تاریخ و فرهنگ بلوچستان

24 June 2026 15:39

💠 سنت خنیاگری (پهلوانی) در بلوچستان

‏━━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━━

📃 صفحه ۴

🔖 نقش پهلوان در جامعهٔ بلوچ

🔸 اشعاری که پهلوانان می‌خوانند اگر جنبه روایی یا داستانی داشته باشند، گاهی بخش‌هایی از آنها را به صورت نثر بیان می‌کنند، مخصوصاً در جایگاهی که منظومه نتواند کل واقعه را بازگوید، یا اینکه آن بخش از منظومه موجز و مجمل باشد، اما در هر دو حالتِ نظم و نثر، صدای موسیقی قطع نمی‌گردد.

🔸 پهلوانان همواره در بین مردم حضور داشته‌اند، از زمان‌های قدیم تا یک دهه پیش، و مجالس خنیاگری و موسیقی سنتی پهلوانی گرم بوده است، امروزه پهلوانان، در جنوب بلوچستان، بیشتر در مراسم جشن عروسی دعوت می‌شوند و آواز خوانی خود را معمولاً از ساعت‌های نخست شب آغاز می‌کنند و تا بامداد ادامه می‌دهند.

🔸 پهلوانان شهر به شهر می‌گشتند و هنر و آواز و حوادث منظوم را به گوش مردم می‌رساندند و گاهی از طرف مردم و علاقه‌مندان نقاط مختلف دعوت می‌شدند و هنرنمایی می‌کردند. در شعر بلوچی کهنی آمده است:
«شَئیر اَنت گۆں شَهرگولیں اَگازیاں
مِنَّگ  پَهر  اَنت  رَهگِداریاں»
ترجمه فارسی: شعرهایی است که خنیاگران شهرگرد با خود دارند و [همه] با افتخار و غرور در رهگذرها [می‌خوانند.]

🔸 پهلوانان در برابر هنرنمایی خود از امیران یا کسانی که از آنها دعوت می‌کردند، «داد» می‌ستاندند. «داد» در بلوچی، همان پاداش و انعام فارسی است. اما اگر امیری در کار نبود، مردم حاضر در مجلس، پاداشی برای او در نظر می‌گرفتند.

#ادبیات
#فرهنگ_و_رسوم
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

23 June 2026 16:29

💠 سنت خنیاگری (پهلوانی) در بلوچستان

‏━━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━━

📃 صفحه ۳

🔖 نقش پهلوان در جامعهٔ بلوچ

🔸 پهلوانان و شاعران، بزرگ‌ترین نقش را در خبررسانی و آگاه‌سازی مردم از رخدادهای مهم، مانند جنگ‌ها بین قبایل یا جنگ با مهاجمان بیگانه و یا حتی رخدادهای حماسی چون نبرد پهلوانی زورمند با جانوری ترسناک، همچون شیر و پلنگ، یا رخدادی طبیعی مانند سیل و طوفان، برعهده داشتند. شاعران می‌سرودند و پهلوانان با آوازهای دلنشین خود به گوش مردم می‌رساندند. گاهی پیش می‌آمد که شاعر؛ پهلوان (خنیاگر) نیز باشد. یعنی خودش بسراید و خود در میان جمع، آهنگین و با موسیقی بخواند.

🔸 وقتی که پهلوانی در جایی دعوت می‌شد تا برنامه‌هایش را اجرا کند، مردم از هر سو به آنجا می‌رفتند و شبی یا چند شب را در کنار او تا صبح می‌رساندند و بیشتر کسانی که شعرهای رواییِ پهلوانی را از حفظ دارند و یا داشته‌اند، آنها را در همین مجالس بـا شنیدن آواز خنیاگران به خاطر سپرده‌اند. در واقع، راز ماندگاری اشعار کهن و منظومه‌های حماسی و غنایی که تعداد آنها نسبتاً بسیار زیاد است، وجود پهلوانان و خنیاگران برجسته و هنرمند بوده است.

🔸 یکی از ویژگی‌های خنیاگران نامی و حرفه‌ای این است که طبع شعر هم داشته باشند و بتوانند بدیهه‌سرایی کنند. در خنیاگری بلوچی، اشعار و سروده‌ها گاهی بسیار طولانی هستند و با این حال، خنیاگر باید شعرش را ملحون و بدون وقفه بخواند. گاهی پیش می‌آید که در میان اشعار بلند، مصراعی به ذهن خنیاگر نرسد و با یاری نکردن ذهن، داستان روند خود را طی نکند. بنابراین خنیاگر باید در بدیهه‌سرایی آنقدر قوی باشد که فی‌البداهه مصراع‌هایی را بر اساس داستان بسراید و رشته ابیات را دوباره به هم پیوند دهد. این‌گونه بدیهه‌سرایی سبب شده است که منظومه‌های بلند و کهن، از نظر تعداد مصراع اختلاف داشته باشند.

🔸 موضوع بدیهه‌سرایی در بازگوییِ روایات منظوم، ویژه خنیاگران بلوچ نیست، بلکه در ایران باستان نیز سابقه داشته است، مری بویس در این باره می‌گوید: «خنیاگر ساسانی نیز مانند گوسان پارتی، وارث بخشی از موضوعات و مضمون‌های سنتی بود که از روی آنها می‌توانست بدیهه‌سرایی کند و اشعار گوناگونی از ساخته‌های خودش را نیز بر آن بیفزاید و به همراهی سازی بخواند.»

#ادبیات
#فرهنگ_و_رسوم
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

22 June 2026 13:32

💠 سنت خنیاگری (پهلوانی) در بلوچستان

‏━━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━━

📃 صفحه ۲

🔖 واژه‌شناسی پهلوان

🔸 واژه پهلوان در بلوچی به معنی خنیاگر است، و به این معنی در فرهنگ‌های فارسی نیامده است. پهلوان، عنوانی است برای نقالان بلوچ که اشعار و سروده‌های بلند داستانی و حماسی را با آواز می‌خوانند و اغلب، نوازندگانی آن‌ها را همراهی می‌کنند، مانند «پهلوان بلند زنگشاهی» و «پهلوان رسول‌بخش» که هر دو از معاصرین هستند و یکی خواننده و دیگری نوازنده است. زیرا این آوازها‌ اغلب همراه با موسیقی همراه هستند و با سازهای سُروز (قیچک) و تَمبیرَک (تنبور) خوانده می‌شوند.

🔸 ساختار واژه پهلوان در زبان بلوچی می‌تواند به این ترتیب باشد: پهلو + وان.
بخش نخست این واژه می‌تواند پهلوی به معنی منسوب به پهله باشد. این واژه معانی مختلفی در ایران داشته از جمله این‌که پهلوی به گونه‌ای از اشعار رایج در شمال‌غرب ایران گفته می‌شد که به زبان‌های مردم ناحیه فهله سروده می‌شدند؛ همچنین به عنوان یکی از الحان قدیمی موسیقی ایرانی نیز به کار می‌رود، نظامی می‌گوید:
«سرود پهلوی در نامه چنگ
فکنده سوز آتش در دل سنگ».
و نیز پهلوی، گوشه‌ای از دستگاه‌های چهارگاه و سه‌گاه نیز هست.
همچنین به نوعی از سروده‌ها نیز گفته می‌شد چنان‌که نظامی می‌گوید:
«پهلوی‌خوان پارسی‌فرهنگ
پهلوی خواند بر نوازش چنگ».

🔸 بنابراین بخش اول واژه پهلوان در بلوچی، یعنی «پهلَو»، به معنی سرودهایی به‌نام پهلوی است؛ بخش دوم این واژه یعنی «وان»، معادل خوان به معنی خواننده است. بنابراین پهلوان در بلوچی، معادل پهلوی‌خوان فارسی است، یعنی کسی که سرودهای پهلوی را می‌خواند.

#ادبیات
#فرهنگ_و_رسوم
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

21 June 2026 11:54

💠 سنت خنیاگری (پهلوانی) در بلوچستان

‏━━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━━

📃 صفحه ۱

🔖 مقدمه

🔹 روایت سرگذشت‌ها در فرهنگ و ادبیات بلوچی به چند شیوه معمول بوده است و مهم‌ترین آنها، روایت منظوم است. در میان بلوچ‌ها، خنیاگران مهم‌ترین نقش را در آگاهی‌رسانی به مردم از رخدادهای مهم را برعهده داشته‌اند؛ بدین‌ترتیب، شاعران می‌سرودند و خنیاگران با آوازهای دل‌انگیز و سازهای دلنواز خود، آن‌ها را به گوش مردم می‌رساندند. گاهی پیش می‌آمد که شاعر، خنیاگر نیز باشد. یعنی خود بسراید و در میان جمع با آواز و موسیقی بخواند. در بلوچی به خنیاگری که اشعار غنایی را می‌خواند، «پهلوان» می‌گویند که در لغت می‌تواند به معنی «پهلوی‌خوان» باشد، این واژه معادل واژهٔ فارسی گوسان است.

🔹 شعر بلوچی، سند تاریخی بلوچ‌ها و مهم‌ترین شیوه روایت از زندگی، فرهنگ و تاریخ آن‌هاست. بخش بزرگی از آنچه ما امروز به عنوان تاریخ این قوم در دست داریم، برگرفته از اشعار کهن آنان است، به‌گونه‌ای که هرگاه رخدادی مهم رخ می‌داد، شاعران آن را به نظم درمی‌آوردند و خنیاگران با ساز و آواز برای مردم بازگو می‌کردند و بدین‌ترتیب، روایت‌های گوناگون حماسی، عاشقانه، داستانی و مذهبی را نسل به نسل نقل کرده‌اند.

🔹 زندگی قبیله‌ای بلوچ‌ها ایجاب می‌کرد که علاوه بر جنگجویان نیرومند، راویان چیره‌دست نیز حضور داشته باشند تا با روایت‌های خود، رخدادهای تاریخی را به نظم درآورده و نقل کنند. آنها افتخارات جنگجویان را بازگو می‌کردند و در سوگ کشته‌شدگان مرثیه می‌سراییدند و بازماندگان را به کین‌خواهی برمی‌انگیزاندند.

#ادبیات
#فرهنگ_و_رسوم
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

20 June 2026 08:31

💠 صبا دشتیاری

غلام‌حسین صبا دشتیاری، مشهور به «صبا دشتیاری»، از برجسته‌ترین روشنفکران، نویسندگان و پژوهشگران بلوچ در سده معاصر بود...

🌐 برای مشاهده ادامۀ مطلب اینجا کلیک کنید.

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

18 June 2026 08:51

💠 پارَتَه‌راجَه‌ها (حدود ۱۲۵-۳۰۰م.)

‏━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━

📃 صفحه ۱۶

🔖 ویجَیَه‌پوتَه، پادشاهی از خاندان ناشناخته

🔹 سکه‌های خاصی وجود دارند که در پشت آن‌ها نماد سواستیکا و دور آن نماد، یک نوشتهٔ مدوّر به خط براهمی وجود دارد و ظاهراً از همان منطقه‌ای آمده‌اند که سکه‌های راجه‌های پارَتَه‌ نیز در آنجا یافت شده‌اند.

🔹 نوشته‌های روی این سکه‌ها به طور موقت خوانده شده‌اند و هیچ اطمینانی وجود ندارد که این سکه‌ها واقعاً متعلق به راجه‌های پارَتَه‌ باشند، زیرا نام این دودمان در نوشته ذکر نشده است.

🔹 هلال ماه روی تاج در نقشمایهٔ پادشاه روی سکه، نشان می‌دهد که تاریخ این سکه‌ها بسیار بعدتر از سکه‌های داتَه‌یولَه (آخرین شاه پارَتَه) است. این ویژگی اولین بار توسط پادشاه ساسانی یزدگرد یکم (۳۹۹-۴۲۰ م.) معرفی شد و سپس به طور گسترده‌ای بر روی سکه‌های کوشان-ساسانی‌ها و هپتالی‌ها گرته‌برداری شد. بنابراین احتمالاً این سکه‌های [یافت شده در بلوچستان] به قرن پنجم میلادی مربوط می‌شوند.

🔹 استفاده از نماد سواستیکا احتمالاً نشان می‌دهد که این سکه‌ها توسط دودمانی صادر شده‌اند که سنت‌های شاهان پارَتَه‌ را ادامه داده است. هرچند که مشخص نیست این یک جایگزینی برای دودمان پارته بوده یا یک جانشینی و تداوم در همان دودمان.
• śrī rājño ṣāhi vijayapotasya

🔸 پایان مطالب «پارَتَه‌راجَه‌ها (حدود ۱۲۵-۳۰۰م.)».

📚 سرچشمه:
P. Tandon. 2021. "The Paratarajas." pp. 523 - 538 (16).

#تاریخ #باستان
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

17 June 2026 11:10

💠 پارَتَه‌راجَه‌ها (حدود ۱۲۵-۳۰۰م.)

‏━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━

📃 صفحه ۱۵

🔖 داتَه‌یولَه، پسر داتاروْهَرنَه، یازدهمین شاه پارَتَه

🔹 پس از داتاروْهَرنَه، پسرش، داتَه‌یولَه جانشین او شد. از آنجا که نام پدر داتاروْهَرنَه نیز داتَه‌یولَه بود، پدربزرگ را می‌توان گفت داتَه‌یولَه یکم، و نوه را داتَه‌یولَه دوم. البته شواهدی مبنی بر این که داتَه‌یولَه‌ٔ یکم سکه‌هایی ضرب کرده باشد، وجود ندارد. در واقع ما دو پادشاه داریم: داتاروْهَرنَه، پسر داتَه‌یولَه، و داتَه‌یولَه، پسر داتاروْهَرنَه. مشخص نیست که کدام یک باید زودتر در فهرست پادشاهان پارَتَه قرار گیرد. دلیلی که داتَه‌یولَه به عنوان پادشاه بعدی ذکر شده این است که سکه‌های او به نظر می‌رسد که از نظر اجرا و سبک خشن‌تر هستند. احتمالاً پادشاهی در شرایط دشوارتری قرار داشته و کیفیت سکه‌ها به همین دلیل کاهش یافته است. همچنین، ما می‌دانیم که سکه‌های داتَه‌یولَه، به تقلید از سکه‌های پادشاه کوشانی-ساسانی هرمزد یکم ضرب شده‌اند. بنابراین، ذکر داتَه‌یولَه به عنوان پادشاه پس از داتار‌وهَرنه، بیشتر منطقی به نظر می‌رسد.

🔹 دو ویژگی دیگر از سکه‌های داتَه‌یولَه وجود دارد که شایان توجه است. چندی از سکه‌های او خوانش عنوان شاهانه را از "پارَتَه‌راجَه" به "پارَدَه‌راجَه" تغییر می‌دهند. این امر شواهد ملموسی برای این واقعیت فراهم می‌کند که قبیله‌ای که در برخی منابع مکتوب هندی به عنوان پارَتَه‌‌ها اشاره شده، با قبیله‌ای که در برخی از منابع دیگر با عنوان پارَدَه‌‌ها نام برده شده، یکی است.

🔹 علاوه بر این، داتَه‌یولَه برای اولین بار یک واحد جدید، تترادراخما، را در تاریخ پادشاهی معرفی کرد. به احتمال زیاد، این امر شواهد بیشتری از تورم است که احتمالاً ناشی از شرایط اقتصادی دشوار بوده است. تمامی سکه‌های داتَه‌یولَه نسبتاً نادر هستند، اما تترادراخما به ویژه نادرترند، که نشان می‌دهد این سکه‌ها نسبتاً دیر در دوران پادشاهی او معرفی شده‌اند.

🔹 فالک پیشنهاد کرده است که نام "داتَه‌یولَه" متشکل از "داتَه" به معنی داد و عدالت و قانون و یولَه به معنی جنگجو و مبارز است و در کل به معنی "مبارز برای عدالت" است. وی در حدود سال‌های ۲۸۵ تا ۳۰۰ میلادی فرمانروایی کرد.
• dātayolasa dātārvharnaputrasa Pāratarājasa
• dātayolasa dātārvharnaputrasa Pāradarājasa

#تاریخ #باستان
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

16 June 2026 16:07

💠 پارَتَه‌راجَه‌ها (حدود ۱۲۵-۳۰۰م.)

‏━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━

📃 صفحه ۱۴

🔖 داتاروْهَرنَه، پسر داتَه‌یولَه، دهمین شاه پارَتَه

🔹 پس از کوزیَّه، داتاروْهَرنَه جانشین او شد. سکه‌های داتاروْهَرنَه بسیار به سکه‌های پایانی کوزیَّه نزدیک است. تا جایی که می‌دانیم، او تنها دراخما‌هایی با تصویر پادشاه ایستاده را ضرب کرده است. از آن‌جا که کوزیَّه در پایان پادشاهی خود دراخما و دیدراخما ضرب می‌کرد، منطقی است که انتظار داشته باشیم داتاروْهَرنَه نیز چنین کرده باشد. با این حال، نادر بودن دراخماها نشان می‌دهد که سکه‌زنی به سرعت به دیدراخما‌ها محدود شده است. به احتمال زیاد، این ممکن است نتیجه نرخ بالای تورم باشد که شاید نیاز به سکه‌های کم‌ارزش‌تر را از بین برده است.

🔹 ما نمی‌دانیم که داتاروْهَرنَه چه نسبت خانوادگی با شاهان پیش از خود داشته است، زیرا پدرش، داتَه‌یولَه، سکه‌ای ضرب نکرده بود. معقول است که حدس بزنیم او ممکن است نوه‌ٔ بْهیم‌اَرجونَه باشد، زیرا کلمهٔ یولَه در نام پدر بْهیم‌اَرجونَه، یولَه‌تَخمه، وجود داشته است. اگر این فرض درست باشد، داتاروْهَرنَه می‌تواند برادرزاده‌ٔ کوزیَّه باشد و این او را به یک گزینه اصلی برای جانشینی تبدیل می‌کند.

🔹 نام داتاروْهَرنَه از دو ریشه کلمه داتار و وْهَرنَه تشکیل شده است. ما قبلاً دیده‌ایم که کلمه وهرنا، که احتمالاً یک نوع تغییر یافته از کلمه هْوَرَه است، که در نام برخی از شاهان پارَتَه دیده می‌شود، این کلمه می‌تواند همان «فرّ» باشد. داتار نیز می‌تواند همان «دادار» باشد و به طور کلی نام او به معنای فرِّ دادار است. با توجه به ضرب معدود سکه‌های او با استفاده از تعداد بسیار کمی از قالب‌ها، داتاروهرنه احتمالاً پادشاهی بسیار کوتاهی داشته است، احتمالاً در سال‌های ۲۷۵ تا ۲۸۵ میلادی.
• dātārvharnasa dātayolaputrasa Pāratarājasa

#تاریخ #باستان
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

15 June 2026 08:44

💠 پارَتَه‌راجَه‌ها (حدود ۱۲۵-۳۰۰م.)

‏━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━

📃 صفحه ۱۲

🔖 کوزیَّه، پسر کوزَنَه، نهمین شاه پارَتَه

🔹 پس از بْهیمْ‌‌اَرجونَه، کوزیَّه، پسر کوزَنَه به پادشاهی رسید. اگرچه هنوز تطابق واضحی بین سکه‌های این دو پادشاه پیدا نکرده‌ایم، سکه‌های اولیه او از نظر سبک به آخرین سکه‌های بْهیمْ‌‌اَرجونَه بسیار نزدیک هستند.

🔹 به نظر می‌رسد که کوزیَّه دوران پادشاهی طولانی داشته است زیرا انواع مختلفی از سکه‌ها را ضرب کرده است. سکه‌های او به مراتب بیشترین و پیچیده‌ترین سکه‌های سری پارَتَه‌راجَه هستند. در حالی که بْهیمْ‌‌اَرجونَه فقط دراخما ضرب کرده بود، کوزیَّه دراخما‌ها و یک نوع جدید از سکه‌های مسی به نام دیدراخما را ضرب کرد که در آن پادشاه ایستاده و تمام‌قد به تصویر کشیده شده است. این دیدراخما‌ها ویژگی منحصر به فرد دیگری دارند: نام پادشاه، در حالت فاعلی، در قسمت رویین سکه حک شده است.

🔹 اگرچه کوزیَّه انواع زیادی از سکه‌ها را ضرب کرده است، اما سکه‌های او را می‌توان به سه مرحله تقسیم کرد. در مرحله اول، پادشاه با چهره‌ای جوان و بدون سبیل، با یک نیم‌تاج نوک‌دار نشان داده می‌شود. در مرحله دوم، پادشاه هنوز همان نیم‌تاج نوک‌دار را بر سر دارد، اما اکنون سبیل نیز دارد. در مرحله سوم، یک عمامه جایگزین نیم‌تاج نوک‌دار می‌شود. در هر مرحله دراخما‌ها و دیدراخما‌هایی وجود دارد. مرحله سوم همچنین شاهد صدور هر دو نوع دراخما و دیدراخما است که در آن‌ها نشان سواستیکا چپ‌گرد است؛ به جز این موارد، دیگر سکه‌های کوزیَّه همگی دارای سوستیکای راست‌گرد هستند. تفاوت دیگری که بین مرحله سوم و دو مرحله قبلی وجود دارد این است که در حالی که نوشته روی سکه‌های دیدراخما در دو مرحله اول به براهمی است، نوشته روی سکه‌های مرحله سوم به کهروشتی است که این شیوه در دوره‌های شاهان بعدی نیز ادامه پیدا کرده است.

🔹 علاوه بر تعداد بالایی از انواع سکه او صادر کرده است، سکه‌های کوزیَّه به خاطر معرفی تصویر پادشاه ایستاده و تمام‌قد، با وزن دوگانه، قابل توجه است. این شیوه از مرحله اول آغاز شد و در تمام سه مرحله ادامه یافت. در واقع، این نوع سکه به استاندارد سکه‌زنی خاندان پارَتَه تبدیل شد، زیرا تقریباً تمام سکه‌های صادر شده توسط جانشینان او از این نوع بودند.

🔹 معنی نام او مشخص نیست اما احتمال می‌رود ریشه در نام‌های ایران یا آسیای مرکزی داشته باشد. او حدود سال ۲۳۵ تا ۲۷۵ فرمانروایی کرد که دوران طولانی او با سکه‌های فراوانش تأیید می‌شود.
• koziyasa kozanaputrasa Pāratarājasa

#تاریخ #باستان
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

14 June 2026 09:39

💠 پارَتَه‌راجَه‌ها (حدود ۱۲۵-۳۰۰م.)

‏━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━

📃 صفحه ۱۲

🔖 بْهیم‌اَرجونَه، پسر یولَه‌تَخمَه، هشتمین شاه پارَتَه

🔹 پس از کوزَنَه، پسر او که کوزیَّه نام داشت بلافاصله جانشین او نشد، بلکه بْهیم‌اَرجونَه فرزند یولَه‌تَخمَه جانشین او شد. با توجه به نام او، به نظر می‌رسد که بهیم‌اَرجونَه مستقیماً از نسل اَرجونَه باشد. اگر کوزَنَه نوهٔ بَگَه‌میَره باشد و بْهیم‌اَرجونَه نوهٔ اَرجونَه، پدران این دو با هم پسرعمو بوده‌اند و پدربزرگ‌های آنها با هم برادر بوده‌اند. بنابراین، بْهیم‌اَرجونَه می‌توانست به عنوان وارث طبیعی کوزَنَه در محیطی خانوادگی که در آن پسرعموها به عنوان برادران تلقی می‌شدند، باشد.

🔹 ما می‌دانیم که بْهیم‌اَرجونَه پس از کوزَنَه به پادشاهی رسیده است، زیرا او آخرین پادشاه این دودمان است که سکه‌هایی از نقره ضرب کرده است. علاوه بر این، اگرچه هنوز نتوانسته‌ایم تطابق مستقیمی بین سکه‌های بْهیم‌اَرجونَه و کوزَنَه پیدا کنیم، سکه‌های نقره‌ای بْهیم‌اَرجونَه به سبک آخرین سکه‌های کوزَنَه نزدیک است. هیچ سکه‌ای از کوزیَّه (پسر کوزَنَه) شباهت نزدیکی به سبک سکه‌های پدرش ندارد.

🔹 بهیم‌اَرجونَه تا جایی که می‌دانیم تنها یک نوع سکه صادر کرده است: دراخما. با این حال، محتوای فلزی سکه‌ها در طول زمان تغییر می‌کند: از نقره شروع شده و سپس به سرعت به بیلون و در نهایت به مس تبدیل می‌شود. بنابراین می‌توانیم سه مرحله از سکه‌زنی بهیم‌اَرجونَه را متصور شویم.

🔹 جز اَرجونَه، بهیم‌اَرجونَه تنها پادشاه پارَتَه است که نامی هندی دارد. نام او البته ترکیبی از نام‌های دو نفر از شاهزادگان پاندوا در مهابهاراتا: بْهیمَه و اَرجونَه است. او حدود سال ۲۲۰ تا ۲۳۵ میلادی فرمانروایی کرد.
• bhimarjunasa yolataxmaputrasa Pāratarājasa

#تاریخ #باستان
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

13 June 2026 09:26

💠 پارَتَه‌راجَه‌ها (حدود ۱۲۵-۳۰۰م.)

‏━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━

📃 صفحه ۱۱

🔖 کوزَنَه، پسر هْوَرَه‌میرَه، هفتمین شاه پارَتَه

🔹 او حدود سال‌های ۲۰۰ تا ۲۲۰ میلادی حکومت کرد. متاسفانه از معنای نام او اطلاعی نداریم. به دلایلی نامشخص، کوزَنَه نمایانگر یک شکاف در وراثت دودمان پارَته است. اولاً، او پسر هیچ‌یک از پادشاهان قبلی نیست؛ نام پدر او در سکه‌هایش، بَگَه‌وْهَرنَه (baga-vharna) ذکر شده است. بخش اول این نام "بَگَه" (به معنای بغ) در نام‌ِ "بَگَه‌رِوَه" (پدر یولَه‌میرَه) و "بَگَه‌میرَه" (پسر ارشد یولَه‌میرَه) دیده می‌شود. بخش دوم این نام یعنی "وْهَرنَه" احتمالاً به "هْوَرَه" مرتبط است که در نام‌های هْوَرَه‌میرَه و میرَه‌هْوَرَه وجود دارد. می‌توانیم حدس بزنیم که بَگَه‌وْهَرنَه پسر بَگَه‌میرَه بوده و بدین‌ترتیب، برادرزادهٔ هْوَرَه‌میرَه و پسرعموی میرَه‌هْوَرَه بوده است. در نتیجه، کوزَنَه احتمالاً در عصر خود، بزرگ‌ترین پسر خاندان بوده است و به همین سبب، برای پادشاهی انتخاب شده است.

🔹 دومین دلیلی که کوزَنَه نمایانگر یک شکاف است، این است که او اولین پادشاهی بود که از خط کهروشتی در نوشته‌های سکه‌هایش استفاده کرد. پس از یک صدور اولیهٔ مسکوکات به خط براهمی که به نظر می‌رسد بسیار کوتاه‌مدت بوده، سکه‌های کوزَنَه به استفاده از خط کهروشتی تغییر کردند. تمامی پادشاهان بعدی در این سلسله این شیوه را ادامه دادند، اگرچه یک پادشاه (کوزیَّه) یک نوشته براهمی را در روی برخی سکه‌هایش که در روی آنها تصویر تمام‌قد و ایستادهٔ پادشاه ضرب شده بود، استفاده کرد.

🔹 سومین دلیل این است که کوزَنَه در پول‌ها اصلاحاتی انجام داد و استاندارد وزن سکه‌ها را کاهش داد، که شاید بازتابی از شرایط اقتصادی رو به وخامت باشد. این ممکن است دلیل دیگری باشد که پس از کوزَنَه، سکه‌های پارَتَه به سرعت به مس کاهش یافتند.

🔹 کوزَنَه در سه مرحله سکه ضرب کرد. در مرحلهٔ اول، سکه‌های اندکی به خط براهمی صادر شد. در مرحلهٔ دوم، نوشته‌های براهمی با نوشته‌های کهروشتی جایگزین شدند که در این مرحله از قالب دراخمایی استفاده کرد که قبلاً توسط میرَه‌تَخمه (شاه پیش از او) استفاده شده بود و در واقع نمایانگر جانشینی او بر میرَه‌تَخمه بود. او همچنین یک قالب نیم‌درخما را معرفی کرد که برخی ویژگی‌های منحصر به فرد قالب دیگری از میرَه‌تَخمه را تقلید می‌کرد. سرانجام، در مرحله سوم، کوزَنَه استاندارد وزن کمتری را معرفی کرد و از قالب‌هایی استفاده کرد که قبلا توسط یوله‌میره، هوره‌میره و میره‌هوره استفاده شده بود.
• kozanasa bagavharnasa Pāratarājasa

#تاریخ #باستان
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

12 June 2026 20:04

💠 پارَتَه‌راجَه‌ها (حدود ۱۲۵-۳۰۰م.)

‏━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━

📃 صفحه ۱۰

🔖 ‌میرَه‌تَخمَه، پسر هْوَرَه‌میرَه، ششمین شاه پارَتَه

🔹 میرَه‌تَخمَه دومین پسر هْوَرَه‌میرَه‌ بود که به پادشاهی رسید. ما می‌دانیم که او پس از برادرش (احتمالا برادر بزرگترش) میرَه‌هْوَرَه به سلطنت رسید، زیرا او در نخستین سکه‌های خود، از قالب آخرین دراخمای برادرش استفاده کرد. او هرگز از قالب سکه‌های پدرش استفاده نکرد، که نشان می‌دهد او کمی دیرتر به پادشاهی رسیده است. قالبی که او برای اولین سکه‌هایش استفاده کرد، دارای ترک بزرگی بود که از بالا تا پایین آن کشیده شده بود. این ترک باید در دوران سلطنت هوارامیر ایجاد شده باشد، زیرا سکه‌هایی از او با استفاده از قالب ترک‌دار شناخته شده‌اند.

🔹 میرَه‌تَخمَه سکه‌هایی را در سه مرحله صادر کرد. سکه‌های شناخته شده شامل دراخماها و نیم‌دراخما‌ها هستند. از آنجا که او چندین مرحله از سکه‌ها را صادر کرده است، احتمالاً او در مرحله دوم خود دی‌دراخما‌ها را نیز صادر کرده است. در این مرحله، میرَه‌تَخمَه دو قالب جدید دراخم معرفی کرد و اگرچه بیشتر سکه‌های او دارای نوشته‌های معمول پراکریتی هستند، حداقل یک صدور دارای نوشته‌ای به زبان سانسکریت بود. این تنها سکه شناخته شده پاراتاراجا است که دارای نوشته‌ای به زبان سانسکریت است. نیم‌دراخما‌های نادر نیز در این مرحله صادر شدند؛ آن‌ها از یک قالب رویی که به‌طور اولیه توسط اَرجونَه معرفی شده بود، استفاده کردند.

🔹 نام میرَه‌تَخمَه یک ریشه جدید به نام "تَخمَه" را معرفی می‌کند که بعداً در سلسله‌های دودمانی دوباره مشاهده می‌شود؛ این نام به معنای "میترای قهرمان" است. میرَه‌تَخمَه احتمالاً در حدود ۱۹۰-۲۰۰ میلادی حکومت کرده است. روی سکه‌ها نیم‌تنه تاج‌دار پادشاه گاهی به سمت چپ و گاهی به سمت راست، ضرب شده است.
• mirataxmasa hvaramiraputras Pāratarājasa

#تاریخ #باستان
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

11 June 2026 09:25

💠 پارَتَه‌راجَه‌ها (حدود ۱۲۵-۳۰۰م.)

‏━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━

📃 صفحه ۹

🔖 ‌میرَه‌هْوَرَه‌، پسر هْوَرَه‌میرَه، شاه پارَتَه

🔹 میرَه‌هْوَرَه‌ جانشین و پسرِ هْوَرَه‌میرَه (و احتمالاً پسر ارشد) بود. میرَه‌هْوَرَه‌ در نخستین‌ سکه‌های خود، از قالب سکه‌های دراخما که متعلق به پدرش بود، استفاده کرد و سپس قالب جدیدی را معرفی کرد که بعداً توسط برادرش میرَه‌تَخمَه (احتمالاً برادر کوچک‌تر) استفاده شد. میرَه‌تَخمَه هرگز از هیچ یک از قالب‌های دراخمای پدرش استفاده نکرد.

🔹 میرَه‌هْوَرَه‌ نیز مانند پدرش سکه‌ها را در سه مرحله صادر کرد. در مرحله اول، او دراخما، نیم‌دراخما و ربع‌دراخما صادر کرد. برای دراخماها، او از قالب دراخمای مرحله سچم پدرش استفاده کرد، در حالی که برای نیم‌دراخماها و ربع‌دراخماها، به ترتیب از قالب‌های یولَه‌میرَه و اَرجونَه (پدربزرگ و عمویش) استفاده کرد. جهت‌ یادآوری، از هْوَرَه‌میرَه (پدرِ میرَه‌هْوَرَه‌) هیچ نیم‌دراخما یا ربع‌دراخمایی به‌ دست نیامده است، این می‌تواند همان دلیلی باشد که میرَه‌هْوَرَه‌ برای قالب سکه‌هایش، از قالب‌های قدیمی‌تر استفاده کرد. البته با این تفاوت که قالب ربع‌دراخماهای میرَه‌هْوَرَه‌، همان قالبی بود که اَرجونَه برای ضرب نیم‌دراخماها استفاده کرده بود. سکه‌های مرحله اوب با شکل خاص حروف و همچنین سواستیکای راست‌گرد در پشت آن‌ها ضرب شده‌اند.

🔹 در مرحله دوم، میرَه‌هْوَرَه‌ دی‌دراخما صادر کرد و از همان قالبی که یولَه‌میرَه و هْوَرَه‌میرَه پیش از او استفاده کرده بودند، بهره برد و همچنین دراخماهایی بر اساس همان قالب دراخمای مرحله یک خودش صادر کرد. اما سکه‌های مرحله دوم با سواستیکاهای چپ‌گرد ضرب شده‌اند.

🔹 سرانجام، در مرحله سوم، دراخماها و نیم‌دراخماهایی با سواستیکاهای راست‌گرد صادر شدند؛ دراخماها از یک قالب جدید و نیم‌دراخماها از همان قالب یولَه‌میرَه که در مرحله اول استفاده شده بود، بهره بردند. این سکه‌ها دوباره با شکل متمایز حروف ضرب شدند.

🔹 میرَه‌هْوَرَه‌ حدوداً در سال‌های ۱۷۵ تا ۱۹۰ میلادی حکومت کرد. نام او از همان دو عنصر نام پدرش هْوَرَه‌میرَه تشکیل شده است و بنابراین همان معنی «شکوه میترا» را داراست.
• hvaramirasa mirahvaraputrasa pārararāajsa

#تاریخ #باستان
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

10 June 2026 22:44

کانال تلگرام Husraw ī Gēlānīg؛ احیاگر زبان پارسیگ و هام دبیری. بزرگترین کانال متمرکز بر احیای خط و زبان پهلوی.

مطالب کانال:

متون پارسیگ
فرهنگ ایری و مزدیسنی (ایرانشهر باستان)
نهضت ترجمه‌ پارسیگ مدرن (زبان پهلوی احیا شده توسط Husraw و Farrnām)
اشعار به زبان پهلوی
پاسداری زبانهای بومی ایر (گیلکی، بلوچی، کوردی...)
یادداشت‌ها و آثار هنری خسروِ گیلانی
منابع، کتب و مطالب دیگر...

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

10 June 2026 16:47

💠 فهرست سکه‌‌های هْوَرَه‌میرَه 

🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

24 June 2026 13:12

🪽|-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔰 چاخ‌لقان خانواده‌ای از راستهٔ سلیم‌سانان است.

💠  چاخ‌لق اوراسیایی : مناطق نیمه‌بیابانی پست با بستر سنگی یا شنی، دشت‌های نمکی، زمین‌های گلی خشک، استپ‌ها، خلنگزارهای آمیخته با پوشش علفی کوتاه، مراتع چرا شده، سواحل رودخانه‌ها و حواشی دریاچه‌ها و پیکره‌های آبی ساحلی را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. در شهرستان‌های بمپور، چابهار و سرباز تابستان‌گذرانی و جوجه‌آوری می‌کند و در شهرستان‌های نیمروز و هامون به صورت مهاجر عبوری دیده شده است.

💠  چاخ‌لق هندی : سواحل رودخانه‌ها و دریاها، بستر رودخانه‌های سنگی، مصب‌های جزرومدی، شوره‌زارها، شنزارها و سواحل مرجانی و صخره‌ای را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. به صورت کمیاب، مقیم سواحل مکران از تنگه خوران تا خلیج گواتر است.

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

23 June 2026 10:09

🪽|-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔰 نوک‌خنجریان خانواده‌ای از راستهٔ سلیم‌سانان است.

💠  آوُسِت :  مناطق ساحلی با بستر رسی یا ماسه‌ای یا گلی، پیکره‌های آبیِ شور و لب‌شور، دریاچه‌ها و نواحی سیلابی بدون پوشش گیاهی و یا با پوشش گیاهی اندک از گیاهان غوطه‌ور در آب و نیز مصب‌ها را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. در دریاچه هامون و خلیج گواتر زمستان‌گذرانی می‌کند.

💠  چوب‌پای بال‌سیاه :  پیکره‌های آبی ساحلی، مصب‌ها، حاشیه رودخانه‌ها و دریاچه‌های کم‌عمق واقع در اراضی پست و گاهی دریاچه‌های کوهستانی، شوره‌زار، دشت‌های سیلابی و مرداب‌های باز شور و آب‌شور را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. در دریاچه هامون به صورت تابستان‌گذرانی بدون جوجه‌آوری، زمستان‌گذرانی و گاه به صورت مهاجر عبوری دیده می‌شود. همچنین در جنوب استان به صورت مهاجر عبوری دیده شده است.

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

22 June 2026 09:34

🪽|-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔰 صدف‌خواران خانواده‌ای از راستهٔ سلیم‌سانان است.

💠  صدف‌خوار اوراسیایی :  سواحل جزرومدی صخره‌ای، ماسه‌ای یا گلی با منابع غذایی مناسب را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. به تنهایی و یا در دسته‌های کوچک به تغذیه می‌پردازد و هنگام مد، در دسته‌های بزرگ‌تری به دور هم جمع می‌شوند. زمستان‌ها در بیشتر طول سواحل مکران حضور دارد.

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

21 June 2026 08:33

🪽|-#پرندگان سیستان و بلوچستان

🔰 سلیم‌خرچنگ‌خواریان خانواده‌ای از راستهٔ سلیم‌سانان است.

💠  سلیم خرچنگ‌خوار (حواصیلی) : سواحل مسطح گلی، پیکره‌های آبی ساحلی، مصب‌ها و جزایر مرجانی را به عنوان زیستگاه برمی‌گزیند. پرنده‌ای اجتماعی است و در دسته‌های بزرگ دیده می‌شود. مقیم خلیج گواتر است.

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

19 June 2026 08:33

💠 منیر مؤمن
منیر مؤمن یکی از مهم‌ترین شاعران معاصر بلوچ و از تأثیرگذارترین چهره‌های ادبیات نوین بلوچی به شمار می‌رود. نام او در کنار...

🌐 برای مشاهده ادامۀ مطلب اینجا کلیک کنید.

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

18 June 2026 08:34

💠 سکه‌‌ای از ویجَیَه‌پوتَه  

🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

17 June 2026 11:10

💠 فهرست سکه‌‌های داتَه‌یولَه  

🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

16 June 2026 16:07

💠 فهرست سکه‌‌های داتاروْهَرنَه

🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

15 June 2026 08:43

💠 فهرست سکه‌‌های کوزیَّه

🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

14 June 2026 08:52

💠 فهرست سکه‌‌های بْهیم‌اَرجونَه

🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

13 June 2026 09:01

💠 فهرست سکه‌‌های کوزَنَه

🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

12 June 2026 20:04

💠 فهرست سکه‌‌های میرَه‌تَخمَه

🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

11 June 2026 09:24

💠 فهرست سکه‌‌های میرَه‌هْوَرَه‌

🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

10 June 2026 16:48

💠 پارَتَه‌راجَه‌ها (حدود ۱۲۵-۳۰۰م.)

‏━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━

📃 صفحه ۸

🔖 هْوَرَه‌میرَه، پسر یولَه‌میرَه، چهارمین شاه پارَتَه

🔹 هْوَرَه‌میرَه سومین و آخرین پسر یوله‌میره بود که به پادشاهی رسید. دورهٔ پادشاهی او پس از اَرجونَه آغاز می‌شود، زیرا برای اولین سکه‌هایش از قالب سکه‌های دورهٔ پایانی اَرجونَه استفاده کرده است. هْوَرَه‌میرَه تنها یکی از پسران یوله‌میره بود که پسران او نیز به نوبه خود، بر تخت پادشاهی نشستند.

🔹 تا جایی که می‌دانیم، او فقط دراخما و یک نوع خاص دی‌دراخما صادر کرد. البته دور از انتظار نیست که بعدها نیم‌دراخماهایی از این پادشاه کشف شود.

🔹 هْوَرَه‌میرَه در سه مرحله سکه صادر کرد. در مرحله اول، او از قالب سکه‌های دوره پایانی برادرش اَرجونَه برای صدور سکه‌ها استفاده کرد. در مرحله دوم، او دی‌دراخمای ویژه‌ای صادر کرد و همچنین دراخماهایی با استفاده از یک قالب جدید. در پشت این سکه‌ها، سواستیکای راست‌گرد قرار داشت. در مرحله نهایی، دراخماهایی با یک قالب جدید دیگر صادر شدند و سواستیکا در آنها چپ‌گرد بود.

🔹 هْوَرَه‌میرَه حدوداً در سال‌های ۱۶۵ تا ۱۷۵ میلادی حکومت کرد. نام او به معنای "شکوه میترا" یا "میترا با شکوه" است. ریشه کلمه "هْوَرَا" به مفهوم ایرانی "خوارنو" مرتبط است، که به گفته روزنفیلد به عنوان "یک نعمت فراطبیعی که ممکن است به شکل آتش باشد، بخشی از نور آسمانی همه‌افروز که برای تمام الهه‌ها مشترک است و یک شاه بزرگ را روشن می‌کند" توصیف شده است. در پانتئون کوشان، تجسم این خوارنو، "فارّو" بود. [در فارسی دری: فَرّ.]
• hvaramirasa Yolamiraputrasa Pāratarājasa

#تاریخ #باستان
🌻 @balochs_history

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

09 June 2026 18:42

💠 پارَتَه‌راجَه‌ها (حدود ۱۲۵-۳۰۰م.)

‏━━━━━━━━≼💎≽━━━━━━━━

📃 صفحه ۷

🔖 اَرجونَه، پسر یولَه‌میرَه، سومین شاه پارَتَه

🔹 اَرجونَه، دومین پسر یوله‌میره بود. می‌توانیم او را پس از بگه‌میره قرار دهیم، زیرا او نیز از قالب سکه‌‌های برادر بزرگترش استفاده کرده بود، اما سپس به استفاده از قالب‌های جدید پرداخت که آخرین آنها به احتمال زیاد توسط برادر (احتمالاً کوچک‌تر) او، هْوَرَه‌میرَه، که جانشین او شد، استفاده شده است.

🔹 اَرجونَه در دو یا سه مرحله سکه صادر کرد. در مرحله اول، او دراخما و نیم‌دراخماهایی را با استفاده از قالب‌های پدرش صادر کرد که در پشت سکه، سواستیکای راست‌گرد قرار گرفته بود. در مرحله دوم، او قالب‌های جدیدی برای هر دو نوع دراخما و نیم‌دراخما صادر کرد که در پشت آن سواستیکای چپ‌گرد قرار گرفته بود. در این مرحله، احتمالاً او دی‌دراخما نیز صادر کرده است، با استفاده از قالب دی‌دراخمای پدرش؛ اما هنوز سکه‌ای از این نوع مشاهده نکرده‌ایم. در یک مرحلهٔ احتمالیِ سوم، آرجونا دراخماهایی را صادر کرد که از قالب معرفی شده در مرحله دوم استفاده می‌کرد اما در آن از سواستیکای راست‌گَرد، استفاده کرد. این نوع ممکن است در ابتدای مرحلهٔ دوم صادر شده باشد، که در این صورت می‌توان گفت مرحله سومی وجود نداشته است.

🔹 اَرجونَه حدود سال‌های ۱۵۰ تا ۱۶۵ میلادی حکومت کرد. نکته قابل توجه درباره او این است که نامش هندی است و برگرفته از نام شاهزادهٔ معروف پاندوا از مهاباراتا است. این احتمال وجود دارد که مادرش هندی بوده باشد، که اگر درست باشد، می‌شود تصور کرد شاهان پارَتَه چند همسر داشته‌اند.
• arjunasa Yolamiraputrasa Pāratarājasa

#تاریخ #باستان
🌻 @balochs_history