرما که بر اثر آن زبان خود را بیرون میآورند، تندتند و پیدرپی نفس کشیدن بر اثر خستگی ناشی از فعالیت جسمانی.
▪️ ۱۱۲۹- هِلَّک (hell-ag) : اجازه دادن برای انجام کاری، گذاشتن، هشتن، مانع نشدن، در جایی قرار دادن، نهادن، باقی گذاشتن، رها کردن، صبر کردن، امانت گذاشتن، جا گذاشتن و رفتن.
▫️• هِشتِن (hešt-en) : ↑
▪️ ۱۱۳۰- هُشَگ (hoš-ag) : خشکیدن، خشک شدن، خوشیدن، فرو رفتن آب در زیرِ زمین، از میان رفتن رطوبت از سطح زمین، خشک شدن آب و رطوبت بر اثر حرارت، بخار شدن، خشک شدن آب و رطوبت چیزی، (مجاز) لاغر شدن، خالی شدن باد توپ یا بادکنک، جمع و کوچک شدن آلت تناسلیِ نرینه پس از نعوظ.
▫️• هۆشَگ (hōš-ag) : ↑
▫️• هوشَّگ (hūšš-ag) : ↑
▫️• هُشتِن (hoš-et-en) : ↑
▫️• [سببی] هُشێنَگ (hoš-ēn-ag) : خشکاندن، خشک کردن، خوشاندن، با حرارت آب یا رطوبت را به بخار تبدیل کردن.
▫️• [سببی] هۆشێنَگ (hōš-ēn-ag) : ↑
▫️• [سببی] هُشکێنَگ (hošk-ēn-ag) : ↑
▪️ ۱۱۳۱- هُشکاپَگ (hoškāp-ag) : چیزی را با مکیدن از راه بینی وارد بدن کردن.
▪️ ۱۱۳۲- هِکّارَگ (hekkār-ag) : حرکت دادن و به جلو راندن چارپا بویژه الاغ با تکرار صدای «هَی هَی» و صداهای مشابه دیگر که نوعی تشویق و تحریک برای تند رفتنِ آن است.
▪️ ۱۱۳۳- هَکَّلَّگ (hakkall-ag) : تشَر زدن، کسی را با سخن خشمآلود و همراه با اعتراض خطاب کردن، با زور و تهدید و تشر کسی را از خود دور کردن، چارپایی را با هَیهَی و صدای بلند به جلو راندن یا تازاندن.
▪️ ۱۱۳۴- هَلّائێنَگ (hall-ā'ēn-ag) : با تشویق یا تحریک حیوانی را به جلو راندن؛ راندن ماشین و وسایل مانند آن.
▪️ ۱۱۳۵- هُلکاپَگ (holkāp-ag) : چیزی را در دست گرفتن و به یکباره با شدت به سوی خود کشیدن، چیزی را بهشدت کشیدن و از بیخ و بن برکندن، مکیدن و کشیدن چیزی با نیرویِ نفس مانند دود از نیِ قلیون، حمل کردن، بر دوش نهادن و رفتن.
▪️ ۱۱۳۶- هَلَگ (hal-ag) : نرم شدن بر اثر پختن زیاد.
▪️ ۱۱۳۷- هَلَّگ ¹ (hall-ag) : تمام شدن، خاتمه یافتن، به پایان رسیدن، منجر شدن، نتیجه گرفتن.
▫️• [سببی] هَلّێنَگ (hall-ēn-ag) : به پایان رساندن، تمام کردن، خاتمه دادن، به نقطهٔ پایان رساندن، به نتیجه رساندن.
▪️ ۱۱۳۸- هَلَّک ² (hall-ag) : اجرا شدن حکم و دستور کسی مانند حاکم یا آن که دارای مقامی باشد.
▪️ ۱۱۳۹- هُلۆکَگ (holōk-ag) : تکان خوردن آب یا مایعی دیگر در ظرف و سرریز شدن آن.
▪️ ۱۱۴۰- هِنزَگ (henz-ag) : حرکت کردن با کشیدن جسم با بدن خود بر زمین، حرکتکردن و جابهجا شدن از جای خود.
▫️• کِنزَگ (kenz-ag) : ↑
#افعال
#افعال_ساده
🌻 @galganj
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 پری شاهرخها، سردهای از خانوادهٔ پری شاهرخان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 پری شاهرخ اوراسیایی : درختزی است و اغلب در جنگلهای پهنبرگ خزانكننده با تاج پوشش انبوه، درختزارهای دارای درختان بلند و مسن، درختزارهای حاشیه رودخانهها، پارکها و باغهای میوه و اغلب نزدیک به آب به سر میبرد. در محدودههای بزمان، جازموریان و چابهار به صورت مهاجر عبوری دیده شده است.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سارهای اوراسیایی، سردهای از خانوادهٔ ساران در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سار سیاه : جنگلهای باز، درختزارها، علفزارها، اراضی مزروعی، پارکها و باغها را به عنوان زیستگاه برمیگزیند و از جنگلهای انبوه و یا نواحی خشک و بیابانی فاقد درخت پرهیز میکند. به صورت پراکنده و محدود در شهرستانهای دشتیاری، راسک، چابهار، کنارک، زرآباد و ناحیه سیستان زمستانگذرانی و تابستانگذرانی و جوجهآوری میکند.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 گنجشکهای خاکی، سردهای از خانوادهٔ گنجشکان جهان قدیم در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 گنجشک خاکی : اغلب در نواحی خشک دامنههای سنگی، درههای شیبدار فاقد پوشش گیاهی یا پوشیده از علفها، همچنین نواحی سنگلاخی نیمهبیابانی با بوتهها و درختان پراكنده را به عنوان زیستگاه برمیگزیند و زمستانها بیشتر در مناطق باز و كشتزارها به ویژه مزارع غلات دیده میشود. تابستانگذران و جوجهآور معمول نواحی كوهستانی و تپههای صخرهای با پوشش بوتهای پراكنده و همچنین قیچزارهای نواحی بیابانی شهرستانهای خاش، ایرانشهر، بمپور، لاشار و نیکشهر است. همچنین به صورت مهاجر بهارۀ معمول در مناطق نامبرده حضور مییابد ولی در پاییز به ندرت دیده میشود.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 گنجشکهای گلوزرد، سردهای از خانوادهٔ گنجشکان جهان قدیم در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 گنجشک گلوزرد : در جنگلهای خشک و باز، واحهها، بیشهزارها، بوتهزارها، باغها، نخلستانها و کشتزارها به سر میبرد. پرندهای اجتماعی است و در اغلب اوقات سال در دستههای کوچک دیده میشود. در مرکز و جنوب استان از جمله شهرستانهای زهک، زاهدان، خاش، ایرانشهر، بمپور، دلگان، فنوج، مهرستان، سیبوسوران، سراوان، گلشن، لاشار، نیکشهر، سرباز، قصرقند، راسک و دشتیاری تابستانگذرانی و جوجهآوری میکند. به صورت مهاجر عبوری در شهرستان خاش و به صورت زمستانگذران در جنوب و جنوب شرق استان از جمله شهرستان چابهار دیده میشود.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 گنجشکهای راستین، سردهای از خانوادهٔ گنجشکان در راستهٔ گنجشکسانان است.
#حیات_وحش
💠 @balochs_history
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سهرههای نوکلاکی، سردهای از خانوادهٔ سهرگان رنگین در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سهرهٔ توتفرنگی : در پوشش گیاهی انبوه در خاکهای مرطوب، حاشیه تالابها، مرغزارها، کشتزارهای آبی نظیر یونجه، ذرت و گوجه، باغها، نیزارها، بوتهزارها، حاشیه رودخانهها و دریاچهها، علفزارهای تالابی و مناطق پاکتراشی شده در جنگل به سر میبرد. وضعیت این گونه نامشخص است. گزارشهایی از مشاهده آن در زاهدان در سال ۱۳۵۳ وجود دارد و احتمال میرود که به عنوان پرنده زینتی وارد شده و از قفس رها شده باشد.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سهرههای گُلی، سردهای از خانوادهٔ سهرگان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سهرهٔ گلی معمولی : بیشهزارهای مرطوب حاشیه نواحی جنگلی، نواحی پاکتراشیشده درون جنگلها و بوتهزارها یا بیشهزارهایی با درختان پراکنده در حاشیه آب را به عنوان زیستگاه برمیگزیند. گاهی در زمان مهاجرت بهاره در شمال استان از جمله شهرستانهای زاهدان، تفتان و ایرانشهر گزارش میشود.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سهرههای صورتی، سردهای از خانوادهٔ سهرگان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سهرهٔ صورتی : نواحی بیابانی، نیمهبیابانی و استپیِ سنگی و سنگلاخی با پوشش گیاهی اندک و پراکنده همراه با صخرههای عمودی دارای شکافها و درزهای فراوان و اغلب نزدیک به آب را ترجیح میدهد. بهطور گسترده مقیم تپهماهورهای نواحی خشک و بیابانی شهرستانهای خاش، تفتان، ایرانشهر، بمپور، لاشار، سراوان، مهرستان، نیکشهر و دشتیاری است. در خارج از فصل تابستان، تا سواحل مکران نیز جابهجا میشود و بهصورت مهاجر عبوری در شهرستانهای زاهدان، میرجاوه، ایرانشهر، نیکشهر، دشتیاری و چابهار گزارش شده است.
💠 سهرهٔ مغولی : دامنههای سنگی و لومی با شکافها و درزهای فراوان و لکههای گیاهی پراکنده و تنک را در نواحی بیابانی و نیمهبیابانی ترجیح میدهد. بیشتر روی زمینهای لخت و فاقد پوشش گیاهی به سر میبرد و از درختزارها و بوتهزارها دوری میکند. فقط یک گزارش از مشاهدۀ تعدادی از این پرنده در حوضۀ سیستان در دست است.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سهرههای زرد سرسیاه، سردهای از خانوادهٔ سهرگان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سهرهٔ زرد اوراسیایی : جنگلهای سوزنیبرگ و پهنبرگ مخلوط واقع در مناطق پست یا کوهستانی را بهعنوان زیستگاه برمیگزیند. در تعداد کم و بهصورت کمیاب در شهرستان زاهدان زمستانگذرانی میکند.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سهرههای جنگلی، سردهای از خانوادهٔ سهرگان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سهرهٔ جنگلی : جنگلهای پهنبرگ، سوزنیبرگ و یا تودههای مخلوط از آنها را ترجیح میدهد و در پارکها، باغها، پرچینها و حتی در روستاها و شهرها نیز دیده میشود و زمستانها اغلب در کشتزارهای باز به دور از پوشش درختی انبوه دیده میشود. بهصورت کمیاب و نامنظم در حوضهٔ سیستان و شهرستان زاهدان زمستانگذرانی میکند.
💠 سهرهٔ سرسیاه : درختزارهای باز، نواحی پاکتراشی شده در درختزارهای متراکم، تودههای باز از درختان راش یا به طور مخلوط با درختان سوزنیبرگ، باغها و همچنین کشتزارهایی با درختان پراکنده را به عنوان زیستگاه برمیگزیند و از تودههای جنگلی متراکم با درختان مرتفع پرهیز میکند. بهصورت کمیاب و نامنظم در حوضهٔ سیستان و شهرستان زاهدان زمستانگذرانی میکند.
💠 #پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹شاهینها سردهای از خانوادهٔ شاهینان (زیرخانوادهٔ شاهینیان) در راستهٔ شاهینسانان است.
💠 شاهین دودی : مناطق پست خشک و بیابانهایی با پوشش گیاهی بسیار كم، تپهها و صخرههای بیابانی، همچنین جزایر درون دریا و كرانههای دور از ساحل را به عنوان زیستگاه برمیگزیند. به صورت مهاجر عبوری در شهرستان چابهار دیده میشود. در فهرست پرندگان حمایتشدهٔ ایران قرار دارد و دارای ارزش حفاظتی است.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 کلاغها، سردهای از خانوادهٔ کلاغان در راستهٔ گنجشکسانان است.
#حیات_وحش
💠 @balochs_history
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 زاغهای کوهی، سردهای از خانوادهٔ کلاغان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 زاغ نوکسرخ : در كوهستانهای سنگی و صخرهای و درههای صخرهای تنگ دیده میشود. به فراوانی مقیم ارتفاعات کوهستانی تفتان و بزمان است.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 زاغهای زمینی، سردهای از خانوادهٔ کلاغان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 زاغ بور ایرانی : استپها و بوتهزارهای باز و وسیع نواحی بیابانی و نیمهبیابانی به ویژه قیچزارهای ماسهای و بستر رودهای فصلی با بوتههای بزرگ كاروانکش و قیچ و ارمک را به عنوان زیستگاه برمیگزیند و از پوشش گیاهی متراکم و مرتفع و نواحی سنگی و صخرهای پرهیز میکند. پراکنش این گونه مختص ایران است و تاکنون در خارج مرزهای کشور گزارش نشده است. مقیم به نسبت معمول در قیچزارهای منطقهٔ سرحد در شهرستانهای خاش و زاهدان است.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 بوچانگاها، سردهای از خانوادهٔ بوچانگایان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 بوچانگای سیاه : در درختزارهای باز با درختان پراكندهٔ پهنبرگ خزانكننده، زمینهای کشاورزی و اطراف روستاها و حتی در شهرها دیده میشود. «زارودنی» در تابستان سال 1898 میلادی چهار تا پنج فرد از اين گونه را از منطقه رود بمپور صید کرد و به نظر میرسید که احتمالاً به صورت محلی در این نواحی جوجهآوری میکردند. همچنین در سالهای اخیر در شهرستان چابهار چندبار گزارش شده است.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 میناهای معمولی، سردهای از خانوادهٔ ساران در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 مینای هندی : در باغها، زمینهای کشاورزی، علفزارها و همچنین در اطراف مناطق مسكونی در روستاها و شهرها دیده میشود. مقیم بومی شهرستانهای دشتیاری، راسک، سرباز، چابهار و نیکشهر است.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سارهای صورتی، سردهای تکگونه از خانوادهٔ ساران در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سار صورتی : جنگلهای باز، درختزارها، علفزارها، اراضی مزروعی، پاركها و باغها را به عنوان زیستگاه برمیگزیند و از جنگلهای انبوه و یا نواحی خشک و بیابانی فاقد درخت پرهیز میکند. به صورت پراکنده و محدود در شهرستانهای دشتیاری، راسک، چابهار، کنارک، زرآباد و ناحیه سیستان زمستانگذرانی و تابستانگذرانی و جوجهآوری میکند.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 گنجشکهای صخرهنشین، سردهای از خانوادهٔ گنجشکان جهان قدیم در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 گنجشک کوهی : دشتهای سنگلاخی، مسیلها، دامنههای سنگی و صخرهای، درههای تنگ صخرهای، صخرهها و بیرونزدگیهای سنگی با خلل و فرج فراوان و همچنین دیوارههایی با خاک لومی را به عنوان زیستگاه برمیگزیند. در حوضه سیستان زمستانگذرانی میکند.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 گنجشکهای راستین، سردهای از خانوادهٔ گنجشکان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 گنجشک خانگی : به زندگی در کنار انسان خو گرفته، به ندرت دور از انسان و انسان ساخت دیده میشود و از پوشش گیاهی انبوه، جنگلها، بیشهزارهای بزرگ و نیزارها پرهیز میکند. زیرگونهٔ P.d.domesticus به طور گسترده مقیم همه شهرستانهای استان است. همچنین زیرگونهٔ P.d.bactrianus با گونههای سفید رنگ به صورت مهاجر بهاره و پاییزه از آسیای مرکزی زمستانگذرانی میکند.
💠 گنجشک درختی : درختزارهای باز و اغلب در حاشیه مناطق مسکونی و اراضی مزروعی، درختزارهای بید حاشیه نهرهای با جریان آرام، باغها و پارکها را به عنوان زیستگاه برمیگزیند. زیرگونهٔ P.m.dilutus به رنگ عمومی شنی کمرنگ در شمال استان شامل ناحیه سیستان و شهرستانهای زاهدان، تفتان، میرجاوه و خاش است.
💠 گنجشک سینهسیاه : بیدستانها، درختزارها و بوتهزارها و نیزارهای حاشیهٔ رودخانهها یا کانالهای آبرسانی، استپها و درههای نیمهبیابانی، باغهای زیتون و نخلستانهای قدیمی را به عنوان زیستگاه برمیگزیند. بهصورت نیمهمهاجر و مهاجر در شهرستانهای نیمروز، زاهدان، میرجاوه، خاش ایرانشهر و بمپور گزارش میشود. در شهرستانهای زهک و زاهدان تابستانگذرانی و جوجهآوری میکند. در شهرستانهای زابل، نیکشهر، چابهار و دشتیاری زمستانگذرانی میکند.
💠 گنجشک رودخانهای : در درختزارها، بوتهزارها و گزستانهای حاشیهٔ پیکرههای آبی را به عنوان زیستگاه برمیگزیند. زیرگونهٔ P.m.yatii با روتنهٔ زیتونی و زیرتنهٔ زرد و به تعداد بسیار اندک مقیم حاشیه نواحی تالابی حوضهٔ سیستان است.
💠 گنجشک بلوچی : وابسته به پیکرههای آبی رودخانهای است و اغلب تودههای گز و آکاسیا آمیخته با علفهای بلند حاشیهٔ رودخانهها یا باتلاقها را ترجیح میدهد. به صورت کمیاب و محلی، مقیم نواحی جنوب شرقی استان از جمله شهرستانهای نیکشهر، لاشار، کنارک و دشتیاری است.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سهرههای نوکسیمین، سردهای از خانوادهٔ سهرگان رنگین در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سهرهٔ نوکسیمین هندی : واحهها، علفزارها و بوتهزارهای خشک و باز، درختزارهای باز در حاشیه اراضی مزروعی و نخلستانها را به عنوان زیستگاه برمیگزیند. به طور محلی مقیم شهرستانهای سرباز، راسک، دشتیاری و چابهار است.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سهرههای نوکقیچی، سردهای از خانوادهٔ سهرگان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سهرهٔ نوکقیچی سرخ : جنگلهای انبوه سوزنیبرگ مسن به ویژه تودههای کاج و نوئل را ترجیح میدهد و در جنگلهای پهنبرگ و همچنین حاشیۀ جنگلها نیز دیده میشود. وضعیت این پرنده نامشخص است و احتمالاً به صورت کمیاب و سرگردان در استان حضور مییابد. گزارشهایی از حضور آن در شهرستان زاهدان در دست است.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سهرههای خاکی، سردهای تکگونه از خانوادهٔ سهرگان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سهرهٔ خاکی : دشتهای پست و شیبدار در نواحی بیابانی و نیمهبیابانی، واحه ها، درختزارها و بوتهزارهای تنک و باز را به عنوان زیستگاه برمیگزیند و در اطراف روستاها، کشتزارها و باغها نیز دیده میشود. گزارشهایی از زمستانگذرانیِ آن در حوضهٔ سیستان و حوضهٔ جازموریان در دست است.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سهرههای بالزرشکی، سردهای از خانوادهٔ سهرگان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سهرهٔ بالزرشکی آسیایی : اغلب در شیبهای سنگی و خطالرأسهای مناطق کوهستانی مرتفع با پوشش بوتهای و علفی اندک و پراکنده بالاتر از حد رویشی درختان به سر میبرد و زمستانها در دشتها و کشتزارها و مناطق کم ارتفاع دیده میشود. به صورت معمول در ارتفاعات شمال استان تابستانگذرانی و جوجهآوری میکند و در زمستان به دشتها و دامنههای مناطق پایینتر مهاجرت میکند.
💠 |-#پرندگان سیستان و بلوچستان
🔹 سهرههای دمگاهزرد، سردهای از خانوادهٔ سهرگان در راستهٔ گنجشکسانان است.
💠 سهرهٔ پیشانیسرخ : جنگلها و درختزارهای کوهستانی، چمنزارهای کوهستانی، درههای سنگی تنگ و یا وسیع با بوتههای پراکنده و شیبهای برهنه کوهستانها با گیاهان اندک را به عنوان زیستگاه برمیگزیند و زمستانها به ارتفاعات پایینتر و حتی باغها و پرچینها، روستاها و باغچههای منازل مسکونی روی میآورد. مقیم ارتفاعات ۲۵۰۰ تا ۳۵۰۰ متر کوه تفتان است. زمستانها تا حدی به ارتفاعات پایینتر مهاجرت میکند.
🔹 موقعیت مکرانِ شاهنامه
━━━━━━≼🔸≽━━━━━━
📃 صفحه ۲۱
▫️ نتیجهگیری
💠 از بررسی گواهیها و قراین موجود در شاهنامه و مآخذ دیگر نتیجه میگیریم که «مُکران» در جهان و جغرافیای حماسهٔ ملّی ایران منطقهای است در خاورزمین و شرقیترین ناحیهٔ چین نزدیک به شهر خمدان / جندان ¹ و آب زره و گویا در شاهنامه اصلاً بر مکران مشهور در جنوبشرق ایران دلالت ندارد و نامی است مربوط به جغرافیای حماسی - اساطیری.
💠 «آب زره» نیز در آغاز نبرد هاماوران و جنگ بزرگ کیخسرو و افراسیاب به احتمال فراوان «دریای چین» است امّا در خودِ جنگ هاماوران که کاووس و رستم از نیمروز / سیستان بدان وارد میشوند و به هاماوران (یمن) میروند ظاهراً با دو دریای عمّان و سرخ منطبق است.
💠 اینکه «آب زره» و نیز «بربر/ بربرستان» در شاهنامه بر دو مکانِ جداگانه اطلاق شده از آن روی است که هم در جغرافیای داستانی (حماسی - اساطیری) و هم در جغرافیای واقعی - تاریخی، جاینامهایی هست که دو یا چند مصداق متفاوت دارد. مشهورترین و بحثانگیزترین این جاینامها در پیوند با جغرافیای روایات ایرانی، «مازندران» است که هم بر شام و یمن گفته میشده و هم بر سرزمین بجه و نوبی در جنوب مصر و هم ظاهراً بر ناحیهای در اطراف هندوستان در مشرق. از سدهٔ پنجم به این طرف نیز طبرستان در شمال ایران، مازندران نامیده شده است².
━━━━━━≼🔸≽━━━━━━
¹ دکتر یوسف الهادی در تعلیقات ترجمهٔ عربی حدودالعالم، «خمدان» را با شهر کانتون/ گوانگجوی فعلی در کشور چین تطبیق داده است. اگر این انطباق درست باشد «مُکران» شاهنامه را هم باید در نزدیکیهای این شهر دانست و میتوان با مراجعه به نقشهٔ کشور چین و یافتن شهر کانتون / گوانگجو در جنوب شرقی آن، حدود تقریبی و احتمالی «مُکران» را دید.
² برای منابع مربوط به هر یک از دلالتهای مازندران، ر.ک: آیدنلو، سجاد؛ دفتر خسروان (برگزیدهٔ شاهنامه)، تهران، سخن ۱۳۹۰، صص ۷۵۷ و ۷۵۸.